Gewapend betonpaneel zagen tot 10 cm dik

In Nederland zie je veel betonnen woningbouw uit de jaren zestig en zeventig: portiekflats, galerijflats en systeemwoningen met prefab elementen. Daarnaast is er veel gietbouw, waarbij de wanden ter plaatse in een bekisting worden gestort. Woningscheidende en dragende wanden zijn in beide gevallen meestal duidelijk dikker dan 10 cm. Dunnere betonwanden tot ongeveer 10 cm komen vaker voor als binnenwand tussen kamers, bij de keuken of in de gang. Hoe dik een wand precies is en welke functie hij heeft, verschilt per bouwsysteem en bouwjaar. Meet en controleer het daarom altijd, ga niet uit van een schatting.

Typische klussen waarvoor mensen precies deze post nodig hebben:

• Een nieuwe deuropening in een betonnen binnenwand, bijvoorbeeld van de woonkamer naar de keuken
• Een bestaande opening breder maken voor een breder kozijn of een schuifdeur
• Een wand gedeeltelijk openmaken voor een doorgeefluik of een bar tussen keuken en woonkamer
• Een prefab element, betonplaat of balkonplaat inkorten of aanpassen
• Een sparing zagen voor een ventilatiekanaal, een dikke afvoer of een inspectieluik

Waarom is de dikte zo belangrijk? De dikte bepaalt welke zaag nodig is, of de zager van één kant kan werken en hoe zwaar de losgezaagde stukken worden. Bij 10 cm kan een ervaren betonzager vrij snel en netjes werken, mits de werkplek klaar is.

In de prijslijst staat ook een aparte post voor panelen tot 15 cm. Dat lijkt maar vijf centimeter verschil, maar het merk je aan de techniek, de tijd en de stukken die eruit komen.

• Zaagdiepte: een paneel tot 10 cm kan meestal van één kant worden doorgezaagd met een handgeleide diamantzaag met een blad van ongeveer 350 tot 400 mm. Die heeft dan nog wat diepte over. Bij 15 cm wordt vaak van twee kanten gezaagd of met een grotere wandzaag op rails gewerkt.
• Nauwkeurigheid: zaag je van twee kanten, dan moeten beide sneden precies in het midden van de wand op elkaar aansluiten. Bij een dun paneel met één doorgaande snede speelt dat niet en worden de randen meestal strakker.
• Gewicht van de stukken: gewapend beton weegt ongeveer 2,5 ton per kubieke meter. Een vierkante meter paneel van 10 cm weegt dus rond de 250 kg, bij 15 cm rond de 375 kg. Ook een dun paneel wordt in kleinere stukken gezaagd, maar bij een dik paneel zijn het er meer.
• Functie van de wand: dunne panelen zijn vaker niet-dragende binnenwanden, dikke vaker dragende wanden. Dat is geen vaste regel, maar bij 15 cm is de kans groter dat je in de draagconstructie zaagt. Dan zijn er meer berekeningen en versterkingen nodig.
• Tijd en water: een diepere snede duurt langer, kost meer water en geeft meer zaagslib. Bij 10 cm ben je sneller klaar en heb je in een bewoonde woning minder last.

Twijfel je welke post je nodig hebt? Meet de dikte van de wand in een bestaande opening, bijvoorbeeld bij het deurkozijn, en trek het stucwerk of de afwerklaag eraf. Het gaat om de dikte van het beton zelf, niet om de totale wand met afwerking.

Is de wand dragend of niet?

Dat is de eerste vraag. Het antwoord komt van een constructeur, niet van de betonzager of de buurman. Ook een dunne betonwand kan in sommige bouwsystemen belasting dragen of het gebouw stabiel houden. De constructeur beoordeelt of de opening mogelijk is, hoe groot die mag worden en of er een versterking nodig is, bijvoorbeeld een stalen raamwerk of een latei. Zonder die beoordeling zaag je in een betonwand van een appartementencomplex niet.

Leidingen in de wand

In betonwanden zitten vaak ingestorte elektriciteitsleidingen en inbouwdozen, soms ook waterleidingen. Voor het zagen moet de betreffende groep uit en moeten de leidingen op die plek worden verlegd. Dat werk is voor een erkend elektricien, en waterleidingen laat je verleggen door de loodgieter. Een leidingzoeker helpt, maar in oudere woningen is hij niet altijd betrouwbaar. Kijk daarom ook waar schakelaars en stopcontacten zitten en trek de vermoedelijke route na. Loopt er een gasleiding in de buurt, dan komt er geen zaag in de buurt voordat de installateur die heeft verlegd. Ruik je ooit gas, verlaat dan de woning en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom, 0800 9009, of bij direct gevaar 112.

De werkplek

Voordat de betonzager komt, moet het volgende geregeld zijn:

• Een vrije ruimte van minstens twee meter aan beide kanten van de wand
• Afgedekte vloeren en meubels, het liefst met folie en een stevige plaat tegen vallende stukken
• Water en stroom in de buurt, sommige zagen hebben krachtstroom nodig, vraag dat vooraf na
• De opening op de wand getekend volgens de tekening, met de juiste maten van het kozijn of raamwerk
• Een afspraak over het afvoeren van de stukken beton en het zaagslib
• Buren die op de hoogte zijn, en werktijden die passen bij de afspraken in het gebouw

Veel van deze voorbereiding kun je zelf doen, verderop staat een stappenplan.

Aftekenen en meten in strekkende meters

De zager tekent de omtrek van de opening op beide kanten van de wand af en controleert met waterpas of laser of alles haaks en loodrecht staat. De prijs geldt per strekkende meter zaagsnede, dus voor de opgetelde lengte van alle sneden. Bij een deuropening van ongeveer 90 cm breed en 210 cm hoog zijn dat twee verticale sneden van 2,1 meter en een horizontale snede bovenin, samen ongeveer 5,1 strekkende meter. Moet ook de onderkant bij de vloer worden doorgezaagd, dan komt daar een snede bij. Hulpsneden waarmee het vlak in kleinere stukken wordt verdeeld, worden vaak ook meegeteld. Spreek daarom vooraf af hoe de zager meet.

Ondersteunen en borgen

Als de constructeur dat voorschrijft, worden boven de opening voor het zagen tijdelijke stempels geplaatst, of wordt eerst het bovenste deel van het stalen raamwerk ingebracht. Het stuk dat eruit moet, wordt zo vastgezet dat het na de laatste snede niet omvalt. In de praktijk gebruikt men wiggen, klemmen of verankerde grepen, zodat het stuk eerst wordt vastgehouden en daarna gecontroleerd wordt uitgenomen.

De snede zelf

Bij een paneel tot 10 cm wordt meestal van één kant gezaagd met een elektrische of hydraulische handzaag met diamantblad. Het blad gaat in één keer door het beton en het wapeningsnet. Er wordt nat gezaagd: het water koelt het blad en bindt het stof. Kan er geen water gebruikt worden, dan wordt droog gezaagd met een industriële stofzuiger van klasse H, die het fijne kwartsstof opvangt. Kwartsstof is schadelijk voor je longen, ook bij een korte klus.

De hoeken van de opening

Een rond zaagblad kan van één kant geen scherpe rechte hoek maken zonder dat de snede in de hoek iets doorloopt. Er zijn twee mogelijkheden. Je laat de snede in de hoek iets doorlopen. Dat gaat snel, maar er blijft een korte inkeping in de wand achter. Of de zager stopt vlak voor de hoek en werkt de hoek met de hand af, met een kleinere zaag of door een gat te boren met een kernboor. Bij dragende of gevoelige wanden staat een constructeur doorlopende hoeken meestal niet toe. Bespreek dit dus al bij het maken van de afspraak.

In stukken zagen en uitnemen

Het vlak van de opening wordt verdeeld in stukken die twee mensen veilig kunnen tillen of op een steekwagen kunnen afvoeren. Bij 10 cm dik weegt een stuk van 50 bij 50 cm ongeveer 60 kg, en dat kunnen twee mensen nog net hanteren. De stukken gaan er van boven naar beneden uit, zodat er niets op de vloer of op iemands voeten valt. Daarna wordt het zaagslib opgezogen en worden de randen schoongemaakt.

Een dun paneel is eenvoudiger dan een dik, maar de ene klus is de andere niet. De omstandigheden bepalen hoe lang het duurt en daarmee ook wat het kost.

Dit maakt het werk makkelijker:

• Vrije toegang tot de wand aan beide kanten en lege kamers
• Een lege woning tijdens de verbouwing, waar water en lawaai minder uitmaken
• Een lift of een lage verdieping, zodat de stukken snel naar beneden kunnen
• Een nauwkeurig afgetekende opening en een vaste keuze voor de hoeken
• Elektriciteitsleidingen die al zijn verlegd

Dit maakt het werk lastiger:

• Een bewoonde woning, waar vloeren, meubels en aangrenzende kamers goed beschermd moeten worden tegen water en stof
• Droog zagen met afzuiging, wat trager gaat dan nat zagen
• Dichte wapening, stalen onderdelen in het paneel of ingestorte kozijnen, die het blad vertragen
• Zagen vlak tegen plafond, vloer of een hoek, waar de zaag niet goed kan aansluiten
• Hoeken zonder inkeping, die met de hand afgewerkt moeten worden
• Een hoge verdieping zonder lift en een lange looproute naar de container
• Tegelwerk of dikke lagen op de wand, die eerst verwijderd of mee gezaagd moeten worden

Het zagen is één stap in een reeks. Als de vakmensen niet goed op elkaar aansluiten, staat een opening dagenlang zonder versterking of moet werk dubbel gebeuren.

1. De constructeur rekent de opening door en bepaalt een eventuele versterking.
2. De erkend elektricien verlegt de leidingen op de plek van de snede.
3. De sloper verwijdert tegelwerk en vloerlagen als die in de weg zitten.
4. De betonzager zaagt de opening en voert de stukken af.
5. Een staalbouwer of aannemer plaatst het stalen raamwerk als dat nodig is, meestal direct na het zagen.
6. De stukadoor werkt de randen af, de timmerman plaatst het kozijn en daarna volgen de schilder, de tegelzetter en de vloer.

Een deuropening zagen in een paneel tot 10 cm kost meestal een paar uur, inclusief voorbereiding en opruimen. Een grotere opening of meerdere openingen in één woning kunnen een hele dag duren. Beton hoeft na het zagen niet te drogen zoals stucwerk. Bij nat zagen moeten wanden en vloeren wel opdrogen voordat het volgende werk begint, vooral als er gipspleister, een houten vloer of een nieuwe dekvloer volgt. Fabrikanten van lijm, pleister en vloeren geven aan hoeveel vocht de ondergrond nog mag bevatten.

Krijgt de opening een stalen raamwerk? Laat het dan maken op de werkelijke maten na het zagen, niet op de maten van de tekening. Tussen tekening en werkelijkheid zit vaak een paar millimeter verschil, en dat is bij een raamwerk net te veel.

De meeste problemen ontstaan niet tijdens het zagen zelf, maar ervoor of vlak erna.

• Zagen zonder constructieve beoordeling. De wand lijkt een gewone binnenwand, maar draagt toch belasting. Later verschijnen scheuren boven de opening of bij de buren, en dat is lastig op te lossen.
• Doorgelopen hoeken waar dat niet mocht. De inkepingen verzwakken de hoeken van de opening, en er kunnen haarscheuren uit ontstaan.
• Een doorgezaagde kabel. Een storing is nog het minste, erger is kortsluiting of schade aan een andere groep. Zet de stroom daarom altijd uit en laat de leidingen vooraf verleggen.
• Een losgezaagd stuk dat niet geborgd is. Het valt op de vloer, beschadigt parket of tegels, of verwondt iemand.
• Water bij de onderburen. Bij nat zagen loopt water onder de wand door of via openingen in de vloer naar beneden. Goed afdammen en het slib steeds opzuigen voorkomt dat.
• Wapening die onbeschermd blijft. Doorgezaagde staven aan de rand van de opening gaan roesten als ze niet worden afgedekt. Het stucwerk erboven barst dan of krijgt roestplekken.
• Een opening op de verkeerde kozijnmaat. De opening is te krap of juist te ruim en het kozijn moet worden opgevuld. Vraag de exacte sparingmaat na bij de leverancier van de deur.
• Lang wachten op het raamwerk. Als de constructeur een versterking voorschrijft, hoort de opening niet lang zonder te staan.

Het zagen zelf is werk voor een betonzager met de juiste machine. Een gewone haakse slijper komt niet door de volle dikte, geeft een scheve snede en maakt veel schadelijk stof. Wat je wel zelf kunt doen, is de ruimte goed voorbereiden. Dat scheelt tijd op de dag zelf en voorkomt schade.

1. Meubels en spullen aan beide kanten van de wand minstens twee meter weghalen.
2. Gordijnen, lampen en losse wanddecoratie in beide kamers verwijderen.
3. De vloer afdekken met stevige bouwfolie en de naden goed afplakken.
4. Op de folie onder de opening een harde plaat leggen, bijvoorbeeld multiplex, tegen vallende stukken.
5. Een rand van tape en handdoeken of een opstaande rand van folie maken om het water bij de wand te houden.
6. Deuren naar andere kamers sluiten en de kieren afplakken tegen stof en vocht.
7. Een vrije looproute naar de voordeur en de lift of trap maken.
8. Laten controleren dat de elektricien de juiste groep heeft uitgeschakeld en gemarkeerd.
9. Een stopcontact of aansluiting en een waterkraan aanwijzen die de zager mag gebruiken.

Bekijk de opening direct na het zagen, terwijl de zager er nog is. Bijzagen is dan eenvoudig. Controleer bij de oplevering:

• De maten van de opening volgens de tekening en het kozijn of raamwerk, gemeten boven, in het midden en onder
• De verticale randen loodrecht en de bovenste snede waterpas, gecontroleerd met waterpas of laser
• Vlakke zaagvlakken zonder duidelijke trappen of uitgebroken plekken
• De hoeken zoals afgesproken, met of zonder doorgelopen snede
• Geen nieuwe scheuren in het paneel, het plafond of de wanden ernaast
• De staat van de doorgezaagde wapening en een afspraak over wie die beschermt tegen roest en waarmee
• Onbeschadigde leidingen en werkende groepen nadat de stroom weer aan is
• Afgevoerde stukken beton, opgezogen slib en schone vloeren
• Geen lekkage naar de buren, vooral niet naar de woning onder je
• Een overzicht van de werkelijk gezaagde strekkende meters dat klopt met de afgesproken manier van meten