Stalen kozijn uitzagen uit gewapend beton tot 10 cm

In veel naoorlogse flats werden stalen kozijnen in de bekisting gezet of in een uitgespaarde opening geplaatst en daarna ingestort. Het kozijn zit dus niet alleen vastgeschroefd, het is echt met de wand vergroeid. Het holle profiel is vaak gevuld met beton of mortel en de ankers steken diep in de wand. Wie zo'n kozijn met brute kracht lostrekt, ziet de dagkanten scheuren, hoeken afbrokkelen en soms ook het stucwerk of de tegels naast de deur loskomen.

Uitzagen voorkomt dat. De zaagsnede loopt langs het kozijn, meestal vlak langs de buitenrand of dwars door het stalen profiel, zodat de verbinding met het beton wordt verbroken. Daarna wordt het kozijn in een paar stukken verdeeld en verwijderd. Wat overblijft is een opening met rechte kanten, die alleen nog wat bijwerk en uitvlakken nodig heeft.

Wanneer heb je dit nodig?

• Bij het vervangen van binnendeuren door deuren in een nieuw houten kozijn of een kozijnset
• Bij het verbouwen van badkamer en toilet, als de wand rond die ruimtes aangepast wordt
• Als het oude kozijn scheef, verroest of te klein is voor de nieuwe deur
• Als eerste stap voordat een opening breder of hoger gemaakt wordt; dat is wel een apart klusje waarvoor een constructeur moet meekijken

De prijsregel geldt per stuk, dus per kozijn. Ga uit van een gewoon enkel binnendeurkozijn. Dubbele, schuif- of afwijkende kozijnen worden meestal apart beoordeeld.

In de prijslijst staan twee posten: stalen kozijnen uitzagen uit gewapend beton tot 10 cm en tot 15 cm. Wat telt is de dikte van de betonwand waarin het kozijn zit, en daarmee hoe diep er gezaagd moet worden. Dat lijkt een detail, maar in de praktijk verandert het het gereedschap, de werkwijze en de tijd.

• De typische wand: tot 10 cm gaat het meestal om dunne betonnen binnenwanden, bijvoorbeeld tussen kamers, langs de gang of rond badkamer en toilet in systeembouwflats. Wanden van rond de 15 cm zijn vaker dragende binnenwanden.
• Gereedschap: bij een wand tot 10 cm kan vaak met een grote haakse slijper met een diamantschijf van ongeveer 230 mm gewerkt worden. Die zaagt ongeveer 6 tot 7 cm diep. Er wordt daarom van twee kanten gezaagd en de sneden ontmoeten elkaar in het midden. Bij 15 cm is dat niet genoeg en komt er een handbetonzaag met een grotere schijf of ander zwaarder materieel aan te pas.
• Risico voor de constructie: een wand tot 10 cm is vaak niet dragend, dus het uitzagen van het kozijn is een kleinere ingreep. Bij een dikkere dragende wand is voorzichtigheid nog belangrijker. Toch mag je ook bij een dunne wand niet zomaar aannemen dat hij niet dragend is, zolang niemand dat heeft nagegaan.
• Trillingen en stabiliteit: een dunne wand gaat bij ruw werk sneller trillen en kan ook verderop scheuren. Rustig zagen en het kozijn niet lostrekken loont hier dus extra.
• Tijd en zwaarte: minder diepte betekent korter zagen, minder slib of stof en minder slijtage aan de schijf. Per kozijn gaat het werk bij een dunne wand meestal sneller.

Weet je niet welke variant bij jou hoort? Meet de wand in de deuropening, dus het beton zelf zonder stucwerk of tegels. Kom je rond de 10 cm uit en past de diepte van het kozijn bij die wand, dan zit je hier goed. Meet je tussen de 10 en 15 cm of gaat het om een dragende wand, kies dan de andere variant.

Het uitzagen verandert de vorm van de opening niet, maar het blijft werk aan een betonnen wand in een woongebouw. Een goede voorbereiding scheelt tijd en voorkomt schade.

Afspraken in het gebouw en de constructie

Woon je in een appartement, kijk dan in het huishoudelijk reglement van de VvE wanneer lawaaiig werk is toegestaan en hoe je bouwafval afvoert. Veel gebouwen hebben vaste tijden voor boren en zagen en regels voor het gebruik van lift en trappenhuis. Vertel ook je buren wanneer er gezaagd wordt; betonzagen draagt ver door het gebouw.

Wil je de opening later groter maken of verplaatsen, of twijfel je of de wand dragend is, laat hem dan beoordelen door een constructeur. Het doorzagen van wapening rond een opening is een constructieve kwestie, geen beslissing voor de vakman met de zaag.

Wat er in de woning klaar moet zijn

• De deur is uitgehangen, krukken, sloten en drempel zijn verwijderd, tenzij anders afgesproken
• De ruimtes aan beide kanten van de opening zijn over een paar meter leeggeruimd
• De vloer is stevig afgedekt, bij nat zagen met waterdichte folie en platen
• De groep van de schakelaar en wandcontactdozen bij de deur is in de meterkast uitgeschakeld en beveiligd tegen terugschakelen
• Bekend is waar leidingen lopen, ook water- en cv-leidingen in de buurt van het kozijn
• Er is een stopcontact voor het gereedschap en een plek voor het afval
• De buren weten wanneer er lawaaiig werk is, binnen de tijden van het reglement

Naast een deur in een flat loopt bijna altijd een kabel naar de lichtschakelaar, vaak in een sleuf of buis vlak langs het kozijn. Moet die kabel verlegd of losgekoppeld worden, dan is dat werk voor een erkend elektricien en niet voor de ploeg die het beton zaagt.

Opname en aftekenen van de zaagsnede

De vakman meet eerst de wanddikte, kijkt of het kozijn is ingetegeld of op een andere manier is afgewerkt en zoekt de leidingen op met een detector. Daarna tekent hij aan beide kanten de zaaglijnen af. De snede loopt zo dat er niet meer beton weggaat dan nodig is. Als er een nieuw kozijn met een vaste maat in moet, houdt hij ook rekening met de toekomstige dagmaat in breedte en hoogte.

Nat of droog zagen

Bij het zagen van beton komt fijn kwartsstof vrij, en dat is schadelijk voor je longen. Bij nat zagen wordt de schijf met water gekoeld, bindt het stof zich in slib en slijt de schijf minder. Het nadeel is het water en slib dat je moet opvangen en voortdurend moet afzuigen. In een bewoonde woning met een parket- of laminaatvloer wordt daarom vaak droog gezaagd met afzuiging via een bouwstofzuiger van de juiste stofklasse, en de vakmensen dragen minimaal een FFP3-masker. Spreek vooraf af welke methode de ploeg gebruikt, want daarop stem je de vloerbescherming af.

Van twee kanten zagen

Bij een wand tot 10 cm wordt meestal eerst van de ene kant gezaagd tot de diepte die de schijf toelaat, en daarna van de andere kant op precies dezelfde lijn. De sneden moeten elkaar in het midden raken. Er wordt langzaam gezaagd, in een paar gangen, zodat de schijf niet oververhit raakt en de wand niet onnodig gaat trillen. In de hoeken van het kozijn loopt de snede niet verder door dan nodig, om het beton boven de bovendorpel niet te verzwakken.

Profiel doorzagen en kozijn verwijderen

Het stalen profiel wordt meestal op een paar plekken doorgezaagd, vaak bovenaan de stijlen en in de bovendorpel. Zo valt het kozijn in kleinere delen uiteen die je stap voor stap en gecontroleerd kunt verwijderen. Ankerresten die uit het beton steken, worden vlak weggezaagd. Was het profiel gevuld met beton, dan komt een deel van die vulling mee met het staal en wordt de rest voorzichtig weggebikt.

Bijwerken en opruimen

Tot slot worden de dagkanten ontdaan van mortelresten, scherpe randen worden afgeslepen en het afval wordt gescheiden. Het staal gaat apart van het betonpuin, omdat het anders wordt afgevoerd. Slib of stof wordt opgezogen en de ruimte wordt zo opgeleverd dat de volgende vakman meteen verder kan.

Hoe lang het duurt

Bij een gewoon enkel binnendeurkozijn in een wand tot 10 cm en een goed voorbereide ruimte duurt het uitzagen en verwijderen meestal een paar uur. Het duurt langer als er tegels omheen zitten, als leidingen ontweken moeten worden, als nat gezaagd wordt en er meer opgeruimd moet worden, of als de opening slecht bereikbaar is. Er hoeft niets uit te harden, maar laat de dagkanten na nat zagen wel drogen voordat de stukadoor begint of een nieuw kozijn wordt gelijmd of gestelt. Reken meestal op minstens een tot twee dagen, afhankelijk van de ventilatie.

De prijs per stuk gaat uit van een gangbare situatie. In de praktijk wijkt het werk daar in beide richtingen van af, en het helpt als je weet waarom.

Het werk wordt makkelijker door:

• Vrije ruimte aan beide kanten van de wand, zodat van twee kanten gezaagd kan worden
• Een kale betonwand zonder tegels en zonder dikke lagen stucwerk
• Bekende leidingen en een uitgeschakelde groep
• Meerdere kozijnen in dezelfde woning, die achter elkaar gedaan worden zonder het materieel te verplaatsen
• De mogelijkheid om nat te zagen zonder zorgen om de vloer

Het werk wordt lastiger door:

• Wandtegels in badkamer of gang, die eerst voorzichtig ingezaagd moeten worden zodat ze verderop niet barsten
• Een kozijn vlak naast een hoek van de kamer of een inbouwkast, waar het gereedschap er niet goed bij kan
• Een wand die dikker blijkt dan gedacht, of beton met een extra laag metselwerk of gipsplaat ertegen
• Dichte wapening vlak naast het kozijn, die het zagen vertraagt en de schijf sneller laat slijten
• Onbekende of slecht vastgelegde leidingen, vooral een stroomkabel vlak langs het profiel
• Een bewoonde woning, waar meubels en vloeren beschermd moeten worden en stof tot een minimum beperkt moet blijven

Het uitzagen van een kozijn is meestal een van de eerste sloopklussen. Wat daarna komt, bepaalt hoe nauwkeurig er gezaagd moet worden. Een plan vooraf voorkomt verrassingen.

• Erkend elektricien: markeert of verlegt bij voorkeur vóór het zagen de kabel naar de schakelaar en legt na het verwijderen van het kozijn de nieuwe leiding in een voorbereide sleuf
• Stukadoor: vlakt de dagkanten uit, vult uitgebrokkelde plekken aan en maakt de opening op maat voor het nieuwe kozijn
• Vloerlegger of dekvloerspecialist: bij nieuwe deuren komt vaak ook de drempel en de overgang tussen vloeren aan bod, dus laat weten waar de opening eindigt en hoe hoog de afgewerkte vloer wordt
• Leverancier van deuren en kozijnen: een nieuw kozijn vraagt om rechte, haakse dagkanten en de juiste wanddikte inclusief stucwerk; laat pas meten als het oude kozijn eruit is en de opening is uitgevlakt
• Tegelzetter en schilder: komen aan het eind, als de dagkanten droog zijn en het nieuwe kozijn staat

In de praktijk gebeurt het vaak dat deuren besteld worden op basis van het oude kozijn, en dat de opening na het uitzagen een andere maat blijkt te hebben dan verwacht. Je kunt beter de kale opening laten meten, ook al schuift de bestelling dan een paar dagen op.

De meeste problemen bij dit werk zie je niet meteen. Ze komen naar boven bij het plaatsen van de nieuwe deur of een paar maanden later.

De sneden komen niet in het midden samen

Bij zagen van twee kanten kunnen de lijnen ten opzichte van elkaar verschoven zijn. In het midden van de wand blijft dan een ongelijke rand over die afbreekt. De dagkant wordt rafelig en de stukadoor moet veel materiaal aanvullen. Je merkt het doordat het nieuwe kozijn niet strak past of er holtes achter ontstaan.

Het kozijn met kracht losgetrokken

Wie ongeduldig gaat wrikken voordat de verbinding helemaal is doorgezaagd, loopt het risico dat een dunne wand scheurt. Zo'n scheur verschijnt soms pas na het schilderen, schuin vanuit de hoek van de opening. Bij een wand tot 10 cm is dat risico groter dan bij een dikke wand.

Een doorgezaagde kabel of leiding

Een doorgezaagde kabel betekent een uitgevallen groep en in het ergste geval een ongeluk. Zaag daarom nooit zonder uitgeschakelde groep en zonder de leidingen te hebben opgezocht. Een beschadigde cv- of waterleiding rond badkamer en toilet zie je terug als lekkage en vochtplekken, soms pas bij de onderburen. Daarvoor bel je een loodgieter of installateur.

Doorgezaagde wapening boven de opening

Loopt de snede in de hoeken door tot boven de bovendorpel of opzij, dan verzwak je het beton en de wapening rond de opening. Bij een niet-dragende wand kan dat scheuren geven, bij een dragende wand is het een serieus probleem. De snede hoort precies te stoppen waar het kozijn ophoudt, tenzij een constructeur iets anders aangeeft.

Water en stof in de woning

Bij nat zagen zonder goede opvang van het water zuigt parket of laminaat vocht op en zet het uit. Bij droog zagen zonder afzuiging komt fijn stof door de hele woning en blijft het nog weken neerdwarrelen op de meubels. Allebei zijn het een kwestie van voorbereiding, niet van pech.

Gewapend beton zagen in een bewoond gebouw is geen klus voor jezelf. Het is werk aan de constructie, met krachtig gereedschap waarbij de schijf kan terugslaan, en er komt schadelijk stof vrij. Bovendien weet je nooit zeker welke leidingen vlak naast het kozijn lopen. Je kunt de ploeg wel tijd besparen en de kans op schade verkleinen door de ruimte goed voor te bereiden:

1. De deur uithangen en kruk, slot en plinten demonteren.
2. De omgeving van de opening leegruimen en de meubels afdekken met folie en afplakken.
3. De vloer afdekken met stevige platen op folie en de deuren naar de andere kamers afplakken.
4. In het reglement van de VvE nagaan wanneer lawaaiig werk mag en waar het afval heen moet.
5. Plattegronden of foto's van de leidingen opzoeken, als je die van eerdere verbouwingen hebt.
6. Met de ploeg vooraf afstemmen of er nat of droog gezaagd wordt en de vloerbescherming daarop aanpassen.

Laat het loskoppelen en verleggen van de elektra over aan een erkend elektricien. Twijfel je of de wand dragend is, laat hem dan beoordelen door een constructeur.

Bekijk het resultaat meteen, terwijl de ploeg er nog is. Een waterpas, een duimstok en een zaklamp waarmee je schuin langs de dagkant schijnt, helpen daarbij. Let vooral op deze punten:

• Het kozijn is helemaal verwijderd, ook de ankers, en er steekt geen staal meer uit het beton
• De dagkanten zijn recht, zonder diepe uitbraken en zonder rand in het midden van de wand
• De hoeken van de opening zijn niet verder ingezaagd dan het oude kozijn reikte
• Rond de opening zijn geen nieuwe scheuren in wand, plafond of het stucwerk ernaast
• Stroom-, water- en cv-leidingen zijn onbeschadigd en alle groepen werken
• De dagmaten van de opening passen bij wat het nieuwe kozijn nodig heeft
• Vloer en meubels hebben geen schade van water, slib of brokstukken
• Het stalen afval en het puin zijn afgevoerd of opgeslagen zoals afgesproken
• De ruimte is gezogen en klaar voor de volgende vakman