Wywóz nadmiaru ziemi z załadunkiem

Pozycja składa się zazwyczaj z trzech części. Pierwsza to załadunek: koparka, koparko-ładowarka albo mniejsza ładowarka nabiera ziemię z hałdy lub prosto z wykopu i sypie ją na skrzynię wywrotki. Druga to sam transport. Trzecia to wysypanie w miejscu docelowym, czyli na składowisku, w punkcie przyjmującym odpady budowlane albo na terenie, który przyjmuje ziemię do niwelacji.

Co zwykle do tej pozycji nie należy, warto ustalić z góry:

• sam wykop wycenia się osobno, wywóz zaczyna się dopiero przy gotowej hałdzie albo przy ładowaniu prosto z wykopu,
• opłata za przyjęcie ziemi na składowisku często jest naliczana oddzielnie, według kwitu wagowego,
• sprzątanie drogi i mycie kół bywa osobną pracą, jeśli wychodzi poza zwykłe zamiecenie,
• sortowanie ziemi z gruzu, korzeni i śmieci liczy się dodatkowo, gdy ziemia nie jest czysta.

Cennik podaje ilość w metrach sześciennych. Przy zamówieniu zapytaj więc, czy chodzi o metry gruntu rodzimego, czyli objętość wykopu, czy o metry ziemi luźnej na samochodzie. Różnica jest większa, niż większość ludzi się spodziewa.

Grunt rodzimy i grunt spulchniony

Ziemia w nienaruszonym stanie jest przez lata ubita i osiadła. Kiedy koparka ją wybierze, ziemia się spulchnia i jej objętość rośnie. Ten przyrost opisuje współczynnik spulchnienia. Przy gruntach piaszczystych wynosi on zwykle około 1,1 do 1,2, przy glinach mniej więcej 1,2 do 1,3, a przy iłach i gruntach kamienistych bywa jeszcze wyższy. W praktyce z wykopu o objętości 10 m³ może się zrobić na skrzyniach od 12 do 14 m³ materiału.

Dlaczego to takie ważne? Jeśli kosztorys liczy grunt rodzimy, a przewoźnik rozlicza się według liczby załadowanych samochodów, liczby się nie zgodzą i pojawi się spór. Najprościej umówić się wcześniej, jak będzie mierzona objętość, i mieć to zapisane w ofercie.

Jak ustala się objętość

Stosuje się trzy sposoby i każdy ma swoje słabe strony:

• obliczenie z wymiarów wykopu jest dokładne, jeśli wykop zmierzy się przed zasypaniem, i daje objętość gruntu rodzimego,
• liczba kursów razy pojemność skrzyni jest szybka, ale zależy od tego, jak pełno załadowano samochód, i daje objętość spulchnioną,
• ważenie na składowisku daje tony, które przelicza się na metry sześcienne przez gęstość nasypową, a ta zmienia się w zależności od rodzaju i wilgotności ziemi.

Mokry ił jest ciężki. Samochód często osiąga przy nim dopuszczalną masę, zanim skrzynia wypełni się objętościowo. Dlatego przy deszczowej pogodzie ten sam wykop wymaga czasem większej liczby kursów.

Ile ziemi zostawić na działce

Jeszcze przed wywozem policz, ile ziemi będzie ci potrzebne z powrotem. Zasypki wokół fundamentów, przyłączy i szamba, wyrównanie terenu, podniesione grządki czy modelowanie skarp przy domu potrafią pochłonąć zaskakująco dużo materiału. Często zdarza się, że inwestor każe wywieźć wszystko, a po pół roku kupuje ziemię z powrotem. Z drugiej strony nie każda ziemia nadaje się do zasypki. Ił słabo się zagęszcza, a humus w ogóle nie powinien trafić pod podjazd, kostkę czy taras.

1. Oględziny i ustalenia. Przewoźnik lub kierownik ekipy ogląda dojazd, ilość i rodzaj ziemi oraz miejsce załadunku. Ustala się, dokąd ziemia pojedzie, jaki sprzęt przyjedzie i jak będzie liczona objętość.
2. Przygotowanie miejsca załadunku. Koparka musi stać na stabilnym podłożu, a samochód musi mieć gdzie stanąć i zawrócić. Na miękkim terenie robi się czasem tymczasowy plac z kruszywa albo układa płyty drogowe.
3. Załadunek. Operator nabiera ziemię z hałdy lub prosto z wykopu i rozkłada ją równomiernie na skrzyni. Doświadczony operator ładuje tak, żeby nie przeciążyć jednej osi i żeby ziemia nie spadała przez burty.
4. Przykrycie i wyjazd. Suchą, pylącą ziemię przykrywa się plandeką. Przed wyjazdem na drogę czyści się koła, żeby samochód nie wywlekał błota na jezdnię.
5. Transport i wysypanie. Na składowisku samochód jest ważony, kierowca dostaje kwit wagowy lub potwierdzenie przyjęcia i wysypuje ziemię tam, gdzie wskaże obsługa.
6. Kolejne kursy i sprzątanie. Po ostatnim samochodzie resztki ziemi w miejscu załadunku zgarnia się, a drogę przed posesją zamiata albo spłukuje.

Ile to trwa

Samo załadowanie jednej wywrotki zajmuje koparce zwykle od kilku do kilkunastu minut. O całkowitym czasie decyduje jednak przede wszystkim odległość do składowiska i liczba samochodów. Jeśli składowisko jest blisko i jeżdżą dwa albo trzy auta, koparka ładuje niemal bez przerwy. Jeśli jest daleko i jeździ jedno auto, koparka przez większą część dnia czeka. Mały wykop pod przyłącze wywozi się w kilka godzin, wykop pod płytę fundamentową domu jednorodzinnego to zwykle kwestia od jednego do kilku dni.

Dwie budowy z taką samą liczbą metrów sześciennych mogą się bardzo różnić pracochłonnością. Decydują głównie te rzeczy:

Dojazd i miejsce do manewrowania

• szeroki wjazd i twarde podłoże pozwalają użyć dużej wywrotki trzyosiowej, która zabiera więcej za jednym razem,
• wąska ulica, nisko wiszące przewody albo gałęzie wymuszają mniejszy samochód, a więc więcej kursów,
• załadunek z podwórka, zza domu albo przez ogród może wymagać, żeby mała ładowarka najpierw dowoziła ziemię do samochodu, co jest dodatkowym etapem,
• zakaz wjazdu ciężkich pojazdów albo ograniczenie nośności mostu na trasie wydłuża drogę o objazd.

Rodzaj i stan ziemi

• sucha ziemia piaszczysta lub gliniasta ładuje się łatwo i dobrze zsypuje ze skrzyni,
• mokry ił klei się do łyżki i skrzyni, jest ciężki i szybciej doprowadza auto do limitu masy,
• grunt kamienisty i duże głazy niszczą skrzynię, a część składowisk przyjmuje je na innych warunkach,
• ziemia zmieszana z gruzem, betonem, plastikiem albo korzeniami nie jest już czystą ziemią i trudniej ją oddać.

Gdzie leży ziemia

Najszybciej ładuje się prosto z wykopu, kiedy koparka kopie i od razu sypie na skrzynię. Jeśli ziemia leży rozrzucona po działce w kilku hałdach, koparka musi się przemieszczać. Hałda sprzed kilku miesięcy jest z kolei osiadła, zarośnięta chwastami i po deszczu rozmiękła. Ziemia, którą od początku planujesz wywieźć, powinna leżeć w jednym miejscu, blisko wjazdu.

Ziemia z wykopu jako odpad

Ziemia z wykopu, którą wywozisz z budowy i nie wykorzystujesz na miejscu, jest zazwyczaj traktowana jako odpad. Czysta ziemia i kamienie bez substancji niebezpiecznych mają w katalogu odpadów osobny kod i trafiają na składowiska odpadów obojętnych albo do instalacji, które je odzyskują, na przykład do rekultywacji wyrobisk. Warto mieć jasność, kto według umowy odpowiada za prawidłowe przekazanie ziemi: ty jako inwestor czy wykonawca.

W praktyce poproś przewoźnika o dokument, z którego wynika, dokąd ziemia pojechała: kwity wagowe, kartę przekazania odpadu albo inne potwierdzenie przyjęcia. Takie dokumenty warto przechowywać razem z resztą papierów z budowy.

Humus i ziemia zanieczyszczona

Humus, czyli wierzchnia, urodzajna warstwa gleby, jest cenny. Opłaca się zdjąć go osobno i odłożyć na bok, zanim zacznie się właściwy wykop. Przyda się później pod trawnik, rabaty i grządki, a kupowanie go z powrotem to strata, której łatwo uniknąć.

Odwrotny przypadek to ziemia, która pachnie olejem napędowym, ma dziwny kolor, zawiera żużel, stare papy smołowe albo resztki rur azbestowo-cementowych. Takiej ziemi nie mieszaj z czystą, przerwij pracę i porozmawiaj z wykonawcą. Może być potrzebne badanie i oddanie ziemi do miejsca przyjmującego inny rodzaj odpadu. Azbest może usuwać wyłącznie wyspecjalizowana firma.

Bloki i kamienice

Przy budynkach wielorodzinnych, na przykład gdy robi się wykop przy przyłączu lub przy osuszaniu piwnicy w kamienicy, miejsce postoju samochodu i godziny załadunku uzgodnij wcześniej z zarządcą, wspólnotą mieszkaniową lub spółdzielnią. Mieszkańcy będą wiedzieć, kiedy wjazd będzie zastawiony, a ekipa nie straci czasu na przestawianie zaparkowanych aut.

Wywóz ziemi nie jest osobną akcją, tylko ogniwem w łańcuchu. Dobra koordynacja oszczędza kursy i nerwy.

• z robotami ziemnymi: najkorzystniej ładować prosto z wykopu, dlatego samochody zamawia się na dzień kopania, a nie na później,
• z zasypkami: przed wywozem musi być jasne, ile i jakiej ziemi wraca do wykopu, inaczej wywiezie się też to, czego potem zabraknie,
• z dostawą materiału: te same samochody mogą przywieźć na budowę pospółkę, tłuczeń albo kruszywo z recyklingu na podbudowę, dzięki czemu mniej jeżdżą puste,
• z sieciami podziemnymi: przy ładowaniu w pobliżu wytyczonych przewodów operator musi znać ich przebieg, łyżka nie może wchodzić w teren tam, gdzie biegną kable albo gaz,
• z ogrodnikiem: humus i grunt spod niego dobrze od początku składować osobno, żeby humus dało się później wykorzystać.

Jeśli przy załadunku koparka uszkodzi rurę gazową i czujesz gaz, natychmiast opuść to miejsce, nie używaj otwartego ognia ani włączników elektrycznych i dzwoń na pogotowie gazowe 992 albo na numer alarmowy 112. Przy uszkodzeniu kabla elektrycznego nie zbliżaj się do niego i powiadom operatora sieci dystrybucyjnej. Naprawę może wykonać wyłącznie elektryk z uprawnieniami SEP albo służby operatora.

• nieustalony sposób liczenia: na fakturze jest więcej metrów, niż wykopano, i nikt nie wie, kto ma rację, rozwiązaniem jest wpisanie do oferty, czy rozlicza się grunt rodzimy, czy spulchniony,
• wywiezienie wszystkiego naraz: po kilku miesiącach trzeba kupować i przywozić ziemię do zasypki, czyli płacić za transport dwa razy,
• ziemia zmieszana ze śmieciami: składowisko nie przyjmie jej jako czystej ziemi, samochód wraca albo jedzie gdzie indziej i wszystko się przeciąga,
• hałda w złym miejscu: ziemia złożona tuż przy krawędzi wykopu obciąża skarpę i grozi jej osunięciem, a hałda za domem oznacza dodatkowe przewożenie,
• brak dokumentów: nie da się wykazać, dokąd ziemia trafiła, gdy ktoś o to zapyta,
• zniszczony wjazd i trawnik: ciężki samochód na miękkim gruncie robi koleiny, łamie obrzeża i kostkę brukową, pomaga tymczasowa warstwa kruszywa albo płyty drogowe,
• błoto na ulicy: sąsiedzi się skarżą, a za zabrudzenie drogi odpowiada ten, kto je spowodował,
• załadunek w czasie długich opadów: ziemia jest ciężka, auta się zakopują, działka zamienia się w błoto, jeśli się da, warto poczekać, aż ziemia trochę przeschnie.

Jeśli masz na działce tylko kilka metrów sześciennych ziemi, na przykład po małym oczku wodnym albo pogłębieniu rabaty, możesz załadować ją sam do zamówionego kontenera lub worka typu big bag. Wywóz zapewnia firma, która dostarcza kontener albo worek. Pracuj tylko na płaskim terenie, nie w głębokim wykopie i nie w pobliżu przewodów podziemnych.

1. Zapytać dostawcę kontenera, jaki materiał przyjmuje i jaka jest dopuszczalna masa wypełnienia.
2. Przygotować miejsce na kontener na twardym, równym podłożu, jak najbliżej hałdy, a przy budynku wielorodzinnym uzgodnić je z zarządcą.
3. Wybrać z ziemi większe kamienie, korzenie, gruz i wszystkie inne śmieci.
4. Oddzielić humus i odłożyć go na bok do późniejszego wykorzystania w ogrodzie.
5. Ładować ziemię łopatą albo taczką po stabilnym pomoście najazdowym, nie podrzucać jej nad głowę.
6. Rozkładać ziemię równomiernie w całym kontenerze i nie przekraczać jego krawędzi.
7. Przy mokrej, gliniastej ziemi napełniać kontener mniej, żeby go nie przeciążyć.
8. Po załadunku zamieść teren wokół kontenera i drogę.
9. Przy odbiorze kontenera poprosić o dokument potwierdzający, dokąd ziemia została przekazana.

Przy ręcznym ładowaniu rozłóż pracę na kilka dni, używaj rękawic i solidnego obuwia. Metr sześcienny ziemi waży mniej więcej od półtorej do dwóch ton i męczy szybciej, niż się wydaje.

Po zakończeniu wywozu obejdź działkę i przejrzyj dokumenty. Zanim podpiszesz rozliczenie, sprawdź:

• czy wywieziono uzgodnioną ilość, a na działce została ziemia przeznaczona do zasypek,
• czy sposób liczenia metrów sześciennych zgadza się z ofertą,
• czy masz kwity wagowe albo potwierdzenia przyjęcia ziemi na składowisku lub w instalacji,
• czy liczba kursów zgadza się z liczbą dokumentów,
• czy humus leży osobno, jeśli tak ustalono,
• czy nie są uszkodzone obrzeża, kostka, ogrodzenie, wjazd i trawnik,
• czy droga przed posesją jest czysta,
• czy w miejscu załadunku nie zostały resztki ziemi i śmieci,
• czy nie uszkodzono wytyczonych przewodów i ich oznakowania.