Dış mekan panjur ve jaluzi montajı

Aynı fiyat kalemi altında üç farklı sistem bulunur. Montajları birbirine benzer, ama her biri başka bir ihtiyaca cevap verir.

Alüminyum dış panjur

Panjurun gövdesi alüminyum lamellerden oluşur. Lameller pencerenin üstündeki kutuda bir milin etrafına sarılır. Yaygın lamellerin içi poliüretan köpükle doldurulur, bu köpük sesi ve ısıyı bir miktar keser. Daha sağlam olan ekstrüde lameller içi dolu alüminyum profillerdir ve güvenliğin de önemli olduğu zemin katlarda, bahçe kapılarında tercih edilir. Panjur odayı neredeyse tamamen karartabildiği için en çok yatak odalarında kullanılır. Dezavantajı şudur: tamamen indirildiğinde dışarıyı görmezsiniz ve içeri çok az ışık girer. Lamellerin arasında küçük delikler olan modellerde, panjur tam kapanmadan önce bir miktar ışık ve hava geçer.

Dış jaluzi

Dış jaluzide lameller tek tek durur ve açıları çevrilebilir. Böylece hem güneşi kesebilir hem de odaya dağınık bir gün ışığı alabilirsiniz. En yaygın lameller kesitte C ya da Z harfine benzer ve farklı genişliklerde üretilir. Z lameller kapandığında birbirinin üzerine daha iyi biner ve daha fazla karartır. Jaluzi rüzgâra karşı panjurdan daha hassastır, kuvvetli rüzgârda yukarı toplanmış olmalıdır. Bu yüzden kıyı bölgelerinde, yüksek katlarda ve açık arazideki evlerde motorlu jaluziye genellikle rüzgâr sensörü eklenir. Sensör rüzgâr belli bir seviyeyi geçince jaluziyi kendiliğinden toplar.

Zip perde (screen)

Zip perde, kutuya sarılan dayanıklı bir teknik kumaştır. Kumaşın kenarlarında fermuar benzeri bir şerit vardır ve bu şerit kızağın içinde kayar. Fermuar kumaşı kızakta tuttuğu için perde rüzgârda dalgalanmaz, kenarlardan sinek de geçmez. Zip perdeden dışarıyı görebilirsiniz, güneşi keser ve modern görünür. Geniş cam yüzeyler, balkon ve teras kapıları, kış bahçeleri için uygundur. Ancak özel karartma kumaşı seçmediğiniz sürece tam karanlık sağlamaz. Kumaşın açıklık oranı ne kadar küçükse içeri o kadar az ışık ve ısı girer, ama dışarıyı görmek de o kadar zorlaşır.

Siparişten önce kutunun ve kızakların yerini netleştirmek gerekir. Cephenin görünüşü, montajın zorluğu ve pencerenin üstünde ısı köprüsü oluşup oluşmayacağı bu karara bağlıdır. Bir şeyi de bilmekte fayda var: pencere ne kadar yüksekse sarılan gövde o kadar kalınlaşır, bu yüzden uzun pencerelerde ve kapılarda kutu da büyür.

Cepheye sıva üstü montaj

Kutu pencerenin üstünde cepheye, kızaklar da pencerenin iki yanında cepheye sabitlenir. Mantolaması bitmiş, cephesine artık dokunulmayacak binalarda en hızlı çözüm budur. Kutu dışarıdan görünür, bu yüzden pencere doğramasıyla ya da cephe rengiyle uyumlu bir şekil ve renk seçilir. Mantolamalı cephede vidalar EPS ya da taşyünü levhanın içinden geçerek arkadaki taşıyıcı duvara ulaşmalıdır. Bunun için uzun ankrajlar, mesafe parçaları ya da mantolama için üretilmiş özel bağlantı elemanları kullanılır. Yalnızca yalıtım levhasına tutturulan bir kutu uzun süre dayanmaz.

Pencere boşluğu içine montaj

Kutu lentonun altına, kızaklar da pencere boşluğunun yan yüzlerine, yani söveye takılır. Cephe daha sade kalır, ama pencerenin görünen yüksekliği kutu kadar azalır. Kutunun sığması için sövenin yeterince derin olması gerekir. Söve çok eğri ya da yüzeyi çok bozuksa kızaklar düzgün oturmaz.

Mantolamaya gömme kutu

Kutu mantolamanın ya da lentonun içine gizlenir, dışarıdan sadece dar bir yarık görünür. Şık bir çözümdür, ama mantolamadan ya da pencereler takılmadan önce planlanmalıdır. Kutunun kendi yalıtımı olmalıdır, yoksa pencerenin üstünde soğuk bir bölge oluşur. Kutunun pencere doğramasıyla birlikte geldiği ve onunla aynı anda takıldığı sistemler de vardır. Mantolaması bitmiş bir binaya sonradan gömme kutu yalnızca istisnai durumlarda yapılır, çünkü cepheyi kesmek ve ardından onarmak gerekir.

Kumanda şekli günlük kullanım rahatlığını ve duvarda nelerin önceden hazırlanması gerektiğini belirler.

• Kayış basittir ve bakımı kolaydır. Küçük panjurlar için uygundur, büyük ve ağır panjurlarda çekmek yorucu olur. İç tarafta kayış sarıcısı ve kasa ya da duvardan geçen bir delik gerekir.
• Manivela, yani çevirme kolu, hem jaluzide hem panjurda kullanılır. Duvardan ya da kasadan açılı bir şekilde geçer, içeride mafsallı bir kol bulunur. Güvenilirdir, ama iç mekânda görünür.
• Motor panjur milinin ya da jaluzinin üst profilinin içine gizlenir. Duvar anahtarıyla, kumandayla ya da akıllı ev sistemiyle kontrol edilir. Saat ayarı yapabilir, pencereleri gruplayabilir, güneş ve rüzgâr sensörü ekleyebilirsiniz. Büyük yüzeylerde ve jaluzilerde motor bugün olağan seçimdir.

Motorlu sistemler pencereye kadar gelen bir besleme kablosu ister. Elektrik tesisatını ve şebekeye bağlantıyı yalnızca yetkili bir elektrikçi yapmalıdır. Montaj ekibi genellikle motoru yerleştirir ve ayarlarını yapar, ama evdeki elektrik hattına bağlantı elektrikçinin işidir. Kablolar sonradan çekiliyorsa çoğunlukla kablo kanalı içinde ya da duvarda açılan bir kanalda ilerler. Bu kanalın sonra alçı ile kapatılması ve boyacının o bölgeyi rötuşlaması gerekir. Kablo çekilmesinin zor olduğu yerler için pil ya da küçük güneş paneliyle çalışan motorlar da vardır, bunların şarj ve pil değişimi konusunu üreticiden öğrenmekte fayda var.

Her şey hazırsa montajın kendisi kısa sürer. En çok zaman, sahada bir şeyin eksik olduğu anlaşıldığında kaybedilir.

• Doğru ölçü. Panjur ve jaluzi ölçüye göre üretilir, atölyeden çıktıktan sonra boyutu değiştirilemez. Ölçüyü genellikle tedarikçi alır ve bu ölçünün sorumluluğunu da o üstlenir.
• Motor için kablo. Besleme kablosu montajdan önce pencerenin yanına getirilmiş olmalıdır, mümkünse spiral boru içinde. Böylece kablo ileride duvar kırılmadan değiştirilebilir.
• Denizlik ve doğrama. Dış denizlik, panjurun alt parçasının oturacağı yerdir. Denizlik montajdan önce yerinde ve sabit olmalı, pencere doğraması da kontrol edilmiş olmalıdır.
• Pencerelere erişim. Zemin katta merdiven yeterlidir. Üst katlarda pencereden, iskeleden ya da platformdan çalışılır. Yeni binada ve mantolama sırasında montajı iskele hâlâ dururken yapmak büyük kolaylıktır.
• İçeride boş alan. Tül perdeleri, korniş ve rayları, saksıları ve pencere önündeki mobilyaları kaldırmak çalışmayı ve delmeyi kolaylaştırır.
• Elektrik ve malzeme yeri. Ekibin bir prize ve kutularla kızakları indirebileceği küçük bir alana ihtiyacı vardır.

Diğer ustalarla sıralama da önemlidir. Mantolama yapılacaksa kutu ve kızak tipi mantolamacı işe başlamadan konuşulmalıdır. Gömme kutu düşünülüyorsa pencere doğramacısı, mantolamacı ve panjur montajcısı aynı plan üzerinde anlaşmalıdır. Elektrikçi kabloyu montajdan önce çeker, bağlantıyı ise motor yerleştirildikten sonra yapar.

Adımlar sisteme göre değişir, ama temeli benzerdir. Montajcı önce gelen ürünün ölçüsünün pencere boşluğuna uyup uymadığını ve duvarların ölçü sırasında düşünüldüğü gibi olup olmadığını kontrol eder. Ardından kutunun ve kızakların yerini işaretler. Kızaklar tam dikey ve birbirine paralel olmalıdır, aksi hâlde panjur gövdesi ya da kumaş sürtünür.

Sonra delme ve sabitleme gelir. Dübel tipi duvar malzemesine göre seçilir. Betonarme ve dolu tuğlada standart dübel yeterlidir. Delikli tuğla, bims blok ya da gazbeton gibi boşluklu veya yumuşak malzemelerde bu malzemede tutan özel dübeller ya da kimyasal dübel gerekir. Mantolamalı cephede vida yalıtımın içinden taşıyıcı duvara kadar gider ve delikler, yalıtımın içine su sızmasın diye dışarıdan sızdırmaz hâle getirilir. Pencere kasasına yalnızca doğrama üreticisi buna izin veriyorsa delik açılır. Aksi hâlde profil zarar görebilir ve pencerenin garantisi kaybedilebilir.

Daha sonra kutu ya da üst taşıyıcı profil yerine oturtulur ve kızaklara panjur gövdesi, jaluzi lamelleri ya da kumaş yerleştirilir. Kayış ya da manivela kullanılıyorsa duvardan veya kasadan geçiş açılır ve iç taraftaki kumanda takılır. Motorlu sistemde kablo bağlanır ve alt ve üst limitler ayarlanır, yani perdenin yukarıda ve aşağıda nerede duracağı belirlenir. Limitler yanlışsa motor gövdeyi denizliğe bastırır ya da fazla yukarı çekerek kutuya zorlar. Engel algılama özelliği olan motorlarda bu ayar da yapılır.

Son olarak dış birleşimler silikon ya da uygun bir mastikle doldurulur, kapaklar takılır ve montajcı birkaç deneme turu yapar. Ortalama bir pencere genellikle bir ile iki saat sürer. Geniş teras kapıları, gömme kutu ya da zor erişim yarım günü bulabilir. Mastikler üreticiye göre birkaç saat ile birkaç gün arasında tam kürlenir, bu yüzden taze birleşimlerin ilk saatlerde hortumla yıkanmaması gerekir.

Fiyat listesindeki aynı kalem, sahada çok farklı sürelerde bitebilir. İşi kolaylaştıranlar:

• zemin kat ya da kurulu bir iskele,
• betonarme ya da dolu, sağlam duvar,
• düzgün söve ve gönyesinde bir pencere boşluğu,
• pencerenin yanında hazır bekleyen kablo,
• aynı ölçüde birçok pencere, böylece işlemler tekrar eder.

İşi zorlaştıranlar:

• iskelesiz yüksek katlar, burada platform ya da pencereden çalışma gerekir,
• kalın mantolama, uzun ankraj ya da mesafe konsolu ister,
• gazbeton, bims ve delikli tuğla, özel dübel gerektirir,
• eğri söveler, kızakların altına takoz konması gerekir,
• büyük ölçüler ve ağır gövdeler, iki kişiyle çalışmak gerekir,
• kabloların sonradan çekilmesi ve kanalların kapatılması,
• eski panjurun ya da tentenin sökülmesi.

Hataların çoğu hemen görünmez. İlk kıştan ya da ilk sert rüzgârdan sonra kendini belli eder.

• Yanlış ölçü. Kızaklar oturmaz, kutu kısa kalır ya da panjur denizliğe kadar inmez. Çoğu zaman tek çözüm yeni parça ürettirmektir.
• Paralel olmayan kızaklar. Panjur sürtünür, jaluzi yamuk iner, motor ısınır. Gürültü ve zamanla aşınma olarak kendini gösterir.
• Yalnızca yalıtıma sabitleme. Kızaklar zamanla gevşer ve rüzgârda bütün sistem titreşir.
• Mantolamadaki deliklerin açık bırakılması. Su sıvanın arkasına sızar, yalıtım levhası nemlenir, soğuk bölgelerde donma ile sıva çatlayabilir.
• Kutuda ısı köprüsü. Pencerenin üstünde soğuk bir bölge oluşur, iç tarafta nem yoğuşur ve küf görülebilir.
• Spiral borusuz kablo. Motor arızalandığında kablo duvar kırılmadan değiştirilemez.
• Yanlış limit ayarı. Gövde denizliğe bastırır ya da lameller kutuya çarpar.

Kullanım hataları da sık görülür. İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi soğuk bölgelerde, kızaklarda donmuş bir panjurun zorla indirilmesi ve motorun ya da lamellerin hasar görmesi pratikte sık yaşanan bir durumdur. Dış jaluziler de rüzgârlı havada açık bırakıldığında zarar görür. Teslim sırasında montajcıdan sistemin neye dayandığını ve neye dayanmadığını göstermesini istemek iyi bir fikirdir. Bakım için kızakların ara sıra su ile temizlenmesi çoğunlukla yeterlidir. Yağ ya da gres toz tuttuğu için genellikle önerilmez, kayganlaştırıcı gerekiyorsa üreticinin önerdiği ürün kullanılmalıdır.

Cephenin dış tarafındaki montajı, özellikle yüksekte, ve motorun bağlantısını uzmanlara bırakın. Sizin yapabileceğiniz şey ön ölçü almak ve hazırlık yapmaktır. Böylece neyin mümkün olduğunu daha gerçekçi görür, teklifleri daha kolay karşılaştırırsınız. Kesin ölçüyü yine de ölçünün sorumluluğunu taşıyan tedarikçi alacaktır.

1. Pencere boşluğunun genişliğini dışarıdan en az üç noktada ölçmek: üstte, ortada ve altta.
2. Boşluğun yüksekliğini solda, ortada ve sağda ölçmek ve en küçük değeri not etmek.
3. Su terazisiyle sövelerin dikey, lentonun yatay olup olmadığını kontrol etmek ve sapmaları yazmak.
4. Cephe yüzeyinden pencere kasasına kadar söve derinliğini ölçmek, böylece kutunun söveye sığıp sığmayacağını görmek.
5. Cephenin mantolamalı olup olmadığını öğrenmek ve mantolama kalınlığını söve derinliğinden ya da projeden tahmin etmek.
6. Duvarın neyden yapıldığını projeden ya da eski matkap deliklerinden anlamaya çalışmak.
7. Kumandanın hangi tarafta olacağını ve en yakın prizin ya da buatın nerede olduğunu kroki üzerinde işaretlemek.
8. Her pencerenin dışarıdan ve içeriden fotoğrafını çekmek ve ölçülerle birlikte tedarikçiye göndermek.
9. Montajdan önce pencere önlerini boşaltmak, engel olacak tülleri ve kornişleri sökmek.

Teslim sırasında her pencereyi tek tek göstermelerini isteyin. Sistemi birkaç kez açıp kapatın, jaluzilerde lamelleri de çevirin. Hareketin kesik kesik olup olmadığını, bir yerin sürtüp sürtmediğini dinleyin. Dışarıdan da bakın: kızaklar düzgün mü, birleşimler doldurulmuş mu.

• ölçü ve tip, kutu ve kızak rengi dahil siparişe uygun,
• kızaklar dikey, birbirine paralel ve sağlam sabitlenmiş,
• sistem sürtünmeden, akıcı ve makul bir sesle çalışıyor,
• panjur gövdesi ya da lameller aşağıda düz oturuyor, yukarıda tamamen kutuya giriyor,
• jaluzilerde lameller bütün genişlik boyunca eşit açıyla dönüyor,
• zip perdelerde kumaş bütün yükseklik boyunca fermuarda duruyor ve dalgalanmıyor,
• motor doğru limitlerde duruyor, kumanda ve duvar anahtarı çalışıyor,
• siparişte varsa rüzgâr ya da güneş sensörü ayarlanmış ve denenmiş,
• duvar geçişleri ve mantolamadaki delikler sızdırmaz hâle getirilmiş,
• pencereler montajdan sonra normal açılıyor ve kumanda kanatlara engel olmuyor,
• çevre temizlenmiş, toz ve malzeme artığı bırakılmamış,
• kullanım kılavuzu ve garanti belgesi elinizde, motorlu sistemde elektrikçinin bağlantıyı yaptığını gösteren bir belge de var.