Dubbel beplate gipskartonwand: werkwijze, materialen en controle

De basis is dezelfde als bij elke metalstud-wand: UW-profielen als regel op de vloer en tegen het plafond, verticale CW-profielen als staanders daartussen, minerale wol in de spouw en aan beide kanten beplating. Bij de dubbel beplate versie worden aan elke kant twee lagen platen geschroefd, meestal van 12,5 mm dik. Met een CW 75-profiel kom je zo op een totale wanddikte van ongeveer 125 mm, met CW 100 op ongeveer 150 mm.

Waarom twee lagen? Omdat gewicht en stijfheid rechtstreeks bepalen hoe goed een wand geluid tegenhoudt, hoe goed hij tegen stoten kan en hoeveel hij draagt. De tweede laag overlapt bovendien de naden van de eerste. Zo wordt de wand meer een geheel en minder gevoelig voor scheurtjes in de naden.

Kies vooral voor dubbele beplating als:

• je een slaapkamer of kinderkamer afscheidt van de leefruimte en rust belangrijk is
• er een keuken, hangkasten, een televisie of zware rekken aan de wand komen
• de wand in de badkamer staat en betegeld wordt
• de wand hoger is dan gewoonlijk, bijvoorbeeld op een zolder met een puntgevel of in een ruimte met een hoog plafond
• er een bepaalde brandwerendheid nodig is, bijvoorbeeld tussen woning en garage of bij een technische ruimte
• de wand in een gang of inkomhal staat waar een kinderwagen, fiets of meubel er geregeld tegen botst

In de prijslijst van NUMIQ vind je ook een aparte post voor een enkel beplate gipskartonwand. Beide zijn gangbare en correcte oplossingen, maar ze horen elk op een andere plek. Kort samengevat:

• Beplating: enkel beplaat heeft één plaat per kant, dubbel beplaat twee. Per vierkante meter wand gaat er dus het dubbele aan platen en schroeven in, plus het opvullen van de naden van de eerste laag.
• Dikte: met hetzelfde profiel is de dubbel beplate wand ongeveer 25 mm dikker. In een smalle gang of naast een deur kan dat tellen.
• Geluid: met minerale wol dempen ze allebei, maar de dubbel beplate wand duidelijk beter. Het verschil hoor je vooral bij stemmen en muziek.
• Stevigheid: een enkel beplate wand klinkt holler als je erop klopt en een stoot kan sneller een gat maken. Een dubbel beplate wand voelt aan als een gemetselde muur.
• Belasting: lichte voorwerpen houden beide. Voor zware kasten komen er in een enkel beplate wand bijna altijd versterkingen. Bij dubbele beplating is de reserve groter, maar ook hier raadt men voor echt zware zaken versterkingen aan.
• Hoogte: volgens de tabellen van de systeemfabrikanten mag een dubbel beplate wand met hetzelfde profiel hoger zijn.
• Tijd en gewicht: dubbele beplating duurt meestal merkbaar langer en het materiaal is zwaarder. Dat voel je zodra alles naar de derde verdieping moet zonder lift.

Een enkel beplate wand is zinvol bij een dressing, een scheidingswand in een bureau, een voorzetwand in een berging of overal waar geluid en draagkracht geen rol spelen. Twijfel je bij een slaapkamer of badkamer? In de praktijk blijkt dat een wand achteraf versterken veel omslachtiger is dan hem meteen dubbel te bekleden.

Gipskarton verdraagt geen vocht en geen ongelijke ondergrond. Controleer daarom vooraf een paar zaken.

Staat van de werf

• Natte werken zoals pleisterwerk en chape zijn klaar en droog, anders nemen de platen vocht op en scheuren de naden later
• Ramen zitten erin en het gebouw is wind- en waterdicht, in de winter verwarmd tot ongeveer boven 10 °C
• Vloer en plafond zijn ter hoogte van de wand stevig en min of meer vlak, grotere oneffenheden worden vooraf weggewerkt

Keuzes die vooraf vastliggen

Zodra de tweede kant dicht is, kun je niet meer in de wand. Zorg daarom dat dit vooraf duidelijk is:

• De exacte plaats van de wand en de deur, met de doorgangsbreedte en -hoogte en het type deurkader
• Waar stopcontacten, schakelaars, lichtpunten en datakabels komen
• Waar de keuken, televisie, lavabo, hangtoilet of boiler komt, zodat de versterkingen klaar liggen
• Of de wand op de draagvloer komt of op de afgewerkte chape

Dat laatste punt is belangrijk voor geluid. Staat de wand op een zwevende chape die onder de wand doorloopt van de ene kamer naar de andere, dan loopt het geluid via de vloer en verliest de dubbele beplating een deel van haar effect. Wie echt rust wil, laat de wand daarom op de draagvloer verankeren en de chape ter plaatse onderbreken.

Profielen

Er worden verzinkte UW- en CW-profielen gebruikt in breedtes van 50, 75 en 100 mm. Voor gewone binnenwanden in een woning kiest men meestal CW 75: dat geeft een goede spouw voor wol en leidingen. CW 50 past waar elke centimeter telt en de wand niet hoog is. CW 100 of dubbele staanders komen bij hoge wanden of bij dikkere leidingen. Rond deuropeningen gebruikt men in plaats van gewone CW-profielen dikwandige UA-profielen, die een deur dragen zonder dat de wand gaat trillen.

Platen

• Standaardplaten (type A, grijs met wit karton): voor droge ruimtes zoals slaapkamer, leefruimte en gang.
• Vochtwerende platen (type H, groen): voor badkamer en keuken. De plaat zelf is geen waterdichting: in de douche en rond het bad komt er een waterdichtingslaag met band in de hoeken.
• Brandwerende platen (type F, roze of rood): waar de wand brand moet weerstaan. De brandwerendheid geldt enkel voor het volledige systeem volgens de fabrikant, dus voor de juiste combinatie van profielen, wol, platen en schroeven.
• Akoestische en verstevigde platen: hebben een hogere dichtheid, waardoor de wand beter dempt of meer draagt. Handig voor een slaapkamer tegen de buren of een thuisstudio.

Je kunt de lagen ook combineren, bijvoorbeeld een standaardplaat onderaan en een vochtwerende plaat bovenop. Belangrijk is dat het geheel past bij wat je van de wand verwacht.

Isolatie en klein materiaal

In de spouw komt minerale wol, glaswol of rotswol, in een dikte die ongeveer overeenkomt met de profielbreedte. Onder de randprofielen kleeft men een afdichtingsband die het metaal loskoppelt van de rest van het gebouw en geluidsoverdracht beperkt. Voor de eerste laag platen gebruikt men meestal schroeven van ongeveer 25 mm, voor de tweede laag ongeveer 35 mm, zodat ze door beide platen gaan en goed in het profiel grijpen. Voor de naden van de bovenste laag gebruikt men voegmiddel en wapeningsband, voor de buitenhoeken hoekprofielen.

1. De plaats van de wand uitzetten op vloer, muur en plafond en de lijn met een laser loodrecht naar boven overbrengen.
2. Afdichtingsband kleven op de UW-profielen en op de CW-profielen tegen de zijmuren.
3. De UW-profielen met pluggen op vloer en plafond bevestigen, meestal ongeveer om de meter en met minstens drie bevestigingen per profiel. De eind-CW-profielen aan de zijmuren bevestigen.
4. De UA-deurprofielen plaatsen, in vloer en plafond verankeren en boven de opening een latei vormen.
5. De CW-staanders in de UW-profielen zetten, doorgaans op 600 of 625 mm afstand afgestemd op de plaatbreedte, met de open kant allemaal in dezelfde richting. Onder een betonplafond de staanders iets korter houden, zodat de wand het doorbuigen van het plafond niet tegenhoudt.
6. De eerste laag platen aan één kant vastschroeven, ongeveer 10 mm boven de vloer, zodat ze geen vocht uit de vloer opzuigen.
7. Versterkingen voor zware voorwerpen aanbrengen: houten balkjes of stalen dragers tussen de staanders op de juiste hoogte.
8. Elektrische leidingen door de openingen in de profielen trekken en inbouwdozen plaatsen. Dit doet de elektricien.
9. De volledige spouw zonder kieren vullen met minerale wol.
10. De eerste laag aan de andere kant vastschroeven en daarna de tweede laag aan beide kanten. De naden van de tweede laag minstens één staanderafstand verspringen ten opzichte van de eerste, horizontale naden minstens 400 mm.
11. De naden van de eerste laag opvullen zonder band, de tweede laag opvullen met wapeningsband en schuren.

Waarom wordt ook de onderste laag gevoegd als niemand ze ooit ziet? Open naden zijn plekken waar geluid doorheen gaat en bij brand vuur. De systeemfabrikanten schrijven het opvullen van de eerste laag voor. Wie het overslaat, verliest een deel van waarvoor de dubbele beplating net dient.

Afwerkingsniveau

Hoeveel er op de bovenste laag wordt gewerkt, spreek je af volgens de niveaus Q1 tot Q4. Voor tegelwerk volstaat een basisafwerking, voor gewoon schilderwerk doet men Q2, bij glanzende verf of strijklicht van een raam Q3 en bij de hoogste eisen een volledige vlakke afwerking Q4. Leg dat vooraf vast, anders botsen de verwachtingen achteraf vaak.

Hoeveel werk een dubbel beplate wand vraagt, en dus ook wat hij kost, hangt af van de omstandigheden die de ploeg op de werf aantreft.

• Eenvoudig: een rechte wand op één hoogte, zonder deur, op een vlakke vloer onder een vlak plafond, gelijkvloers of met lift, met weinig leidingen.
• Moeilijker: veel deuropeningen, schuine dakvlakken op zolder met veel zaagwerk, een hoogte waarvoor een stelling nodig is, oude scheve plafonds, aansluiting op houten balken waar je met beweging rekening moet houden.
• Trager: veel versterkingen, inspectieluiken, veel inbouwdozen, hoeken en buitenhoeken, bogen, een afwerking in Q3 of Q4.
• Logistiek: dubbel zoveel platen betekent dubbel zoveel sleuren. Naar een appartement op de derde verdieping zonder lift is dat veel zwaar werk.

Bij dubbele beplating telt dit alles extra, want elke uitsparing voor een doos, elke dag en elke hoek wordt in vier lagen uitgewerkt in plaats van twee.

De gyprocplaatser zit midden in de werf en het helpt om de volgorde te kennen:

• Ervoor: metselaar en plafonneerder, de chape, eventueel isolatie en het plaatsen van de ramen door de schrijnwerker.
• Tijdens het werk: elektricien, loodgieter en ventilatie-installateur leggen hun leidingen nadat de eerste kant dicht is, voor de wol erin gaat en de tweede kant wordt gesloten. Spreek een vaste dag af, zodat de ploeg niet hoeft te wachten.
• Erna: tegelzetter, schilder, vloerlegger en de schrijnwerker voor de binnendeuren.

Gebruik voor de elektriciteit inbouwdozen voor holle wanden die diep genoeg zijn voor dubbele beplating. Plaats stopcontacten aan beide kanten van de wand niet recht tegenover elkaar, maar minstens één vak tussen de staanders verschoven, anders gaat het geluid erdoor. Elektrisch werk laat je uitvoeren door een elektricien. De installatie moet voldoen aan het AREI en wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Neem foto's van de leidingen voor de wand dichtgaat.

In de badkamer worden de versterkingen voor hangtoilet, lavabo en kranen samen met de loodgieter voorbereid. De waterdichtingslaag komt pas na het voegen en voor het tegelwerk.

• Naden boven elkaar: als de tweede laag niet verspringt, is de wand op de naden zwakker en ontstaan er na verloop van tijd scheuren.
• Geen afdichtingsband: de wand klinkt langs de randen en het geluid loopt door naar plafond en muren. Achteraf is dat niet te herstellen.
• Wol met kieren: slordig geplaatste of samengedrukte wol dempt minder. Dat merk je vooral bij stemmen.
• Te diep gezette schroeven: een schroef die door het karton scheurt, houdt de plaat niet. Later komen de koppen bol of beweegt de plaat.
• Wand klem onder het plafond: als de staander zonder speling tegen het plafond zit, wordt de wand belast zodra het plafond doorbuigt en scheurt de hoek bovenaan.
• Platen zonder ruimte boven de vloer: bij het dweilen of een waterlek zuigt de plaat water op.
• Geen uitzettingsvoeg: bij heel lange wanden en bij aansluitingen op verschillende constructies horen er dilatatievoegen volgens de fabrikant, anders scheurt de wand op een willekeurige plek.
• Plaatsen in een vochtig gebouw: de platen trekken krom en de naden scheuren zodra er gestookt wordt, vaak pas in de eerste winter.
• Vergeten versterkingen: zware kasten later enkel aan platen en pluggen hangen, leidt tot uitgescheurde bevestigingen en een beschadigde wand.

Het plaatsen van het frame en de beplating duurt bij dubbele beplating meestal merkbaar langer dan bij enkele, omdat elke kant twee keer wordt geschroefd. Reken ook op een pauze voor de leidingen tussen het sluiten van de eerste en de tweede kant. Het voegmiddel droogt volgens de fabrikant meestal tegen de volgende dag, bij koud en vochtig weer langer. Bij hogere afwerkingsniveaus wordt er in meerdere beurten gewerkt, dus komen er nog dagen bij. Schilderen kan pas als het voegmiddel volledig droog is en er een grondlaag op zit, tegelen pas als de waterdichtingslaag droog is.

Ben je handig, heb je een goede waterpas of laser en iemand die helpt, dan kun je zo'n wand zelf zetten. Beperk je tot droge ruimtes en lagere wanden zonder brandwerende eisen. Laat de elektriciteit over aan een elektricien en kom niet aan dragende constructies.

1. De plaats van de wand met een laser uitzetten op vloer, plafond en muren en nagaan of daar leidingen lopen.
2. Afdichtingsband op de UW-profielen kleven en ze met pluggen op vloer en plafond bevestigen.
3. De CW-staanders plaatsen op 600 of 625 mm, passend bij de plaatbreedte, en iets korter dan de vrije hoogte.
4. De eerste laag platen aan één kant vastschroeven, met ongeveer 10 mm ruimte boven de vloer.
5. Versterkingen voor rekken en kasten aanbrengen en de elektricien laten komen voor de leidingen.
6. De minerale wol zonder kieren plaatsen, met handschoenen.
7. De eerste laag aan de andere kant vastschroeven en daarna de tweede laag met verspringende naden.
8. De naden van de eerste en de tweede laag opvullen, op de bovenste laag met wapeningsband.
9. Schuren, een grondlaag aanbrengen en laten drogen voor het schilderen.

De platen zijn zwaar: houd ze tegen het plafond altijd met twee. Draag bij zagen en schuren een stofmasker en een veiligheidsbril.

Laat je voor de tweede kant dichtgaat de wol, de versterkingen en de leidingen tonen en neem er foto's van. Controleer na afloop:

• De vlakheid van de wand met een rei van twee meter in verschillende richtingen, binnen het afgesproken afwerkingsniveau en de gangbare toleranties volgens de NBN-normen
• De loodrechte stand van de wand en de deurdagen met een waterpas
• Of de deuropening de afgesproken breedte en hoogte heeft en of de profielen niet trillen
• Of de naden van de bovenste laag glad zijn, zonder scheuren en zonder zichtbare band
• Of de schroefkoppen verzonken en weggewerkt zijn, zonder gescheurd karton
• Of de buitenhoeken recht zijn en beschermd met hoekprofielen
• Of de inbouwdozen vast zitten en op de afgesproken plaatsen
• Of de wand niet hol klinkt als je klopt, wat op ontbrekende wol of een ontbrekende laag kan wijzen
• Of de ruimte boven de vloer en de aansluitvoeg aan het plafond aanwezig zijn
• Of je foto's hebt van versterkingen, leidingen en wol van voor de wand dichtging