Gipsplaatwerk

Gipsplaat hoort bij de zogeheten droge bouw. Je mengt geen mortel, je wacht geen weken tot iets droog is, en een scheidingswand, verlaagd plafond of voorzetwand staat binnen een paar dagen. De constructie is licht, dus de vloer en het plafond krijgen veel minder te dragen dan bij een gemetselde wand. In de holle ruimte kun je bovendien kabels, waterleidingen en ventilatiekanalen wegwerken. Daarom zie je gipsplaat zo vaak bij de verbouwing van appartementen en rijwoningen uit de jaren zeventig, bij het inrichten van een zolder en overal waar de indeling van een woning snel anders moet.

Gipsplaat heeft wel grenzen. Een wand van metalen profielen en gipsplaat draagt minder dan steen. Wil je er iets zwaars aan hangen, dan moet je daar al tijdens de montage rekening mee houden. Een lichte wand houdt geluid ook anders tegen dan een massieve muur. Met een dikkere plaat alleen krijg je het niet stil: de juiste opbouw van de wand maakt het verschil. En waar het altijd vochtig is of waar de wand direct met water in aanraking komt, kies je beter een ander materiaal, bijvoorbeeld cementgebonden plaat.

• Standaard gipsplaat: voor droge ruimtes, dus voor wanden, plafonds en voorzetwanden in de woonkamer, slaapkamer of kinderkamer.
• Vochtwerende gipsplaat (groen): neemt minder water op en past daardoor in badkamer, keuken en toilet. Let op: waterdicht is deze plaat niet. In de douche en rond het bad moet er net als op een stenen muur een waterdichte laag of afdichtingspasta op.
• Brandwerende gipsplaat: heeft glasvezels in de kern en houdt het daardoor langer uit bij brand. Je gebruikt hem bij wanden die brandcompartimenten scheiden, langs vluchtwegen, rond schoorstenen en op zolder.
• Akoestische plaat: is zwaarder of heeft kleine gaatjes die het geluid in de ruimte dempen. Handig in een kantoor of een thuisbioscoop.
• Gipsvezelplaat: is steviger en harder, houdt schroeven beter vast en kan tegen een stootje. Zinvol voor droge vloeren, in een gang en op wanden waar je veel aan wilt ophangen.
• Cementgebonden plaat: bevat geen gips, dus vocht is geen probleem. Hoort in de douchehoek, buiten en in ruimtes die altijd vochtig zijn.

Platen, profielen, schroeven, voegmiddel en wapeningsband komen het liefst uit één systeem. Waarom maakt dat uit? Een fabrikant staat alleen in voor eigenschappen zoals brandwerendheid of geluidsisolatie bij het complete systeem dat hij zelf heeft getest. Combineer je onderdelen van drie verschillende leveranciers, dan heb je die zekerheid niet. Gipsplaten worden gemaakt volgens NBN EN 520. Welk type plaat je in handen hebt, staat op de achterkant.

Het skelet van een metal stud wand bestaat uit U-profielen (vaak UW genoemd), die je aan vloer en plafond bevestigt, en verticale C-profielen (CW), die je daarin zet. Hoe breed de profielen moeten zijn, hangt af van de hoogte van de wand en van hoe goed hij moet isoleren. Op het skelet worden aan beide kanten platen geschroefd. Bij enkele beplating zit er aan elke kant één plaat, bij dubbele beplating twee. De naden van de tweede laag komen dan versprongen ten opzichte van de eerste.

Dubbele beplating maakt de wand steviger, dempt geluid beter en houdt het langer uit bij brand. Dat loont overal waar je gaat tegelen of zware dingen ophangen. Komt er tegelwerk op de wand, dan zet je de profielen dichter op elkaar of beplaat je dubbel. Anders buigt de plaat onder het gewicht van de tegels door en gaan de voegen scheuren.

Hoe zorg je dat je de wand niet hoort?

Geluid gaat door een lichte wand vooral via de plekken waar onderdelen hard tegen elkaar zitten en via kieren. Een paar eenvoudige regels helpen:

• Plak verend afdichtingsband onder de randprofielen, zodat de wand los staat van plafond, vloer en aansluitende muren
• Vul de holle ruimte over het hele oppervlak met minerale wol, zonder gaten
• Twee lagen zwaardere platen isoleren beter dan één dikke plaat
• Wil je het echt stil, bijvoorbeeld tussen twee woningen of bij een slaapkamer, kies dan een dubbele constructie met twee rijen profielen die elkaar nergens raken
• Zet inbouwdozen voor stopcontacten en schakelaars niet op dezelfde plek aan beide kanten van de wand, anders gaat het geluid er dwars doorheen

Elke kier die niet is gevoegd of afgedicht, maakt het resultaat flink slechter. In de praktijk gebeurt het vaak dat een verder goed gebouwde wand geluid doorlaat, alleen omdat de aansluiting op de vloer open is gebleven of omdat er bij het plafond een gat rond de leidingen zit. Woon je in een appartement, dan merken vooral je buren het verschil.

Laat de elektriciteit in de wand altijd aansluiten door een erkend elektricien. De installatie moet voldoen aan het AREI en wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Vraag na afloop om een schriftelijke bevestiging van het uitgevoerde werk en bewaar het keuringsverslag.

Een verlaagd plafond wordt geschroefd op een raster van plafondprofielen (CD-profielen), dat aan hangers in het bestaande plafond hangt. Hoeveel lager het plafond komt, hangt af van het type hangers en van wat erboven moet verdwijnen. Wil je inbouwspots, zoek dan vooraf uit hoeveel inbouwdiepte ze nodig hebben. Bij ventilatie gaat het om de maat van het kanaal. Bepaal waar de lampen komen voordat het raster wordt gemonteerd, zodat een gat niet precies op een profiel uitkomt.

Een voorzetwand maakt een scheve muur recht, werkt leidingen weg of dient als installatiewand voor een hangtoilet en lavabo. Bij een installatiewand draagt het stalen inbouwelement het gewicht. De gipsplaat dekt het alleen af. Overweeg je een voorzetwand met isolatie tegen een koude buitenmuur, vraag dan eerst na of spouwmuurisolatie mogelijk is. Dat kost je geen ruimte binnen, en een voorzetwand tegen een buitenmuur heeft een goede dampremmende laag nodig om vocht achter de plaat te voorkomen.

Loopt er een gasleiding in de voorzetwand of boven het plafond, werk die dan niet zelf weg. Laat aanpassingen over aan een erkend installateur. Ruik je gas, gebruik dan geen elektrische apparaten of schakelaars, zet ramen en deuren open, ga naar buiten en bel je netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Bij direct gevaar bel je 112.

Op zolder komt de gipsplaat onder de isolatie van het dak. Tussen isolatie en platen hoort een doorlopende dampremmende folie, met afgeplakte naden en een goed afgedichte aansluiting op de muren. Waarom is dat zo belangrijk? Elke opening, ook al is het maar voor één inbouwdoos, laat warme, vochtige lucht uit de woning de isolatie in. Daar slaat het vocht neer en wordt de isolatie nat. Kabels horen daarom in een installatiezone onder de folie, nooit erdoorheen. Isoleer je het dak tegelijk met de afwerking, kijk dan of er op dat moment een premie voor isolatie loopt, zoals Mijn VerbouwPremie in Vlaanderen of de regionale renovatiepremies in Brussel en Wallonië. De voorwaarden veranderen geregeld, dus check ze vooraf.

Een schilderij, een licht plankje of een lamp hang je op met hollewandpluggen, die zich achter de plaat openvouwen. Keukenkastjes, een tv aan een beugel, een lavabo, een radiator of een zware kast hebben echter versterking nodig. Die komt in de wand voordat hij dicht gaat. Dat kan een houten regel zijn, een OSB-plaat of een systeemdrager tussen de profielen.

Maak foto's van de versterkingen en teken ze in voordat de wand dicht gaat, met de maten vanaf de vloer en vanaf de hoeken. Wie de versterking pas in de afgewerkte wand gaat zoeken, eindigt meestal met een paar onnodige gaten.

De naden tussen de platen worden gevoegd met wapeningsband, de schroefkoppen worden dichtgezet en buitenhoeken krijgen hoekprofielen. Hoe glad het oppervlak moet worden, wordt in de praktijk aangeduid met de niveaus Q1 tot en met Q4:

• Q1: de naden zijn alleen basis gevuld. Genoeg onder tegelwerk of als ondergrond voor een volgende laag.
• Q2: gewone afwerking, waarbij de naad vloeiend overgaat in de plaat. De gebruikelijke ondergrond voor matte verf.
• Q3: de naden worden breder afgewerkt en het hele oppervlak krijgt een dunne laag, zodat verf overal gelijk opneemt en de structuur overal hetzelfde is.
• Q4: het hele oppervlak wordt volledig geplafonneerd. Dit niveau kies je onder glanzende verf, onder fijn gestructureerd behang en op wanden waar licht van opzij op valt.

Spreek het niveau vooraf af met de plafonneerder of schilder, want tussen de niveaus zit een groot verschil in werk. Valt er licht van opzij op de wand, door een groot raam of een ledstrip, dan zie je bij gewone afwerking elke naad.

Gipsplaat gaat er pas op als het natte werk klaar is en pleisterwerk en chape droog zijn. In vocht en kou trekken platen krom en scheurt het voegmiddel. Fabrikanten geven daarom aan welke temperatuur en luchtvochtigheid nodig zijn tijdens montage en afwerking. Die gegevens staan in de technische fiche.

Met gipsplaat maak je vormen die in steen veel tijd zouden kosten: nissen in badkamer en woonkamer, ingebouwde planken, gebogen wanden of een plafond op meerdere niveaus. Bogen worden gemaakt met buigbare profielen en dunnere platen, die je voor het buigen nat maakt of inzaagt. Houd er wel rekening mee dat elke rand en elke hoek extra profielen, voegwerk en schuurwerk betekent. Een vormgegeven constructie duurt daarom veel langer dan een rechte wand.

Populair is een koof bij het raam, waarin de gordijnrail of een ledstrip verdwijnt. Dat kan op twee manieren. Het verlaagde plafond stopt bij het raam een stukje voor de muur, of er komt een losse koof van gipsplaat tegen het plafond. Zoek vooraf de maat en het gewicht van rail en gordijnen op. Daarvan hangt af hoe diep de koof moet zijn en of er versterking in moet. Een ledstrip heeft een aluminium profiel nodig dat de warmte afvoert, en je moet bij de voeding kunnen komen, bijvoorbeeld via een inspectieluik.

Gipsplaat wordt ook gebruikt waar een constructie een bepaalde tijd brand moet weerstaan. Denk aan de scheiding tussen een inpandige garage en het woongedeelte, vluchtwegen in een appartementsgebouw of het bekleden van stalen en houten balken. De brandwerendheid hangt niet alleen van de plaat af. De hele opbouw telt: welke platen en hoeveel lagen, welke profielen, de minerale wol, de afstand tussen de schroeven en het dichtzetten van alle doorvoeren met brandwerende kit en manchetten.

Moet een constructie tegen brand beschermen, laat haar dan precies volgens het geteste systeem van de fabrikant bouwen en volgens het advies van een brandveiligheidsadviseur. Zaag je later een gat in zo'n wand voor een kabel of lamp, dan moet dat opnieuw brandwerend worden gedicht. Anders verliest de wand zijn werking.

Een gat van een plug of van een deurklink die tegen de wand sloeg, repareer je zelf zo dat je na het schilderen niets meer ziet. Leg voegmiddel voor gipsplaat klaar, wapeningsband, een stukje nieuwe plaat van dezelfde dikte en fijn schuurpapier.

1. Kleine gaten van schroeven en pluggen ontdoen van losse randjes, vullen met voegmiddel en na het drogen glad schuren.
2. Bij een groter gat de beschadigde plek met een scherp mes of een gipsplaatzaag rechthoekig uitsnijden.
3. Twee houten latjes of restjes profiel in de opening zetten en als onderlegger aan de omliggende plaat vastschroeven.
4. Uit nieuwe plaat van dezelfde dikte een stuk precies op maat van de opening snijden en op de onderleggers schroeven.
5. De naden rond het reparatiestuk afplakken met wapeningsband en dichtzetten met voegmiddel.
6. Na het drogen een tweede, bredere laag aanbrengen, zodat het stuk vloeiend overgaat in de wand.
7. Schuren met fijn schuurpapier, stofvrij maken en voorstrijken.
8. De hele wand schilderen, of in elk geval van hoek tot hoek, zodat er geen kleurverschil zichtbaar is.

• Wanden en plafonds zijn vlak, wat je controleert met een rei en met licht dat van opzij invalt
• Naden en schroeven zijn onder de verf niet te zien en de afwerking past bij het afgesproken Q-niveau
• Hoeken zijn recht en beschermd met hoekprofielen
• Aansluitingen op muren, plafond en vloer zijn elastisch afgedicht en zonder scheuren
• Er zitten inspectieluiken op alle plekken waar je later bij kranen, leidingen of ventilatie moet kunnen
• Je hebt foto's van leidingen en versterkingen van voor het dichtmaken, liefst met maten
• Bij elektriciteit in de wanden heb je de schriftelijke bevestiging van de erkend elektricien en het keuringsverslag gekregen
• Bij brandwerende constructies heb je een document gekregen waarin staat welk systeem van de fabrikant is gebruikt