Elektrische vloerverwarming leggen (verwarmingsmat)

De kabel in de mat warmt op wanneer er stroom door loopt en geeft die warmte af aan de lijm en de tegels. Omdat de hele laag dun is, meestal maar enkele millimeters, reageert de vloer snel. Na het inschakelen voel je de warmte onder je voeten veel sneller dan bij een dikke chape met leidingen.

Vloer temperen of echt verwarmen

In een badkamer dient de mat meestal om de vloer te temperen, zodat de tegels niet koud aanvoelen. Een radiator of handdoekradiator verwarmt de ruimte dan mee. In een goed geïsoleerde woning kan de mat ook de hoofdverwarming zijn. Dan moeten het vermogen per vierkante meter en het totale verbruik berekend worden op basis van het warmteverlies, niet op gevoel. Matten bestaan in verschillende vermogens, gangbaar ongeveer van 100 tot 200 W/m². Een hoger vermogen kies je waar de vloer echt moet verwarmen, een lager waar het alleen om comfort gaat. Weet ook dat rechtstreekse elektrische verwarming als hoofdverwarming meeweegt in de EPC-berekening van je woning.

Enkeladerige en dubbeladerige kabel

Bij een dubbeladerige kabel komt er maar één koude aansluitkabel uit de mat, dat is het stuk dat niet verwarmt en naar de thermostaat loopt. Het leggen is eenvoudiger, omdat de mat niet terug naar het beginpunt hoeft. Een enkeladerige mat heeft aan beide uiteinden een aansluitkabel. Je moet ze dus zo plannen dat beide uiteinden bij de thermostaat samenkomen. In een kleine badkamer met veel hoeken is dat een onnodige complicatie, daarom wordt vandaag vaker dubbeladerig gelegd.

Wanneer een mat geen goede keuze is

Wil je een groot deel van de woning verwarmen en heb je een warmtepomp of een ketel, dan is watervoerende vloerverwarming in gebruik meestal voordeliger. Een mat hoort vooral onder tegels en natuursteen. Onder laminaat, parket of vinyl gebruikt men eerder verwarmingsfolie, of wordt de mat in een egaliseerlaag ingegoten en komt de vloerbekleding daarop. Dan moet je de maximale vloertemperatuur respecteren die de fabrikant van die bekleding toelaat.

De mat zelf uitrollen gaat snel. Hoe goed het resultaat wordt, hangt grotendeels af van wat vooraf gebeurd is.

De ondergrond

De ondergrond moet vast, droog, vlak en stofvrij zijn. Oude tegels kunnen soms blijven liggen als ze goed vastzitten en niet hol klinken, maar ze moeten opgeschuurd en voorzien worden van een hechtbrug. Grotere oneffenheden worden vóór de mat weggewerkt met een egaliseermiddel. De kabel verdraagt het niet dat in putjes veel lijm samenkomt en hij op bulten maar door een dun laagje bedekt is.

Isolatie onder de mat

Ligt er onder de vloer een onverwarmde ruimte, een kelder of een vloer op volle grond zonder isolatie, wat in oudere rijwoningen vaak voorkomt, dan verdwijnt een groot deel van de warmte naar beneden. De vloer warmt traag op en het verbruik stijgt. In dat geval loont het om dunne isolatieplaten te leggen die geschikt zijn onder tegels, bijvoorbeeld XPS met een cementgebonden toplaag. Tussen twee verwarmde appartementen is dat meestal niet nodig, al verkort isolatie ook daar de opwarmtijd. Wil je de vloer grondiger isoleren, kijk dan of Mijn VerbouwPremie of een regeling in jouw gewest iets voorziet. De voorwaarden veranderen geregeld.

Wat de elektricien en de loodgieter eerst moeten doen

• De inbouwdoos voor de thermostaat zit in de muur, buiten het bereik van spatwater en volgens de volumes van de badkamer, met een voeding vanuit de verdeelkast
• Onderaan de doos loopt een sleuf met een buis naar de vloer voor de vloervoeler en een sleuf voor de koude aansluitkabel
• Water- en afvoerleidingen in de vloer zijn klaar, getest en ingewerkt, zodat er daarna niet meer geboord of gekapt wordt
• De plaats van douchegoot, afvoer en eventueel bad ligt vast, want daaronder komt geen mat

Het legplan

Je kiest de mat op basis van de vrije vloeroppervlakte, niet op basis van de afmetingen van de ruimte. Van de badkamer trek je het bad, de douchebak, het toilet, een vast badmeubel en een strook langs de muren af. Onder meubels zonder pootjes, een keukenkast of een ingebouwde kast hoort geen kabel. De warmte zou zich daar ophopen, de kabel zou oververhit raken en het meubel zou eronder lijden. De meeste fabrikanten raden aan enkele centimeters afstand te houden tot muren en vaste elementen. De exacte afstand staat in de handleiding.

Woon je in een appartement, laat de elektricien dan nagaan of je aansluiting en je hoofdschakelaar een extra verbruiker aankunnen. Bij grotere oppervlaktes is het verstandig de syndicus of de VME op de hoogte te brengen, zeker als er iets aan de gemeenschappelijke leidingen raakt.

Meten voor het leggen

Nog voor de mat op de vloer wordt uitgerold, meet men de weerstand van de verwarmingsgeleider en de isolatieweerstand. De waarden worden vergeleken met het etiket en ingevuld op het garantiebewijs. Die eerste meting bewijst dat de mat in orde uit de winkel kwam. Zonder die meting is het bij een klacht moeilijk aan te tonen wanneer de kabel beschadigd raakte.

Primer en uitrollen

De ondergrond krijgt een primer die de zuigkracht gelijk maakt en de hechting van het zelfklevende net verbetert. Na het drogen wordt de mat uitgerold vanaf de plek waar de koude aansluitkabel vertrekt. Aan de muur knipt men het net in, draait men de mat en loopt ze in tegengestelde richting verder. Er wordt altijd alleen in het net geknipt, nooit in de verwarmingskabel. Moet je rond een hoek of een afvoer, dan kan de kabel voorzichtig van het net losgemaakt en los geleid worden, vastgezet met tape.

Regels bij het leggen van de kabel

• De kabel mag zichzelf niet kruisen of raken
• De afstand tussen de lussen blijft gelijk, anders krijg je warmere en koudere stroken
• De kabel wordt niet scherp geplooid en loopt niet over uitzetvoegen
• De verbinding tussen verwarmingskabel en koude kabel komt meestal in de vloer en wordt mee ingegoten, niet in de muur
• De koude aansluitkabel is lang genoeg om de thermostaatdoos te bereiken zonder verlengen

De vloervoeler

De temperatuurvoeler gaat in een soepele buis met een dichtgemaakt uiteinde. Die buis loopt vanuit de muur de vloer in en eindigt ongeveer midden tussen twee lussen van de kabel, meestal enkele tientallen centimeters van de muur. De voeler mag de kabel niet raken, anders meet hij de temperatuur van de kabel en niet die van de vloer. Dankzij de buis kun je een defecte voeler later uittrekken en vervangen zonder tegels uit te breken.

Tweede meting, foto's en schets

Na het uitrollen worden beide weerstanden opnieuw gemeten. Dan is het tijd voor een paar foto's vanuit verschillende hoeken en een schets met de ligging van kabel, verbinding en voeler. Wanneer je over een paar jaar in de vloer wilt boren voor een deurstopper of een kastje, bespaart die schets je veel zorgen.

Rechtstreeks in de tegellijm

Hierbij wordt de lijm direct op de mat aangebracht en worden de tegels erin gelegd. De opbouw blijft zo laag mogelijk, maar er is een addertje. De lijmkam blijft makkelijk achter de kabel haken en kan hem beschadigen. Bovendien is het moeilijk om de kabel volledig te omhullen zonder luchtzakken onder de tegels. Deze werkwijze wordt daarom eerder gebruikt bij kleine oppervlaktes en een ervaren tegelzetter, met een flexibele lijm die geschikt is voor vloerverwarming, meestal klasse C2 S1.

Eerst een egaliseerlaag, dan de tegels

In de praktijk kiest men vaker voor twee stappen. De mat wordt eerst ingegoten met een zelfnivellerend egaliseermiddel dat de kabel gelijkmatig en zonder lucht bedekt. Volgens de fabrikant ligt die laag doorgaans enkele millimeters boven de kabel. Na uitharden heb je een vlakke, stevige ondergrond en kan de tegelzetter lijmen zonder risico voor de kabel. De warmte verdeelt zich gelijkmatiger en de tegels hechten beter.

Waar de waterdichting komt

In een badkamer, zeker in een inloopdouche met douchegoot, moet de vloer waterdicht afgewerkt zijn. Gebruikelijk is: mat leggen, ingieten met egaliseermiddel en de waterdichtingspasta met hoekbanden pas op die laag aanbrengen. Sommige systeemfabrikanten laten ook een andere volgorde toe. Beslissend zijn de handleiding van het systeem en de compatibiliteit van lijm, egaliseermiddel en waterdichting. Voor elk boorgat door waterdichting en kabel geldt hetzelfde: eerst de schets bekijken.

Een verwarmingsmat is een vast aangesloten elektrisch toestel. De aansluiting op het net, de beveiliging en de bescherming horen bij een vakbekwame elektricien, volgens het AREI. Daar hoort een verliesstroomschakelaar bij die in een badkamer onmisbaar is, doorgaans een gevoelige van 30 mA, en een correcte plaats van de thermostaat ten opzichte van de volumes in de badkamer. Een nieuwe kring of een uitbreiding van de installatie wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Bewaar dat keuringsverslag samen met het garantiebewijs van de mat.

Welke thermostaat

Kies een thermostaat met vloervoeler, ook als hij daarnaast de luchttemperatuur meet. Bij tegels stel je een comfortabele vloertemperatuur in. Bij hout of vinyl hou je je aan de maximale oppervlaktetemperatuur van de fabrikant, die vaak een stuk lager ligt. Een programmeerbare thermostaat warmt de vloer 's ochtends en 's avonds op wanneer je thuis bent en laat hem de rest van de dag koeler. Heb je een dag- en nachttarief, dan loont het om het programma daarop af te stemmen. In Vlaanderen speelt met de digitale meter ook het capaciteitstarief mee: het helpt als de mat niet net aanslaat wanneer de oven en de wasmachine draaien. Je energieleverancier of netbeheerder kan je meer vertellen over jouw tarief.

Wat je zelf kunt doen en wat niet

Een elektrische mat is geen klus om van begin tot eind zelf te doen. De aansluiting en de metingen zijn werk voor een vakman. Je kunt wel veel voorbereiden: de ruimte leegmaken, oude tegels verwijderen, een plan van de vrije vloer tekenen en de volgorde van de vakmensen afspreken. Let er tijdens het leggen op dat niemand met werkschoenen over de uitgerolde mat loopt en dat er geen emmers of ladders op komen te staan.

Twee badkamers met dezelfde oppervlakte kunnen heel verschillend uitvallen qua werk.

• Eenvoudige vorm. Een rechthoekige vrije vloer zonder uitsprongen is snel bedekt, de mat wordt alleen uitgerold en gedraaid
• Veel hoeken en obstakels. Afvoeren, leidingkokers, nissen en schuine muren betekenen veel knippen in het net en kabel met de hand leiden
• Staat van de ondergrond. Vlakke, stevige beton moet alleen een primer krijgen, oude tegels moeten nagekeken en behandeld worden, een oneffen vloer eerst geëgaliseerd
• Isolatieplaten. Moet er isolatie onder de mat, dan komt er een extra laag en extra lijmtijd bij
• Geen voorbereiding in de muur. Zijn er geen thermostaatdoos en geen sleuf voor de voeler, dan moet er in een afgewerkte muur gekapt worden
• Opbouwhoogte. Bij dorpels en aansluitende vloeren moet vooraf nagegaan worden of de nieuwe laag past en de deuren nog opengaan
• Kleine oppervlakte. Ook in een klein toilet moeten alle metingen en instellingen gebeuren, waardoor het werk per vierkante meter relatief zwaarder uitvalt

• Beschadigde kabel bij het lijmen. Een tand van de lijmkam of een scherpe tegelrand snijdt in de isolatie. Soms werkt de verwarming nog tot vocht de verliesstroomschakelaar doet uitslaan. Daarom wordt ook na het ingieten en na het betegelen gemeten
• Voeler zonder buis of tegen de kabel. De thermostaat schakelt te vroeg uit en de vloer blijft koud, of een defecte voeler kan niet vervangen worden
• Lucht rond de kabel. Waar de kabel niet omhuld is, raakt hij oververhit. Dat kan de levensduur verkorten en scheurtjes in de lijm geven
• Mat onder meubels. Onder een kast zonder pootjes hoopt de warmte zich op, het meubel vervormt en de kabel lijdt eronder
• Te vroeg inschakelen. Wie verwarmt voor lijm of egaliseermiddel uitgehard is, krijgt ongelijk drogen, en tegels kunnen loskomen of de voegen kunnen barsten
• Geen isolatie boven een koude ruimte. De vloer warmt traag op en het verbruik ligt hoger dan verwacht
• Verbinding in de muur of te korte aansluitkabel. Een kabel buiten de vloer verlengen is later vaak de oorzaak van storingen en de meeste fabrikanten raden het af
• Geen schets. Na jaren boort iemand blind in de vloer en raakt de kabel. Dan moet een specialist komen en wordt vaak een deel van de tegels uitgebroken

Primer, uitrollen in een gewone badkamer, voeler plaatsen en metingen zijn meestal op enkele uren klaar. Wat moet drogen, duurt langer. De primer heeft volgens de fabrikant doorgaans enkele uren nodig. Het egaliseermiddel is vaak na ongeveer een dag beloopbaar, maar heeft meer tijd nodig voor er tegels op kunnen en vooral voor er verwarmd mag worden.

Het eerste inschakelen volgt de handleiding van lijm en egaliseermiddel. Bij dunne lagen spreken fabrikanten meestal van ongeveer een week, bij dikkere cementgebonden lagen soms van enkele weken. Het eerste opwarmen gebeurt rustig: de thermostaat staat laag en de temperatuur gaat per dag geleidelijk omhoog. Zo verdampt het resterende vocht gelijkmatig en komen de tegels niet onder spanning.

Reken er dus op dat er tussen het leggen van de mat en een warme vloer enkele dagen tot weken zitten. Een korte plaatsing betekent niet dat de badkamer de dag erna volledig in gebruik kan.

Na de oplevering zit bijna de hele mat onzichtbaar onder de tegels. Sta er daarom op dat je alle gegevens krijgt en dat je de werking controleert voor de vakmensen vertrekken.

• Garantiebewijs van de mat met de weerstandswaarden voor het leggen, na het leggen en na het ingieten of betegelen
• Gemeten waarden binnen de tolerantie die de fabrikant op het etiket vermeldt
• Foto's en een schets met de ligging van kabel, verbinding en voeler
• Voeler in een buis met dichtgemaakt uiteinde en niet in contact met de kabel
• Keuringsverslag van de elektrische installatie en een werkende verliesstroomschakelaar
• Thermostaat die de vloertemperatuur toont en ingesteld is volgens het type vloerbekleding
• Duidelijke info over wanneer en hoe je de verwarming geleidelijk inschakelt
• Na de eerste opwarming een gelijkmatig warme vloer zonder opvallend koude of hete plekken
• Handleiding van de thermostaat en contactgegevens van de plaatser voor het geval van een storing