Gevelisolatie

Gevelisolatie levert het meest op bij huizen die nooit isolatie hebben gehad. In België zijn dat vooral oudere woningen, vaak van vóór 1970. Veel van die huizen hebben een spouwmuur: twee muren met een luchtspouw ertussen. Daar is spouwmuurisolatie meestal de eerste en eenvoudigste stap. De isolatie wordt dan in de spouw geblazen en de gevel blijft er hetzelfde uitzien. Buitengevelisolatie werkt anders: isolatieplaten worden op de buitenkant van de muur gelijmd en afgewerkt met een pleisterlaag. Dat is vooral interessant bij massieve muren zonder spouw, bij een spouw die te smal of vervuild is, of bij een gevel die toch al aan vernieuwing toe is. Over die buitengevelisolatie gaat dit artikel.

Een ongeïsoleerde muur verliest warmte over het hele oppervlak. In de winter voelt de muur aan de binnenkant koud aan, en in de hoeken van kamers slaat makkelijk vocht neer. Daar groeit dan schimmel op. Maar de gevel is niet de enige plek waar warmte weglekt. In oudere huizen gaat ook veel warmte verloren via het dak, de zoldervloer en de vloer op het gelijkvloers boven de kruipkelder. Zoldervloer- en vloerisolatie horen bij de goedkopere maatregelen, en het verschil merk je snel aan je verwarming. Laat het huis daarom eerst als geheel bekijken voordat je een keuze maakt. Het EPC van je woning geeft al een eerste beeld, en een energiedeskundige of renovatieadviseur kan laten zien waar de grote en waar de kleinere verliezen zitten. Dan kun je de volgorde verstandig plannen.

Die volgorde doet ertoe. Vervang ramen en glas vóór de gevelisolatie of tegelijk, nooit erna. Bij een nieuw raamkader kan de isolatie netjes op het kader aansluiten, of wordt het raamkader naar voren geplaatst, in het vlak van de isolatie. Vervang je de ramen pas als de gevel klaar is, dan raken de dagkanten beschadigd en moet de aansluiting opnieuw gemaakt worden.

Bij een gewoon gemetseld huis wordt meestal gekozen voor gevel-eps, de witte isomo in plaatvorm. Het is licht, werkt prettig en isoleert bij de juiste dikte betrouwbaar. Grijs grafiet-eps isoleert beter dan wit. Bij dezelfde dikte krijg je dus een beter resultaat, of je haalt hetzelfde resultaat met een dunnere plaat. Grafietplaten mogen alleen niet in de volle zon opwarmen. Ze trekken dan krom en er ontstaan kieren tussen de platen. Daarom wordt de stelling afgedekt met schaduwgaas.

Minerale wol, zoals steenwol, brandt niet en laat waterdamp beter door. Die wordt gebruikt bij hogere gebouwen, waar men vanwege brandveiligheid kiest voor onbrandbare stroken of een volledige wolgevel. Ook bij karakteristieke oude panden en bij muren die op natuurlijke wijze moeten kunnen uitdrogen is wol een logische keuze. Wol is zwaarder en het werk duurt langer, waardoor isoleren met wol duurder uitvalt.

Op de plint en onder het maaiveld hoort geëxtrudeerd polystyreen (xps) of speciale plintplaten. Die nemen geen water op en kunnen de druk van de grond aan. Gewone gevel-eps hoort niet in contact met grond of opspattend water.

Kan een huis onder isolatie echt niet meer ademen?

Die zorg hoor je vaak. In werkelijkheid gaat maar een klein deel van de waterdamp in huis via de muren naar buiten. Vocht van koken, douchen en ademen verdwijnt vooral door ventilatie. Na isoleren en nieuwe ramen is een huis luchtdichter. Je moet dus meer en regelmatiger ventileren: ventilatieroosters open, afzuiging laten draaien, en eventueel mechanische ventilatie of een systeem met warmteterugwinning overwegen. Is de muur al vanaf de fundering vochtig, los dan eerst de oorzaak van dat vocht op en isoleer pas daarna.

De dikte van de isolatie bepaal je niet op het oog. Die volgt uit de isolatiewaarde die de muur moet halen, de R-waarde. Eenvoudig gezegd: hoe hoger de R-waarde, hoe minder warmte de muur doorlaat. Een energiedeskundige rekent dit uit volgens de geldende methode. Het resultaat hangt af van de bestaande muur en van je ambitie: een gewone verbetering of een huis dat richting bijna-energieneutraal gaat. Bij oudere gemetselde huizen wordt in de praktijk meestal eps van ongeveer 15 tot 20 cm gebruikt, bij grafiet-eps iets minder. Wil je een premie aanvragen, dan geldt vaak een minimale R-waarde. Controleer dat vooraf.

Met de dikte hangen ook zaken samen die je bij de keuze snel vergeet:

• De dagkanten van de ramen worden dieper en laten minder licht binnen, daarom worden raamkaders vaak naar voren geplaatst
• De raamdorpels worden te kort en moeten vervangen worden door nieuwe met voldoende overstek
• Het dak moet over de isolatie heen vallen, anders moet de dakrand of het boeiboord worden verlengd
• Regenpijpen, lampen, de brievenbus en andere zaken op de gevel moeten worden verplaatst

Waarom loont besparen op dikte zelden? Het isolatiemateriaal is maar een klein deel van de totale kosten. Arbeid, stelling, lijm, wapening en pleister kosten bij een dunne en een dikke plaat bijna hetzelfde. Een paar centimeter minder verdien je in de praktijk dus zelden terug.

Of de isolatie tientallen jaren meegaat, hangt af van het verlijmen en verankeren. Zodra de pleister erop zit, kun je er niet meer onder kijken. Wees bij deze fase als het kan zelf aanwezig, of vraag de aannemer om foto's.

• Lijm: op een vlakke ondergrond worden de platen over het hele oppervlak gelijmd. Op een minder vlakke muur komt de lijm langs de rand van de plaat en op een paar punten in het midden, en die moet meestal minstens 40 % van de plaat bedekken. De lijm gaat alleen op de plaat, niet op de muur, en mag niet in de naden tussen de platen lopen.
• Verband en naden: de platen worden als bakstenen gelegd, met verspringende naden, en op de hoeken van het huis afwisselend in elkaar gevlochten. Naden van meer dan een paar millimeter worden opgevuld met stroken isolatie of laag-expanderend schuim, nooit met lijm.
• Verankering: hoeveel pluggen er komen en waar, staat in een verankeringsplan. Dat hangt af van de hoogte van het gebouw, de windbelasting en het soort muur. Is de muur onbekend of hol, dan wordt op de werf een trekproef gedaan om te testen hoeveel een plug houdt.
• Verzonken pluggen: een plug die in de isolatie wordt verzonken en afgedekt met een isolatiedop, geeft geen lichte stippen op de gevel. Bij pluggen die op het oppervlak zitten, kunnen na jaren vlekken in de vorm van de pluggen zichtbaar worden, vooral bij ochtenddauw en op de noordkant.

Gelijmde eps-platen mogen niet lang onbedekt blijven. Zonlicht tast het oppervlak aan, de plaat vergeelt en de wapeningslaag hecht er slechter op. Fabrikanten geven daarom aan hoe lang eps zonder wapeningslaag mag blijven staan. Een vergeeld oppervlak moet je vóór de volgende laag afschuren.

De meeste problemen ontstaan niet op het vlakke deel, maar daar waar de isolatie ergens anders op aansluit. Kijk nog vóór je tekent of de offerte deze plekken behandelt.

Raamkaders, dagkanten en raamdorpels

De dagkanten worden met dunne platen geïsoleerd, zodat er rond het raam geen koude strook overblijft. Voor de aansluiting op het raamkader wordt een aansluitprofiel met gaas gebruikt. Dat vangt kleine bewegingen van het kader op en voorkomt een scheur langs het raam. De raamdorpel komt onder afschot van het raam af, met eindkappen aan de zijkanten, zodat het water vrij van de gevel afdruipt. Slecht geplaatste raamdorpels zijn een veelvoorkomende reden dat water achter de isolatie loopt.

Plint en maaiveld

De onderkant van de isolatie begint op een startprofiel, of de plint wordt tot onder het maaiveld geïsoleerd met isolatie die geen water opneemt. De gevelpleister hoort niet tot aan de grond te lopen, waar water ertegen spat. Een grindstrook of een goed aflopend klinkerpad rond het huis voert het water van de plint af.

Wat er later aan de gevel komt

Een zonnetent, buitenzonwering, lampen, de brievenbus, de buitenunit van een warmtepomp of airco, of een balkonleuning: maak die niet alleen in de isolatie vast. Voor zwaardere zaken worden al tijdens het isoleren montageblokken of consoles geplaatst. Die brengen het gewicht over naar de muur zonder koudebrug. In de praktijk worden ze vaak vergeten, en een paar maanden later wordt er in de nieuwe gevel geboord en gehakt. Denk dus vooraf na over alles wat er aan het huis moet komen. Bij een warmtepomp is dat extra belangrijk, omdat die buitenunit trilt en zwaar is.

De wapeningslaag met glasvezelgaas houdt het hele systeem bij elkaar. Het gaas wordt in de wapeningsmortel gedrukt, zodat het in het midden of in het bovenste derde van de laag zit, niet bovenop en niet tegen de isolatie. De banen overlappen ongeveer 10 cm. In de hoeken van ramen en deuren komen schuine stroken die de spanning opvangen waardoor de pleister anders zou scheuren.

Als de wapeningslaag droog is, komt er een voorstrijk en een dunne sierpleister op. Je kunt kiezen uit deze soorten:

• Siliconenpleister: zeer goed bestand tegen water en vuil, geschikt voor de weerkant en de noordkant.
• Silicaatpleister: dampopen, van nature bestand tegen algen en een goede combinatie met minerale wol.
• Acrylaatpleister: goedkoper en elastisch, maar wordt sneller vuil en algen groeien er makkelijker op.
• Minerale pleister: laat damp heel goed door en krijgt meestal nog een laag gevelverf.

Denk bij de kleur aan hoeveel licht die terugkaatst. Donkere tinten worden in de zon erg heet en belasten het hele systeem. Fabrikanten schrijven daarom een minimale lichtreflectie voor en bieden voor donkere gevels speciale pleisters en verven aan. Een grovere korrel verbergt kleine oneffenheden, een fijne korrel laat ze juist zien.

Het hele systeem hoort van één fabrikant te komen, als één gecertificeerd geheel. Combineer je lijm, gaas en pleister van verschillende merken, dan vervalt de garantie op het systeem.

Lijm, wapeningsmortel en pleister worden verwerkt bij een lucht- en ondergrondtemperatuur van ongeveer +5 °C tot +30 °C. Niet bij regen, harde wind of in de volle zon. De zonkant wordt in de zomer 's ochtends of laat in de namiddag gepleisterd, of de stelling wordt afgedekt met gaas. Pleister die te snel droogt, krijgt vlekken en een ongelijke kleur. Het Belgische weer met veel buien en wind vraagt dus om een flexibele planning.

Een gewone rijwoning of halfopen woning isoleren duurt meestal een paar weken. Dat hangt af van het weer, van hoeveel hoeken en nissen de gevel heeft en van de grootte van de ploeg. Tussen de lagen moeten de wachttijden uit de technische fiche worden aangehouden. Een goede periode is het late voorjaar en het begin van de herfst. Goede aannemers zitten vaak maanden vooruit vol, dus vraag op tijd offertes aan.

In een appartementsgebouw hoort de gevel bij de gemeenschappelijke delen. Over isoleren beslissen de mede-eigenaars samen op de algemene vergadering van de vereniging van mede-eigenaars (VME). De syndicus regelt meestal de voorbereiding, vaak in samenhang met het meerjarenplan voor onderhoud. Combineer de isolatie dan met gepland onderhoud zoals schilderwerk of het vervangen van ramen, zodat de stelling maar één keer nodig is. Bij hogere gebouwen hoort brandveiligheid bij het ontwerp, bijvoorbeeld onbrandbare stroken minerale wol boven de ramen.

Voor isolatie van woningen bestaat in Vlaanderen Mijn VerbouwPremie, en ook in Brussel en Wallonië zijn er eigen renovatiepremies. Voor renovatiewerken aan een privéwoning ouder dan 10 jaar geldt onder voorwaarden 6 % btw in plaats van 21 %, de aannemer past dat toe op de factuur. De voorwaarden, de maatregelen die meetellen en de eisen aan het materiaal en de uitvoerder veranderen regelmatig. Lees daarom de actuele voorwaarden op de officiële website van je gewest voordat je een contract tekent. Bewaar facturen, foto's en de productgegevens, want die zijn bij een aanvraag vaak nodig.

Buitengevelisolatie vraagt om een stelling, een ervaren ploeg en precies werken volgens het gecertificeerde systeem. Zelf doen is daarom niet aan te raden. Een zoldervloer onder een onbenutte, niet beloopbare zolder of vliering isoleren lukt een handige doe-het-zelver wel, en dat verdien je relatief snel terug. Twijfel je over de elektriciteit, schakel dan een erkend elektricien in. Bij een schoorsteen of rookgasafvoer kun je je laten adviseren door een schoorsteenveger.

1. Zolder controleren: het dak mag niet lekken, het hout mag niet aangetast zijn en de elektrische leidingen moeten in orde zijn. Kabels niet met isolatie bedekken voordat vaststaat dat ze daarvoor geschikt zijn.
2. Zolder vrijmaken van puin, stof en oude materialen.
3. Een dampremmende folie op de vloer leggen, de naden overlappen en aftapen, en de folie bij de buitenmuren omhoog laten lopen, zodat vochtige lucht uit huis niet in de isolatie trekt.
4. Minerale wol in twee lagen leggen met verspringende naden, strak tegen elkaar en zonder kieren, zodat er geen koudebruggen ontstaan.
5. Bij de schoorsteen de voorgeschreven afstand tot brandbare materialen aanhouden en onbrandbare isolatie gebruiken.
6. Als er over de zolder gelopen moet worden, looppaden maken op de balken, niet direct op de isolatie.
7. Ruimte vrijlaten voor de ventilatie van het dak en ventilatieopeningen onder de dakrand niet afdekken.
8. Tijdens het werk handschoenen, een veiligheidsbril, een stofmasker en kleding met lange mouwen dragen.

Bekijk de gevel bij schuin licht, 's ochtends vroeg of op het einde van de namiddag. Dan zie je oneffenheden die rond de middag wegvallen. Waar je op let:

• Het oppervlak is vlak, zonder golven en zonder doorschijnende naden tussen de platen
• Hoeken en randen van dagkanten zijn recht en hebben hoekprofielen
• Rond de ramen zitten geen scheuren en de aansluiting op het raamkader is gemaakt met een aansluitprofiel
• Raamdorpels lopen af van het raam, hebben eindkappen en steken voorbij de pleister uit
• De pleister heeft een gelijkmatige kleur en structuur, zonder vlekken en zichtbare aanzetten
• De afwerking bij het dak, de plint en rond doorvoeren is dicht
• Ramen, klinkers en de omgeving van het huis zijn schoon van lijm en pleister
• Je hebt gegevens van het gebruikte isolatiesysteem, een garantiebewijs en liefst ook foto's van het verlijmen en verankeren ontvangen

Leg gebreken vast in het proces-verbaal van oplevering voordat de aannemer de stelling afbreekt. Zodra de stelling weg is, kun je bij veel details niet meer komen en wordt herstel een stuk duurder.