Plafond plamuren

Op het eerste gezicht is een plafond gewoon een vlak zoals een muur. In de praktijk is het een van de moeilijkste vlakken in de hele woning, om twee redenen: de zwaartekracht en het licht.

Plamuur op een plafond moet blijven hangen tegen zijn eigen gewicht in. Op een muur kun je een dikkere laag nog opzetten en bijwerken. Op een plafond heeft een dikke laag de neiging om te zakken, langzaam los te komen en bij het drogen te barsten. Daarom werkt men aan het plafond in dunnere lagen, en is de hechting aan de ondergrond nog belangrijker.

De tweede reden is het licht. Daglicht uit het raam valt onder een heel scherpe hoek op het plafond, bijna evenwijdig met het vlak. In zo'n strijklicht valt elke golf op, elk spoor van het plamuurmes en elke slecht geschuurde rand. Waarom ziet een plafond er overdag mooi uit en lijkt het 's avonds bij een lamp ineens hobbelig? Omdat de lamp uit een andere hoek schijnt en oneffenheden toont die het daglicht verborg, of omgekeerd. Een goede schilder controleert het plafond daarom vanuit meerdere richtingen.

Plafond plamuren is een van de laatste natte werken voor het schilderen. Loopt de volgorde fout, dan raakt de plamuur beschadigd of moet het werk opnieuw.

• De elektriciteitsleidingen in het plafond liggen er, en de sleuven zijn dichtgemaakt met pleister of gips
• Ramen zijn geplaatst en de dagkanten zijn afgewerkt, zodat je kunt verluchten en verwarmen
• Een natte chape of anhydrietvloer is al gedeeltelijk droog, anders houdt die de ruimte vochtig en droogt de plamuur traag
• Het is in de ruimte doorgaans minstens rond 10 °C, liefst gewone kamertemperatuur, en er is geen tocht
• Meubels zijn weg of staan in het midden, goed afgedekt
• Lampen zijn gedemonteerd en de draden zijn veilig geïsoleerd

Lampen afkoppelen en draden isoleren lijkt een detail, maar het is elektrisch werk. Laat dat doen door een elektricien, niet door de schilder en niet zelf. Een elektricien ziet meteen of er in het plafond nog iets bij moet, bijvoorbeeld een extra lichtpunt. Dat achteraf toevoegen betekent kappen in een afgewerkt vlak, en wijzigingen aan de installatie moeten conform het AREI blijven.

Woon je in een appartement, spreek dan met de syndicus of de VME af wanneer de lawaaierige werken gebeuren, vooral het machinaal schuren. Buren stellen het meestal op prijs als ze vooraf weten wanneer er stof en geluid is.

De ondergrond voorbereiden

Het belangrijkste deel van het werk is wat je later niet meer ziet. Het oude plafond wordt eerst afgeklopt en afgekrabd. Alles wat slecht vastzit, moet eraf: bladderende verf, losse stukjes pleister, oude geplakte isomotegels en lijmresten.

In oudere woningen zit op het plafond vaak lijmverf of kalkverf. Lijmverf is verraderlijk, want ze lost op zodra ze nat wordt en plamuur hecht er niet op. Je herkent ze eenvoudig: wrijf met een natte spons over het plafond. Komt de verf mee of smeert ze uit, dan is het lijmverf. Die moet tot op de ondergrond worden afgewassen, niet overgeplamuurd.

Bij een betonnen plafond van welfsels of predallen worden de naden gecontroleerd. Losse vulling wordt uitgekrabd, de naad wordt opgevuld en afgeplakt met wapeningstape of een glasvezelweefsel. Barsten in het pleisterwerk krijgen dezelfde behandeling.

Voorstrijken

Na het reinigen wordt de ondergrond voorgestreken met een primer. Die maakt de zuigkracht overal gelijk, zodat de plamuur niet op de ene plek snel en op de andere traag droogt, en ze verstevigt het oppervlak. Op heel glad beton, zoals sommige predallen of ter plaatse gestorte plafonds, gebruikt men een hechtprimer met fijn zand, die een ruw oppervlak geeft. De primer moet drogen volgens de instructies van de fabrikant voor de volgende laag komt.

Uitvlakken en eerste laag

Grotere oneffenheden, putten en sleuven worden eerst bijgewerkt met een vullende plamuur of gips. Daarna volgt de eerste volle laag. Aan het plafond werkt men in banen, meestal vanaf het raam de ruimte in, zodat de mesbewegingen met de lichtinval meelopen en zo weinig mogelijk opvallen.

Is het plafond op verschillende plaatsen gebarsten, dan wordt over het hele vlak een glasvezelweefsel in de eerste laag gedrukt. Dat verdeelt de spanning en verkleint de kans dat barsten terugkomen.

Tweede laag en schuren

Als de eerste laag droog is, wordt ze licht geschuurd en volgt een tweede, dunnere afwerklaag. Bij hoge eisen komt er nog een derde bij. Men schuurt met fijn schuurgaas of schuurpapier, met de hand of met een giraffeschuurmachine met afzuiging. Die afzuiging maakt een groot verschil, want gipsstof kruipt overal in.

Tot slot wordt het oppervlak ontstoft en voor het schilderen opnieuw voorgestreken, zodat de verf egaal intrekt.

De hoek tussen plafond en muur

In de hoek bewegen plafond en muren net iets anders, en daar ontstaan haarscheurtjes. De hoek wordt ofwel versterkt met tape in de plamuur, ofwel na het schilderen afgekit met een elastische acrylaatkit. Bij een betonnen plafond werkt acrylaatkit in de hoek meestal beter, omdat die kleine bewegingen opvangt die harde plamuur niet verdraagt.

De keuze hangt af van de ondergrond, van de ruimte en van de vraag of er machinaal of met de hand gewerkt wordt.

• Gipsplamuur in poedervorm: de gangbare keuze voor woonruimtes, schuurt goed, hardt snel uit en past op beton en pleisterwerk
• Kant-en-klare pasteuze plamuur uit de emmer: hoeft niet gemengd te worden, laat zich makkelijk in dunne lagen aanbrengen, geschikt als afwerklaag en op gipsplaat, droogt trager en is minder geschikt om veel uit te vlakken
• Kalkplamuur: dampopen, geschikt voor oudere huizen met kalkpleister en voor gewelven, werkt trager
• Cementgebonden of vochtbestendige plamuur: voor badkamers en vochtige ruimtes, waar gips zou lijden
• Spuitplamuur: voor grote oppervlakken, wordt met een spuitmachine aangebracht en daarna glad afgewerkt, versnelt het werk in nieuwbouw

Volgens het type plafond

Betonnen plafond met welfsels of predallen is meestal vlak, maar heeft naden en soms een glad oppervlak waarop plamuur slecht hecht. De hechtprimer en een grondige behandeling van de naden maken hier het verschil.

Bepleisterd plafond in een gemetselde woning is vaak minder vlak, met golven en plaatselijke barsten. Het vraagt meer uitvlakwerk voor de afwerklagen.

Gipsplaatplafond wordt anders behandeld dan pleisterwerk. Eerst worden de voegen met tape en de schroefkoppen gevuld. Een volledige plamuurlaag over het hele vlak volgt pas als je een heel strak oppervlak wilt. In de praktijk spreekt men van afwerkingsniveaus Q1 tot Q4, waarbij Q4 een volledig geplamuurd oppervlak is dat ook scherp strijklicht verdraagt.

Houten balkenplafond met pleister op latwerk of riet, typisch voor oude herenhuizen en arbeiderswoningen, is een verhaal apart. Zo'n plafond buigt en beweegt, en plamuur barst er snel op. Controleer eerst door te kloppen en zacht te drukken of het pleisterwerk nog vastzit. Is een holle plek groot, dan volstaat plamuur niet en moet de plafonneerder het pleisterwerk herstellen, of komt er een verlaagd plafond in gipsplaat.

Op NUMIQ vind je plafond plamuren en muren plamuren als aparte posten, omdat het ander werk is, ook al gebruikt men hetzelfde materiaal.

• Werken boven het hoofd: een plafond plamuur je vanaf een stelling of platform met de armen omhoog, dat is zwaarder en gaat trager per vierkante meter
• Stelling: voor muren volstaat vaak een ladder en de vloer, voor een plafond is een rolsteiger of vast platform nodig dat tijdens het werk telkens verplaatst wordt
• Laagdikte: aan het plafond werkt men met dunnere lagen en meer gangen, veel uitvlakken in één keer is daar riskanter
• Licht: het plafond krijgt scherp strijklicht van de ramen, dus de eisen aan gladheid liggen meestal hoger dan bij een muur waar later meubels tegen staan
• Obstakels: op een muur werk je rond stopcontacten, schakelaars en dagkanten, aan het plafond rond lichtpunten, haken en de hoek langs de volledige omtrek
• Belasting: muren krijgen stoten en schuren van meubels, het plafond niet, dus daar draait het vooral om uitzicht en hechting
• Netheid: bij een plafond valt plamuur en stof op de hele vloer, het afdekken moet grondiger

Wanneer bestel je alleen het plafond? Bijvoorbeeld als de muren na nieuw pleisterwerk in orde zijn en het probleem enkel in de naden van het betonplafond zit, of als het plafond opnieuw moet na elektriciteitswerken. Wanneer alleen de muren? Als het plafond vlak is en enkel geschilderd moet worden, maar de muren beschadigd zijn na het verwijderen van tegels of oud behang. Doe je de hele kamer, dan ligt de volgorde meestal vast: eerst het plafond, dan de muren, want bij het plafond wordt alles eronder vuil.

De oppervlakte van een plafond wordt in vierkante meter gemeten en komt in een rechthoekige kamer ongeveer overeen met de vloeroppervlakte. Bij muren worden ramen en deuren juist afgetrokken.

Hoeveel werk een plafond vraagt, hangt sterk af van de staat van de ondergrond. Eenvoudig is een vlak betonplafond of nieuw pleisterwerk zonder oude verf, in een droge ruimte met een vrije vloer.

Het werk loopt vooral uit bij:

• Oude lijmverf die afgewassen moet worden
• Meerdere lagen oude verf die bladderen
• Grote oneffenheden, doorbuiging en sleuven van elektriciteitswerken
• Een gebarsten plafond waar over het hele vlak weefsel nodig is
• Een hoog plafond, zoals in oude herenhuizen, waar een hogere stelling nodig is
• Een bewoonde woning met meubels die afgedekt en verschoven moeten worden
• Een koude of vochtige ruimte waar de lagen traag drogen
• De vraag naar de hoogste afwerkingskwaliteit onder scherp strijklicht

Het helpt als de kamer leeg is, de lampen eraf zijn en duidelijk is welke kwaliteit je verwacht. Het verschil tussen een glad plafond voor gewone schilderbeurt en een plafond zonder enige golf in strijklicht zit in het aantal lagen en schuurbeurten, en dat verschil is groot.

Een gewone kamer krijgt een ervaren schilder meestal op één dag van één laag voorzien, maar het volledige werk duurt langer, want elke laag moet drogen. Bij een dunne laag gipsplamuur wacht men doorgaans ongeveer 12 tot 24 uur, bij dikkere lagen, in de kou of bij vocht ook langer. Pasteuze plamuur droogt meestal trager dan gipsplamuur in poedervorm.

Reken voor één kamer op enkele dagen van voorbereiding tot een schilderklaar oppervlak. Voor het schilderen moet de plamuur volledig droog zijn, wat je ziet aan een gelijkmatige lichte kleur zonder donkere vlekken. Lichte verluchting en verwarming helpen bij het drogen. Tocht, felle zon door het raam en een warmeluchtblazer op het plafond gericht doen meer kwaad dan goed. Te snel drogen geeft barsten en een slechtere hechting.

Plamuur op een losse ondergrond. Wie plamuur aanbrengt op bladderende verf of lijmverf, heeft enkel hechting tot de ondergrond loskomt. Na verloop van tijd laat het plafond in grote schilfers los, vaak pas na het schilderen. De enige oplossing is alles tot op een vaste ondergrond verwijderen.

Geen primer of hechtprimer. Op glad beton komt de plamuur na het drogen los en klinkt hij hol bij het kloppen. Op een sterk zuigende ondergrond verbrandt de plamuur: hij droogt te snel en wordt bros.

Te dikke laag in één keer. Wie een grote oneffenheid in één laag wil wegwerken, krijgt krimpbarsten bij het drogen en riskeert dat een deel onder zijn eigen gewicht loskomt.

Onbehandelde naden in het betonplafond. Na een jaar verschijnt de barst precies op dezelfde plek, kaarsrecht. Welfsels en predallen bewegen licht bij temperatuurschommelingen, en gewone plamuur kan dat niet volgen. Wapeningstape of weefsel en elastische kit in de hoek helpen.

Controle bij één lichtbron. Het plafond ziet er goed uit bij de plafondlamp, maar na het schilderen tonen zich golven in het daglicht van het raam. Controleer daarom ook met strijklicht.

Schilderen op natte plamuur. De verf trekt ongelijk in, er ontstaan vlekken en kleurverschillen, soms bladdert de verf.

Heb je een ruimte met een gewone plafondhoogte en gaat het om een klein oppervlak, zoals een gang of een kleine kamer, dan kun je het plamuren zelf doen. Werk vanaf een stevige rolsteiger of een stabiel platform, niet vanaf een ladder, want daarop kun je geen doorlopende banen trekken. Trappenhallen, hoge plafonds en oude balkenplafonds laat je beter aan een vakman. Lampen laat je vooraf door een elektricien afkoppelen.

1. De kamer leegmaken, de vloer afdekken met folie en de randen afplakken.
2. Met een natte spons testen of er lijmverf op het plafond zit, en die indien nodig tot op de ondergrond afwassen.
3. Losse verf en pleister afkrabben en het stof verwijderen.
4. Barsten en losse naden openkrabben, opvullen en afplakken met wapeningstape.
5. Het hele plafond voorstrijken en laten drogen volgens de instructies van de fabrikant.
6. Diepere plekken bijwerken en laten drogen.
7. Niet meer plamuur aanmaken dan je kunt verwerken binnen de verwerkingstijd op de verpakking.
8. Een eerste dunne laag aanbrengen in banen vanaf het raam de kamer in.
9. Na het drogen licht schuren, ontstoffen en een tweede dunne laag aanbrengen.
10. De afwerklaag schuren, het plafond controleren met een lamp vlak tegen het oppervlak en oneffenheden bijwerken.
11. Ontstoffen, voorstrijken voor het schilderen en pas schilderen als alles volledig droog is.

Draag bij het schuren een stofmasker en een veiligheidsbril. Plamuurstof irriteert ogen en luchtwegen, en bij werk boven je hoofd valt het recht in je gezicht.

Controleer het plafond nog voor het geschilderd wordt, want dan zijn fouten eenvoudig te herstellen. Het handigste hulpmiddel is een gewone lamp of sterke zaklamp die je vlak tegen het plafond houdt, zodat ze bijna evenwijdig met het vlak schijnt. In dat licht zie je golven, messporen en ongeschuurde randen. De vlakheid kun je ook ruw nagaan met een lange rechte lat.

• De plamuur is volledig droog en heeft een gelijkmatige kleur zonder donkere vlekken
• Bij het kloppen klinkt het plafond nergens hol
• Het oppervlak is in strijklicht glad, zonder opvallende golven, groeven of sporen van gereedschap
• Naden tussen welfsels of predallen en vroegere barsten zijn niet meer zichtbaar
• De hoek tussen plafond en muur is recht en net, met tape versterkt of klaar om af te kitten
• De omgeving van de lichtpunten is netjes afgewerkt en de draden zijn geïsoleerd
• Het oppervlak is ontstoft en voorgestreken, als dat zo afgesproken was
• Vloer, ramen en andere oppervlakken zijn proper en niet beschadigd door plamuur
• Je weet welk materiaal gebruikt is en vanaf wanneer je kunt schilderen