Schilderwerk binnen

Een schilder rekent met de oppervlakte van de muren en plafonds die hij echt schildert, niet met de vloeroppervlakte van je woning. In een gewone woning is dat ongeveer tweeënhalf keer de vloer. Op een zolder met schuine wanden of in een oud herenhuis met hoge plafonds wordt het meer. Ramen en deuren gaan er in overleg af, meestal alleen bij grotere openingen. De dagkanten en de stukken rondom vragen namelijk extra werk.

Het rollen zelf is maar een deel van de klus. Tijd en prijs hangen vooral af van wat er gebeurt voordat de schilder zijn roller voor het eerst in de verf zet:

• De staat van de muren: een stevige witte laag hoeft alleen voorgestreken en geschilderd te worden. Bladdert oude kalkverf af of zitten er scheuren in de muur, dan komen er afkrabben, wapenen en plamuren bij.
• Een ingerichte woning: meubels moeten naar het midden, alles moet worden afgedekt en aan het eind grondig opgeruimd. Dat kost meer tijd dan een lege woning of een nieuwbouwwoning.
• Kleuren: overal waar twee tinten elkaar raken, wordt afgeplakt en met de borstel bijgewerkt. Felle kleuren hebben vaak een derde laag nodig.
• Hoogte en vorm van de ruimte: hoge plafonds, traphallen, schuine wanden en nissen vertragen het werk en vragen soms om een stelling.
• Details: dagkanten, hoeken, plinten, radiatoren en leidingen kosten naar verhouding veel meer tijd dan een vlakke muur.

Vergelijk je offertes, kijk dan of er alleen schilderwerk in staat of ook het voorbereiden van de ondergrond. Twee offertes met hetzelfde bedrag per m² kunnen over heel verschillend werk gaan.

Ook dure muurverf houdt het niet op een slecht voorbereide muur. Daarom wordt de muur eerst gecontroleerd. Een paar eenvoudige tests kun je zelf doen:

1. Tapetest: plak een stuk schilderstape of plakband op de muur, druk het stevig aan en trek het met een ruk los. Zit er verf aan de tape, dan hecht de oude laag niet goed en zou een nieuwe laag hem alleen zwaarder belasten.
2. Handtest: veeg met een droge hand over de muur. Heb je wit poeder op je hand, dan krijt de verf af. Die laag moet eraf of worden vastgezet met een fixeermiddel.
3. Watertest: maak een klein stukje nat met een vochtige spons. Wordt de verf week en kun je hem wegvegen, dan gaat het om oude kalk- of lijmverf. Daar hoort geen latex overheen.
4. Strijklicht: houd een lamp of zaklamp vlak tegen de muur, zodat het licht langs het oppervlak schijnt. Zo zie je oneffenheden die na het schilderen nog meer zouden opvallen.

In de praktijk blijken vlekken vaak een groter probleem dan de muur zelf. Lekplekken, nicotine, roet of vet slaan door gewone muurverf heen, ook na twee lagen. Zulke plekken worden eerst behandeld met een isolerende grondverf of vlekkenblokker, en pas daarna wordt de hele muur geschilderd. Zie je schimmel, zoek dan eerst de oorzaak: vocht of te weinig ventilatie. In goed geïsoleerde woningen gaat het vaak mis doordat ventilatieroosters dicht staan of de mechanische ventilatie te laag draait. Antischimmelverf schuift het probleem alleen voor je uit.

Heb je een plafond met structuurspuitwerk uit de tijd voor 2001? Dan kan daar asbest in zitten. Ga er niet aan schuren of krabben, maar laat eerst een staal onderzoeken. Asbest laten verwijderen doe je altijd door een erkend bedrijf.

Hoe lang nieuw pleisterwerk moet drogen

Een vochtige ondergrond is een veelvoorkomende reden dat verf gaat bladderen en dat er schimmel ontstaat. Kalkcementpleister droogt weken, geen dagen. Gipspleister, waar een plafonneerder in België meestal mee werkt, droogt sneller, maar ook dan hangt het af van de laagdikte, de temperatuur en de ventilatie. De juiste droogtijd staat op de technische fiche van het materiaal. Houd je daaraan, ook als de verhuisdatum dichtbij komt.

Afkrabben is zwaar werk, geeft veel stof en is niet altijd nodig. Hecht de oude witte laag goed, dan is schoonmaken, voorstrijken en schilderen genoeg. Afkrabben is zinvol als:

• de oude laag bladdert of aan de tape blijft zitten,
• er oude kalk- of lijmverf op de muur zit die week wordt van water,
• er al zoveel lagen op zitten dat ze in schilfers loslaten,
• er vocht of schimmel onder de verf zit.

Handleiding voor doe-het-zelvers: oude kalkverf afkrabben

Oude kalk- of lijmverf kun je prima zelf verwijderen. Het vraagt vooral geduld en goed afdekken. Zo pak je het aan:

1. Vloer en meubels afdekken met folie, de randen vastplakken met tape en de zekering van de stopcontacten en schakelaars in de ruimte uitschakelen in de zekeringkast.
2. De muur nat maken met lauw water met een scheutje afwasmiddel, met een plantenspuit of een brede borstel, en een paar minuten laten intrekken.
3. De zachte verf wegkrabben met een plamuurmes of verfkrabber onder een kleine hoek, zodat je niet in het pleisterwerk snijdt.
4. De resten afwassen met schoon water en de muur helemaal laten drogen.
5. De droge muur voorstrijken en pas daarna verdergaan met herstellen en plamuren.

Lakverf, die in oudere woningen en traphallen vaak als afwasbare onderrand werd gebruikt, wordt niet week van water. Die laag moet je opschuren, zodat de nieuwe verf houvast heeft. Is de laag dik of bladdert hij, dan kun je hem beter verwijderen. Draag bij het schuren van oude verf een stofmasker, want stof van oude verflagen kan schadelijke stoffen bevatten, in oudere woningen soms ook lood.

Scheur is niet gelijk aan scheur. Wordt hij verkeerd hersteld, dan zit hij na een paar maanden op precies dezelfde plek weer in de muur. Bij schilderwerk worden drie soorten onderscheiden:

• Haarscheurtjes in de verf: kleine scheurtjes in de oude verf of in de toplaag van het pleisterwerk die niet bewegen. Opschuren, vullen met fijne plamuur en voorstrijken is genoeg.
• Werkende scheuren: die zie je bij naden tussen betonnen plafondplaten in appartementsgebouwen, in hoeken tussen muur en plafond, bij naden van gipskartonplaat of waar verschillende materialen samenkomen. De scheur wordt iets opengemaakt, schoongemaakt en er wordt wapeningsband in de plamuur gedrukt. Dat heet wapenen. Alleen vulmiddel houdt het hier niet.
• Constructieve scheuren: schuine scheuren vanuit de hoeken van ramen en deuren, scheuren die breder worden of scheuren dwars door de hele muur. Die herstelt een schilder niet. Eerst moet een stabiliteitsingenieur ernaar kijken, anders komen ze ook door wapening heen terug. Woon je in een appartement, meld het dan ook aan de syndicus van de vereniging van mede-eigenaars (VME), want het kan om een probleem van het hele gebouw gaan. Huur je, dan licht je je verhuurder in.

Zo wordt een scheur gewapend

1. De scheur met een krabber openmaken tot een ondiepe V-vorm en losse delen eruit halen.
2. Het stof verwijderen en de plek voorstrijken.
3. Een eerste laag plamuur aanbrengen en daarin glasvezelwapeningsband drukken, zodat de band aan beide kanten over de scheur heen loopt.
4. Na het drogen dun uitplamuren, zodat de rand van het herstel geleidelijk overgaat in de rest van de muur.
5. Schuren, controleren met strijklicht en voor het schilderen opnieuw voorstrijken.

Acrylaatkit in de naden

Naden tussen muur en deurkader, raamkader, plint of gipskartonplaat trekken na het schilderen vaak open tot een dunne donkere lijn. Daarom worden ze gevuld met overschilderbare acrylaatkit, die soepel blijft en overgeschilderd kan worden. Siliconenkit hoort hier niet, daar blijft verf niet op zitten. Juist aan de afgekitte naden zie je in de praktijk snel of een schilder zorgvuldig heeft gewerkt.

Een plamuur- of pleisterlaag maakt van oneffenheden, oude verflagen en herstelde plekken één glad vlak. Toch hoeft niet altijd de hele muur te worden gedaan. Bij een paar pluggaten of kleine beschadigingen is plaatselijk herstellen genoeg. De hele muur aanpakken is zinvol na het verwijderen van behang of tegels, op oude golvende muren, op nieuwe gipskartonplaat en overal waar daglicht scherp langs de muur valt. Laat je een plafonneerder komen, vraag dan om schilderklaar pleisterwerk als er daarna geschilderd wordt. Bij muren met veel kleine scheurtjes kiezen mensen ook vaak voor renovlies of glasvliesbehang, dat daarna wordt geschilderd.

Bij gipskartonplaat wordt de afwerkingskwaliteit aangeduid met de niveaus Q1 tot en met Q4. Onder gewone matte muurverf volstaat meestal Q2 of Q3. Voor muren met strijklicht, onder glanzende verf of donkere tinten wordt Q4 aangeraden, dus het hele vlak plamuren. Een hoger niveau betekent meer lagen, meer schuren en meer tijd, en dat zie je terug in de prijs.

Zo wordt een muur geplamuurd

1. De muur schoonmaken, alles wat loszit verwijderen en voorstrijken.
2. Hoekprofielen op de buitenhoeken zetten, die de hoek beschermen en helpen om hem recht te krijgen.
3. Grotere oneffenheden eerst egaliseren met een vulmiddel en fijne plamuur alleen in dunne lagen aanbrengen.
4. De plamuur met een roestvrijstalen spaan of breed plamuurmes in één richting aanbrengen en de tweede laag haaks daarop.
5. Na het drogen schuren met schuurgaas of schuurpapier en tussendoor controleren met strijklicht.
6. Het stof grondig verwijderen en voor het schilderen opnieuw voorstrijken.

Zoek op het blik naar twee gegevens volgens de norm NBN EN 13300. Daarmee vergelijk je verf van verschillende merken:

• Natte schrobbestendigheid: klasse 1 tot 5, hoe lager het getal, hoe sterker de verf. In de keuken, de kinderkamer en de gang past klasse 1 of 2, die je kunt afnemen. In de slaapkamer en woonkamer is een hogere klasse vaak genoeg.
• Dekkracht: klasse 1 tot 4 bij het opgegeven rendement, ook hier dekt klasse 1 beter dan klasse 4. Goedkopere verf die slechter dekt, heeft vaak een extra laag nodig. Wat je op materiaal bespaart, betaal je dan aan arbeid.

Felle tinten, vooral geel, oranje en rood, dekken slechter dan gedempte of donkere kleuren. Daaronder komt vaak eerst een grondlaag in een vergelijkbare, lichtere tint en pas dan de eindlagen. Laat je verf op kleur mengen in meerdere blikken, giet ze dan voor het schilderen bij elkaar. Ook tussen twee mengbeurten kan een klein kleurverschil zitten.

In oude huizen met vochtigere muren en kalkpleister doen kalkverf of silicaatverf het vaak goed. Ze laten waterdamp door en gaan schimmel van nature tegen. Ze hechten wel alleen op een minerale ondergrond, niet op oude latex. Wil je overstappen van latex naar kalkverf, dan moet het hele vlak eerst kaal.

Een lege woning of een casco nieuwbouwwoning schildert sneller. Een gewone opfrisbeurt van een appartement met twee slaapkamers en stevige muren doet een schilder meestal in een tot twee werkdagen. Moet er worden afgekrabd, gewapend of geplamuurd, dan loopt het werk uit tot een aantal dagen, omdat elke laag moet drogen voordat de volgende erop kan.

Woon je in de woning, bereid je dan van tevoren voor:

• ruim rekken en kasten leeg en haal schilderijen en kapstokken van de muur,
• maak ruimte langs de muren, zodat meubels naar het midden van de kamer kunnen,
• spreek vooraf af of afdekken en het terugzetten van meubels in de offerte zitten,
• verlucht tijdens en na het werk, maar zonder tocht, want dan droogt de verf te snel.

Verf wordt aangebracht bij kamertemperatuur. Fabrikanten noemen op de technische fiche de minimale temperatuur van lucht en ondergrond, meestal rond +5 °C. In een onverwarmde nieuwbouwwoning wordt in de winter daarom pas geschilderd als de ruimte op temperatuur is, bijvoorbeeld zodra de verwarming of warmtepomp draait.

Op grote oppervlakken in nieuwbouw en lege woningen wordt muurverf steeds vaker gespoten met een airless hogedrukapparaat. Dat gaat snel en geeft bij een goede aanpak een heel egaal oppervlak zonder rollersporen. Er zitten wel haken en ogen aan. Alles wat geen verf mag krijgen, moet grondiger worden afgedekt dan bij rollen. In een bewoonde woning met meubels is spuiten meestal onhandig. Vaak wordt daarom gespoten en de laatste laag met de roller gezet, zodat kleine herstellingen later makkelijker gaan.

Venetiaans pleisterwerk is een gepolijste afwerking van een aantal heel dunne lagen. Na het polijsten lijkt het op marmer. Klassiek Venetiaans pleisterwerk is op kalkbasis, er bestaan ook synthetische varianten. Het vraagt een volkomen vlakke ondergrond, praktisch op het niveau van Q4, omdat een glanzend oppervlak elke oneffenheid laat zien. Het resultaat hangt sterk af van het vakmanschap en plaatselijk herstellen is lastig. Vraag daarom voor je opdracht geeft om werk dat de vakman echt heeft gemaakt.

Andere decoratieve technieken zijn net zo veeleisend, bijvoorbeeld een betonlook, steeneffect of metallic verf. De prijs per m² ligt hier duidelijk hoger dan bij gewoon schilderwerk. Het grootste deel zit namelijk in handwerk en ervaring, niet in materiaal.

Bekijk het werk bij daglicht en daarna nog eens met een lamp die je schuin langs de muur houdt. Strijklicht laat strepen zien en plekken waar de verf niet gelijkmatig dekt. Kleine gebreken los je het liefst meteen bij de oplevering op, zolang de schilder er is en dezelfde verf bij de hand heeft. Een later herstel van één plek zie je vaak als vlek op de muur, daarom wordt bij een klacht vaak de hele muur van hoek tot hoek overgeschilderd.

Controleer bij de oplevering:

• De verf dekt gelijkmatig, de ondergrond schemert niet door en er zitten geen vlekken in
• De lijnen tussen muur en plafond en tussen kleuren zijn recht en strak
• Herstelde scheuren en gewapende plekken zijn onder de verf niet te zien
• Naden bij deurkaders, raamkaders en plinten zijn afgekit en overgeschilderd
• Ramen, vloeren, stopcontacten en schakelaars zijn schoon en vrij van verfspatten
• De schilder heeft de overgebleven verf uit dezelfde batch aan je gegeven en gemarkeerd voor latere herstellingen