Άνοιγμα αυλακιών για σωλήνα αερίου σε μπετόν

Η κρυφή σωλήνα αερίου δείχνει καθαρή και δεν εμποδίζει τα ντουλάπια της κουζίνας. Στη συνηθισμένη ελληνική πολυκατοικία όμως το μπετόν είναι ο σκελετός του κτιρίου: κολόνες, δοκάρια, τοιχώματα και πλάκες. Τα τούβλα είναι κυρίως οι γεμίσεις ανάμεσά τους. Όταν λοιπόν η διαδρομή πέφτει πάνω σε μπετόν, σχεδόν πάντα αγγίζετε φέρον στοιχείο. Σε μια σεισμογενή χώρα αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Πριν αποφασίσετε για αυλάκι, αξίζει να κάνετε μερικές ερωτήσεις.

• Είναι κολόνα, δοκάρι ή τοίχωμα; Αυτά τα στοιχεία κρατούν το κτίριο και στον σεισμό. Ένα αυλάκι μικραίνει τη διατομή τους και μπορεί να βρει οπλισμό. Σε κολόνες και δοκάρια το αυλάκι κατά κανόνα αποφεύγεται.
• Είναι τοίχος ή πλάκα; Στην πλάκα του ταβανιού δεν σκάβετε. Σε προκατασκευασμένα στοιχεία με προεντεταμένο οπλισμό, που υπάρχουν σε ορισμένα νεότερα ή βιομηχανικά κτίρια, ο οπλισμός είναι υπό τάση και κάθε τραυματισμός του είναι σοβαρό στατικό πρόβλημα.
• Η διαδρομή είναι οριζόντια; Τα οριζόντια αυλάκια αδυνατίζουν ένα φέρον τοιχίο περισσότερο από τα κατακόρυφα. Μακριά οριζόντια αυλάκια σε μπετόν γίνονται μόνο αφού τα δει πολιτικός μηχανικός.
• Δεν αρκεί εμφανής διαδρομή; Στην Ελλάδα η σωλήνα αερίου συχνά ανεβαίνει εξωτερικά στην πρόσοψη και μπαίνει στο διαμέρισμα κοντά στον λέβητα ή την κουζίνα. Μέσα, μπορεί να περάσει πάνω στον τοίχο, πίσω από τα ντουλάπια, σε επένδυση γυψοσανίδας ή σε κανάλι. Όταν η διαδρομή πέφτει σε μπετόν, αυτή είναι συχνά η πιο λογική λύση.

Στην πράξη συμβαίνει συχνά ο πελάτης να θέλει το αυλάκι ακριβώς εκεί που το σχεδίασε η εταιρεία κουζίνας, και επί τόπου να φανεί ότι περνά μέσα από κολόνα ή τοίχωμα. Γι' αυτό τη διαδρομή πρέπει να την ορίσει ο μελετητής της εγκατάστασης αερίου, και όταν αφορά φέρον στοιχείο, να τη δει και πολιτικός μηχανικός. Όχι το συνεργείο με τη φρέζα στο χέρι.

Χάραξη της διαδρομής

Η διαδρομή μεταφέρεται από τη μελέτη στον τοίχο με μολύβι ή ράμμα χάραξης. Τα αυλάκια για αέριο πηγαίνουν κατά κανόνα κατακόρυφα και οριζόντια, ποτέ λοξά. Έτσι και μετά από χρόνια ξέρει κανείς πού βρίσκεται η σωλήνα. Σημειώνεται και το πλάτος, ανάλογα με τη διάμετρο της σωλήνας, με περιθώριο για μόνωση ή προστατευτικό περίβλημα και για το κλείσιμο.

Έλεγχος του τι υπάρχει μέσα στον τοίχο

Πριν από την πρώτη τομή ο τοίχος σαρώνεται με ανιχνευτή μετάλλων και καλωδίων. Αναζητείται οπλισμός, ηλεκτρικά καλώδια, σωλήνες νερού και θέρμανσης, και κυρίως υπάρχουσα σωλήνα αερίου. Αν υπάρχει παλιό δίκτυο, πρέπει πρώτα να το απομονώσει με ασφάλεια και να το ελέγξει αδειούχος τεχνικός αερίων. Σε τοίχο με σωλήνα αερίου υπό πίεση δεν κόβετε και δεν σκάβετε.

Κοπή των πλευρών με φρέζα

Τα δύο χείλη του αυλακιού κόβονται με φρέζα τοίχου με δύο διαμαντόδισκους, που κάνουν ταυτόχρονα και τις δύο παράλληλες τομές. Για το μπετόν χρησιμοποιούνται δίσκοι για σκληρά υλικά, όχι οι γενικής χρήσης δίσκοι για τούβλο. Η φρέζα συνδέεται με επαγγελματική ηλεκτρική σκούπα με φίλτρο κατάλληλο για ορυκτή σκόνη. Σε σκληρό μπετόν η κοπή γίνεται συχνά σε δύο ή τρία περάσματα, ώστε ο δίσκος να μην υπερθερμαίνεται και το μηχάνημα να μην ζορίζεται.

Σκάψιμο του πυρήνα

Το μπετόν ανάμεσα στις τομές βγαίνει με ηλεκτροπνευματικό σκαπτικό πιστολέτο και πλατύ καλέμι ή ειδικό καλέμι αυλακώσεων. Η δουλειά γίνεται σε μικρά κομμάτια, ώστε να μη σπάνε τα χείλη και να μην ανοίγουν ρωγμές γύρω. Σκάψιμο με το χέρι χωρίς προηγούμενες τομές στο μπετόν δεν γίνεται: οι άκρες σκίζονται και το αυλάκι βγαίνει άσκοπα φαρδύ.

Όταν εμφανιστεί οπλισμός

Αν στο σκάψιμο φανεί σίδερο, η δουλειά σε εκείνο το σημείο σταματά. Ο οπλισμός δεν κόβεται και δεν λυγίζει. Είτε μετακινείται η διαδρομή, είτε το αυλάκι γίνεται εκεί πιο ρηχό και η σωλήνα περνά διαφορετικά. Την απόφαση την παίρνει ο μηχανικός ή ο μελετητής, όχι ο εργάτης με τον τροχό.

Καθάρισμα και τελείωμα

Ο πάτος του αυλακιού ισιώνεται, ώστε η σωλήνα να ακουμπά ευθεία και πουθενά να μην αναγκάζεται σε καμπύλη. Το αυλάκι σκουπίζεται ή φυσιέται, φεύγουν τα χαλαρά κομμάτια και η σκόνη. Στο τέλος μετριέται το βάθος σε όλο το μήκος. Έτσι παραδίδεται στον τεχνικό αερίων.

Στον τιμοκατάλογο υπάρχει ξεχωριστή εργασία για αυλάκια αερίου σε τούβλο. Με την πρώτη ματιά μοιάζουν ίδιες. Στην πραγματικότητα διαφέρουν σχεδόν σε όλα, εκτός από το τελικό σχήμα του αυλακιού.

• Σκληρότητα και ταχύτητα: στο μπετόν η δουλειά προχωρά αισθητά πιο αργά, συχνά πολλές φορές πιο αργά από το διάτρητο τούβλο. Οι δίσκοι φθείρονται γρηγορότερα και το πιστολέτο πρέπει να είναι ισχυρότερο.
• Οπλισμός: η τοιχοποιία από τούβλο συνήθως δεν έχει, το μπετόν σχεδόν πάντα έχει. Στο μπετόν η ανίχνευση είναι υποχρεωτικό βήμα και η διαδρομή προσαρμόζεται σε αυτήν.
• Στατική λειτουργία: σε μια μεσοτοιχία από τούβλο το αυλάκι σπάνια δημιουργεί πρόβλημα. Σε κολόνα, δοκάρι ή τοίχωμα είναι επέμβαση στον φέροντα οργανισμό και θέλει γνώμη μηχανικού.
• Συμπεριφορά των χειλιών: το διάτρητο τούβλο σπάει εύκολα και το αυλάκι μεγαλώνει. Το μπετόν κρατά καλύτερα τις ακμές, αλλά με απρόσεκτο σκάψιμο ραγίζει σε βάθος.
• Σκόνη και θόρυβος: η σκόνη του μπετόν έχει περισσότερο λεπτό χαλαζιακό κλάσμα και η κοπή κάνει περισσότερο θόρυβο. Αναρρόφηση και μάσκα είναι εδώ ανάγκη, όχι σύσταση.
• Εξοπλισμός: στο τούβλο αρκεί μια απλή φρέζα και ελαφρύ πιστολέτο. Στο μπετόν χρειάζονται διαμαντόδισκοι για σκληρά υλικά, βαρύτερο πιστολέτο και ενίοτε υγρή κοπή.

Στις περισσότερες ελληνικές κατοικίες η διαδρομή περνά και από τα δύο υλικά: λίγα μέτρα σε τούβλο, μετά μια κολόνα, πάλι τούβλο. Ο προϋπολογισμός χωρίζεται ανάλογα με το πραγματικό υλικό κάθε τμήματος. Αξίζει να το ξέρετε από πριν. Αν κάποιος εκτιμήσει ότι όλα είναι τούβλο και βρει μπετόν, η δουλειά τραβάει σε μάκρος και το πρόγραμμα των υπόλοιπων συνεργείων μετατοπίζεται. Σε σοβατισμένο τοίχο δεν φαίνεται πάντα πού τελειώνει η κολόνα. Ένα χτύπημα με σφυρί ή μια δοκιμαστική τρύπα το ξεκαθαρίζει γρήγορα.

Η τιμή ανά μέτρο είναι μία, η δυσκολία κάθε τοίχου όμως διαφέρει. Αυτά καθορίζουν αν η δουλειά θα κυλήσει ομαλά ή αργά.

Βοηθούν

• κατακόρυφα αυλάκια σε ελεύθερο, εύκολα προσβάσιμο τοίχο,
• μπετόν χωρίς πυκνό οπλισμό στη ζώνη του αυλακιού,
• άδειος χώρος, χωρίς έπιπλα και τελειωμένες επιφάνειες,
• σαφής μελέτη και σημαδεμένη διαδρομή πριν έρθει το συνεργείο,
• μεγάλα συνεχή τμήματα αντί για πολλά μικρά κομμάτια.

Δυσκολεύουν

• πολύ σκληρό ή υψηλής αντοχής μπετόν, που τρώει γρήγορα τους δίσκους,
• πυκνός οπλισμός, ειδικά κοντά σε κόμβους κολόνας και δοκαριού, που αναγκάζει σε αλλαγές διαδρομής,
• αυλάκια ψηλά κάτω από το ταβάνι, όπου η δουλειά γίνεται πάνω από το κεφάλι,
• πολλές γωνίες, διακλαδώσεις και κοντά τμήματα,
• κατοικημένο διαμέρισμα, όπου ο χώρος πρέπει να προστατευτεί σχολαστικά από τη σκόνη,
• περιορισμένες ώρες θορυβωδών εργασιών στην πολυκατοικία,
• έτοιμα πλακάκια ή παχύς παλιός σοβάς, που πρέπει πρώτα να φύγουν.

Αν ο τοίχος έχει παλιά πλακάκια ή χοντρό σοβά, η αφαίρεσή τους είναι συνήθως ξεχωριστή εργασία. Ρωτήστε αν περιλαμβάνεται ή χρεώνεται με άλλη θέση του τιμοκαταλόγου.

Το ίδιο το σκάψιμο σε μπετόν δεν είναι δουλειά για ερασιτέχνη: αγγίζει φέρον στοιχείο, μπορεί να βρει οπλισμό, καλώδια ή παλιά σωλήνα αερίου, και θέλει επαγγελματικό εξοπλισμό. Μπορείτε όμως να ετοιμάσετε τον χώρο και τις πληροφορίες, ώστε η μέρα της δουλειάς να μη χαθεί σε αναμονές. Οι περισσότερες καθυστερήσεις δεν οφείλονται στο μπετόν, αλλά σε ό,τι δεν ήταν έτοιμο.

1. Ζητήστε από τον μελετητή ή τον τεχνικό αερίων τη διαδρομή, τη διάμετρο και το υλικό της σωλήνας (χαλκοσωλήνας, πολυστρωματικός ή χαλυβδοσωλήνας). Χωρίς αυτά το συνεργείο δεν ξέρει πόσο φαρδύ και βαθύ θα είναι το αυλάκι.
2. Αν η διαδρομή περνά από κολόνα, δοκάρι ή τοίχωμα, ζητήστε από πολιτικό μηχανικό να τη δει πριν ξεκινήσει οτιδήποτε.
3. Αν υπάρχει ήδη δίκτυο αερίου στον χώρο, ζητήστε από τον τεχνικό αερίων να το κλείσει και να το ασφαλίσει πριν από την ημέρα των εργασιών.
4. Μαζέψτε παλιά σχέδια ή φωτογραφίες από προηγούμενες ανακαινίσεις, ώστε να φαίνεται πού περνούν καλώδια και σωλήνες νερού.
5. Αδειάστε τον χώρο, καλύψτε το δάπεδο και κολλήστε νάιλον στις πόρτες προς τα άλλα δωμάτια. Η λεπτή σκόνη του μπετόν περνά και από μικρές χαραμάδες.
6. Βεβαιωθείτε ότι υπάρχει πρίζα με ασφάλεια που δεν πέφτει στην εκκίνηση του μηχανήματος.
7. Συμφωνήστε ποιος θα κατεβάσει και θα απομακρύνει τα μπάζα.
8. Δείτε τον κανονισμό της πολυκατοικίας για τις ώρες κοινής ησυχίας και ενημερώστε τον διαχειριστή και τους γείτονες για την ημέρα και τη διάρκεια. Το σκάψιμο σε μπετόν είναι από τις πιο θορυβώδεις δουλειές μιας ανακαίνισης.

Το αυλάκι για αέριο δεν είναι τελειωμένη δουλειά από μόνο του. Είναι ενδιάμεσο βήμα που πρέπει να ταιριάζει με ό,τι προηγείται και ό,τι ακολουθεί.

Πριν από το σκάψιμο

Ο μελετητής ορίζει τη διαδρομή, ο πολιτικός μηχανικός κρίνει την επέμβαση σε φέρον στοιχείο και ο ηλεκτρολόγος πρέπει να ξέρει από πού θα περάσουν τα δικά του καλώδια. Η σωλήνα αερίου δεν μπαίνει στο ίδιο αυλάκι με ηλεκτρικές γραμμές και ανάμεσά τους τηρείται απόσταση σύμφωνα με τα σχετικά πρότυπα ΕΛΟΤ EN και τους τεχνικούς κανόνες για εγκαταστάσεις αερίου. Τις ακριβείς αποστάσεις τις δίνει ο μελετητής.

Τοποθέτηση της σωλήνας

Τη σωλήνα την τοποθετεί μόνο αδειούχος τεχνικός αερίων. Μέσα στον τοίχο περνά χωρίς λυόμενες συνδέσεις, ενώ βάνες και διακόπτες μένουν προσβάσιμοι. Ανάλογα με το υλικό χρησιμοποιείται αντιδιαβρωτική προστασία και η σωλήνα πρέπει να έχει μικρή ελευθερία κίνησης για τις αλλαγές θερμοκρασίας.

Δοκιμή πίεσης πριν το κλείσιμο

Το αυλάκι δεν σοβατίζεται πριν ο τεχνικός κάνει δοκιμή πίεσης και ελεγχθεί η σωλήνα. Εδώ γίνεται το πιο συχνό λάθος στα εργοτάξια: ο σοβατζής έχει προθεσμία, ο τεχνικός αερίων δεν έχει έρθει ακόμα, και το αυλάκι κλείνει. Μετά, για τη δοκιμή και τον έλεγχο, σκάβεται ξανά.

Κλείσιμο και επιφάνειες

Το αυλάκι γεμίζει με κονίαμα ή υλικό που προτείνει ο τεχνικός ανάλογα με τη σωλήνα. Γυψούχα υλικά συνήθως αποφεύγονται, γιατί μπορεί να ευνοούν τη διάβρωση μεταλλικών σωλήνων. Μόνο μετά ακολουθεί σοβάς, πλακάκι από τον πλακά, βάψιμο από τον ελαιοχρωματιστή και τοποθέτηση κουζίνας. Φωτογραφίστε το αυλάκι με τη σωλήνα μέσα και ένα μέτρο ακουμπισμένο στον τοίχο. Σε μερικά χρόνια, όταν θα τρυπήσετε για ράφι, θα το εκτιμήσετε.

Αν η ανακαίνιση γίνεται στο πλαίσιο ενεργειακής αναβάθμισης, για παράδειγμα αντικατάσταση παλιού λέβητα πετρελαίου με λέβητα φυσικού αερίου μέσα από πρόγραμμα τύπου Εξοικονομώ, συντονίστε από νωρίς τις εργασίες με τον σύμβουλο του προγράμματος, ώστε τα στάδια να μη συγκρούονται χρονικά.

• Ρηχό αυλάκι: η σωλήνα είναι σχεδόν στην επιφάνεια, ο σοβάς από πάνω λεπτός και ραγίζει. Αργότερα εμφανίζεται τριχοειδής ρωγμή ακριβώς πάνω στη γραμμή της σωλήνας.
• Κομμένος οπλισμός: με την πρώτη ματιά δεν φαίνεται τίποτα, αλλά το φέρον στοιχείο έχει αδυνατίσει. Σε πολυκατοικία αυτό αφορά όλο το κτίριο, όχι μόνο το δικό σας διαμέρισμα, και φαίνεται εκεί που δεν θέλει κανείς: σε έναν σεισμό.
• Αυλάκι σε κολόνα ή στην πλάκα: σοβαρή επέμβαση στον σκελετό, που δεν διορθώνεται εύκολα.
• Λοξά αυλάκια: σε λίγα χρόνια κανείς δεν ξέρει πού περνά η σωλήνα και στο τρύπημα υπάρχει κίνδυνος να τρυπηθεί.
• Σκισμένα χείλη: αυλάκι σκαμμένο χωρίς προκοπή βγαίνει φαρδύ και ακανόνιστο, θέλει πολύ υλικό για να κλείσει και συχνά βουλιάζει.
• Κλείσιμο πριν τη δοκιμή: το αυλάκι ξανανοίγει, εργασία και υλικά πληρώνονται δύο φορές.
• Αέριο και ρεύμα κολλητά: η μη τήρηση απόστασης δημιουργεί πρόβλημα στον έλεγχο και είναι κίνδυνος ασφάλειας.
• Ελλιπής προστασία από τη σκόνη: σκόνη μπετόν σε όλο το σπίτι, στα διπλανά διαμερίσματα και στο κλιμακοστάσιο. Δεν είναι μόνο θέμα καθαριότητας: η λεπτή χαλαζιακή σκόνη ερεθίζει τους πνεύμονες.

Αν κατά τις εργασίες ή οποτεδήποτε αργότερα μυρίσετε αέριο, μην ανάβετε και μη σβήνετε διακόπτες, μη χρησιμοποιείτε φλόγα, ανοίξτε τα παράθυρα, βγείτε από τον χώρο και καλέστε από έξω τη γραμμή βλαβών της εταιρείας διανομής αερίου της περιοχής σας ή το 112.

Η ταχύτητα στο μπετόν εξαρτάται από την αντοχή του, τον οπλισμό, την πρόσβαση και τον αριθμό των γωνιών. Συνήθως λίγα μέτρα αυλακιού σε μια κουζίνα βγαίνουν μέσα σε μία εργάσιμη μέρα. Σε σκληρό μπετόν με πυκνό οπλισμό ή σε δουλειά πάνω από το κεφάλι μπορεί να πάρει περισσότερο. Το σκάψιμο δεν έχει χρόνο ξήρανσης, υπολογίστε όμως χρόνο για καθάρισμα, για την έλευση του τεχνικού αερίων, τη δοκιμή πίεσης και μετά το κλείσιμο. Το κονίαμα στο αυλάκι χρειάζεται κατά κανόνα μερικές μέρες πριν σοβατιστεί από πάνω, τον ακριβή χρόνο τον δίνει ο κατασκευαστής.

Τι κοιτάτε στον έλεγχο

• Διαδρομή: αντιστοιχεί στη μελέτη, τα αυλάκια είναι κατακόρυφα και οριζόντια, χωρίς περιττές καμπύλες.
• Βάθος: ίδιο σε όλο το μήκος, η σωλήνα χωρά μαζί με την προστασία της και μένει χώρος για το κλείσιμο.
• Πάτος: ίσιος, χωρίς προεξοχές πάνω στις οποίες η σωλήνα θα ακουμπούσε σημειακά.
• Χείλη: καθαρά, χωρίς ρωγμές που προχωρούν μέσα στον τοίχο.
• Οπλισμός: πουθενά κομμένος ή λυγισμένος. Αν αποκαλύφθηκε, το ξέρει ο μηχανικός.
• Καθαριότητα: το αυλάκι είναι σκουπισμένο, χωρίς σκόνη και χαλαρά κομμάτια.

Ένας ίσιος πήχης ή ένα αλφάδι ακουμπισμένο στον τοίχο αρκεί. Αμέσως βλέπετε αν το βάθος αλλάζει κάπου.

• η διαδρομή των αυλακιών αντιστοιχεί στη μελέτη της εγκατάστασης αερίου,
• τα αυλάκια είναι κατακόρυφα και οριζόντια, χωρίς λοξά τμήματα,
• βάθος και πλάτος επαρκούν για τη σωλήνα και το κλείσιμό της,
• τα χείλη είναι ίσια και δεν ραγίζουν γύρω,
• ο οπλισμός δεν έχει κοπεί και τυχόν αποκάλυψή του έχει καταγραφεί και συζητηθεί με τον μηχανικό,
• στο αυλάκι δεν υπάρχουν ηλεκτρικά καλώδια ή άλλες γραμμές,
• το αυλάκι είναι καθαρό και έτοιμο για τη σωλήνα,
• τα μπάζα έχουν απομακρυνθεί και ο χώρος έχει καθαριστεί,
• τα διπλανά δωμάτια και οι κοινόχρηστοι χώροι δεν έχουν γεμίσει σκόνη,
• έχει κλείσει πότε έρχεται ο τεχνικός αερίων και πότε γίνεται η δοκιμή πίεσης,
• το αυλάκι δεν κλείνει πριν η σωλήνα δοκιμαστεί και εγκριθεί από τον τεχνικό.