Planken en nissen in gipsplaat

De basis is het regelwerk van metalen profielen. Rond de toekomstige opening komen profielen die de opening begrenzen en verstevigen. De zijkanten, de bovenkant en de bodem van de nis worden van stroken gipsplaat gemaakt en op de profielen geschroefd. Daarna volgen de beplating van de wand, hoekprofielen, het afwerken van de naden en het schilderwerk.

In grote lijnen gaat het zo:

• Positie, maten en diepte van de nis nauwkeurig aftekenen voordat het regelwerk geplaatst wordt
• Profielen rond de opening plaatsen en bij zwaardere planken extra versteviging toevoegen
• Bij verlichting de kabelroute, de inbouwdoos en de plek voor de voeding voorbereiden
• De wand en de binnenvlakken van de nis beplaten en de buitenhoeken met hoekprofielen verstevigen
• Naden en hoeken plamuren, na het drogen schuren en klaarmaken voor de afwerking

Waarom is de volgorde zo belangrijk? Als de nis samen met de wand wordt ingetekend, kan de stukadoor of afbouwer de profielen zo verdelen dat ze niet door de opening lopen. Achteraf uitzagen in een afgewerkte wand kan ook, maar dan moet vaak een deel van de beplating eraf en moeten er profielen bijgezet worden.

De diepte van de nis hangt af van de dikte van de wand. Een gewone scheidingswand heeft binnenin alleen ruimte ter breedte van het profiel. Een diepere nis maak je daarom eerder in een voorzetwand, die je verder van de bestaande muur kunt zetten. Loopt de nis door de hele wand heen, dan blijft aan de andere kant alleen een dunne bodem over en houdt de wand op die plek minder geluid tegen. Daar denk je vooral over na bij een wand tussen slaapkamer en woonkamer.

Het draagvermogen hangt niet af van de dikte van de plaat, maar van wat erachter zit. Voor lichte decoratie is het gewone regelwerk genoeg. Voor boeken, apparatuur of volle flessen in de badkamer heb je verstevigde profielen nodig, of een ingebouwde houten regel of plaat waarin je de planken of onzichtbare dragers vastzet. Hoeveel gewicht er precies op mag, staat bij de fabrikant van het wandsysteem en van de bevestigingsmiddelen. Vertel daarom vooraf wat er op de plank komt te staan.

• Verzonken nis in de wand: de meest gekozen variant voor badkamer en gang, steekt niet uit en je blijft er nergens achter haken
• Nis met meerdere planken: een alternatief voor een boekenkast of open kast, vraagt om stevige versteviging voor elke plank
• Decoratieve uitsparing: weinig belasting, nadruk op strakke hoeken, vaak met verlichting
• Uitstekende plank of richel van gipsplaat: handig waar de wand niet diep genoeg is om iets te verzinken
• Glazen of houten planken in de nis: hebben een stevig bevestigingspunt achter de plaat nodig voor de dragers

In de badkamer gebruik je vochtwerende gipsplaat die bedoeld is voor natte ruimtes. In de douche is dat niet genoeg: de vlakken van de nis krijgen een waterdichte laag, in de hoeken komt afdichtingsband en de bodem loopt licht af naar voren, zodat er geen water blijft staan. Daarna kan de tegelzetter de nis samen met de wand betegelen.

Het eenvoudigst is een nis in een nieuwe wand of voorzetwand die vooraf in de tekening staat. Meer werk geven deze situaties:

• Achteraf uitzagen in een afgewerkte, al geschilderde wand
• Een afwijkende vorm, bogen of veel kleine planken in één nis
• Zware belasting waarvoor een verborgen draagframe nodig is
• Ingebouwde verlichting en openingen voor spots of speakers
• Tegels in de nis waarvan de voegen moeten aansluiten op de rest van de wand
• Een zeer strakke afwerking bij strijklicht, dat elke oneffenheid zichtbaar maakt

Wil je een ledstrip of inbouwspots, laat het aansluiten dan over aan een erkend elektricien. De voeding moet bereikbaar blijven en hoort dus niet vast achter de plaat te zitten.

In de praktijk zie je vaak dat een nis er alleen de eerste maanden goed uitziet. De oorzaken zijn meestal dezelfde:

• Geen versteviging, waardoor de plank na verloop van tijd doorbuigt en het plamuurwerk op de hoek scheurt
• Pluggen in de holle plaat in plaats van bevestiging in een profiel of ingebouwd hout
• Een te ondiepe nis waar niet in past waarvoor hij bedoeld was
• Hoeken zonder hoekprofiel, die bij de eerste stoot beschadigen
• Gewone gipsplaat in de badkamer of geen waterdichting in de douche
• Een opening uitzagen zonder te controleren waar leidingen lopen, met een beschadigde kabel of buis als gevolg

Voordat je in een bestaande wand gaat zagen, loont het daarom om eerst na te gaan waar de leidingen en kabels lopen.

Bouw je zelf een voorzetwand en heb je ervaring met gipsplaat, dan kun je een kleine decoratieve nis of een badkamernis zonder verlichting goed zelf maken. Voor elektra en voor alles in gemetselde muren schakel je een vakman in.

1. De nis aftekenen op vloer, plafond en wand en controleren waar leidingen lopen.
2. Staande profielen aan weerszijden van de opening plaatsen en liggende profielen erboven en eronder.
3. Bij zwaardere spullen een houten regel in het regelwerk opnemen om in te bevestigen.
4. De wand beplaten en de opening precies langs het regelwerk uitzagen.
5. Stroken gipsplaat op maat zagen voor zijkanten, bovenkant en bodem en ze op de profielen schroeven.
6. Op alle buitenhoeken hoekprofielen aanbrengen.
7. Naden en hoeken in meerdere lagen plamuren en elke laag laten drogen volgens de fabrikant van de plamuur.
8. Schuren, voorstrijken en schilderen; in de douche eerst de waterdichting aanbrengen en pas daarna tegelen.

• De hoeken van de nis zijn recht en haaks en golven niet als je er van opzij langs kijkt
• De binnenvlakken zijn ook bij strijklicht glad, zonder zichtbare naden
• Je voelt de hoekprofielen niet onder de verf en de hoeken zijn niet beschadigd
• De planken buigen niet door onder belasting en de dragers zitten vast
• De bodem van de nis in de douche loopt af naar voren en de hoeken zijn afgedicht
• De verlichting werkt en de voeding is bereikbaar
• Rond de nis zitten geen scheuren en de wand klinkt bij kloppen niet los