Betonowanie schodów wraz z deskowaniem

Monolityczne schody między kondygnacjami

To żelbetowa płyta ze stopniami, betonowana na miejscu w deskowaniu. Płyta opiera się na stropach, podestach albo ścianach nośnych. To konstrukcja nośna, dlatego o grubości płyty, zbrojeniu i sposobie oparcia decyduje konstruktor w projekcie. Grubość płyty biegu wynosi zwykle około 12 do 18 cm, zależnie od rozpiętości i obciążenia. Zbrojenia nie dobiera się na oko ani według tego, „jak się zwykle robi”.

Schody zewnętrzne na gruncie

Schody wejściowe przed domem albo stopnie w ogrodzie leżą na zagęszczonej podbudowie lub na ławach fundamentowych. Nie wiszą w powietrzu, więc konstrukcyjnie są prostsze. Na zewnątrz beton musi jednak wytrzymać mróz, wodę i sól drogową, którą zimą ktoś prędzej czy później rozsypie przy wejściu. Kluczowe są więc odpowiednia klasa betonu, spadek stopni i oddzielenie schodów od elewacji domu.

Schody na murkach albo na płycie skośnej

Przy wyższych schodach zewnętrznych często muruje się boczne murki albo betonuje skośną płytę, a stopnie dobetonowuje się na niej. Pod schodami powstaje pusta przestrzeń, zużywa się mniej betonu, a schody nie obciążają gruntu całą swoją masą. To częste rozwiązanie przy wejściach do domów z wysokim parterem, gdzie trzeba pokonać kilka lub kilkanaście stopni.

Większość problemów ze schodami nie powstaje podczas betonowania, tylko na etapie przygotowania. Zanim ekipa wejdzie na budowę, warto mieć wyjaśnione te sprawy:

• Projekt i konstrukcja: przy schodach wewnętrznych rysunek z liczbą stopni, wysokością i głębokością stopnia, położeniem podestu oraz zbrojeniem według konstruktora.
• Poziomy gotowych podłóg: to najczęstsze źródło błędów. Schody mierzy się od gotowej podłogi na dole do gotowej podłogi na górze. Trzeba znać warstwy podłóg na obu końcach (wylewka, styropian lub inna izolacja, płytki albo drewno) i grubość przyszłej okładziny stopni.
• Wykończenie stopni: czy na stopnie pójdzie kamień, płytki, drewno, czy zostanie beton architektoniczny. Od tego zależy, o ile niżej się betonuje.
• Mocowanie balustrady i instalacje: czy balustrada będzie kotwiona z boku, czy od góry, i czy w schodach ma być oświetlenie. Peszle na przewody trzeba ułożyć przed betonowaniem.
• Dojazd dla betonu: czy betonowóz podjedzie pod dom, czy potrzebna będzie pompa, czy beton trzeba będzie nosić w wiadrach i taczkach.
• Woda i prąd na budowie do betoniarki, wibratora i polewania betonu.

Jeśli schody dobudowujesz do istniejącego domu, sprawdź też stan ściany i fundamentu w miejscu, gdzie schody będą się z nim stykać. Stary, zawilgocony cokół lepiej naprawić i zaizolować przed betonowaniem, bo później będzie zasłonięty.

Obliczenie i wytyczenie stopni

Najpierw całkowitą wysokość między gotowymi podłogami dzieli się tak, żeby wszystkie stopnie wyszły jednakowe. W domach jednorodzinnych wysokość stopnia wynosi zwykle około 15 do 18 cm. Głębokość stopnia dobiera się według znanej reguły: dwie wysokości plus głębokość powinny dać około 60 do 65 cm, czyli długość zwykłego kroku. Dlaczego to takie ważne? Bo noga po kilku stopniach „uczy się” rytmu i każde odstępstwo od niego kończy się potknięciem. Profil schodów rysuje się potem bezpośrednio na ścianie albo na boku deskowania. Doświadczony fachowiec przelicza każdy stopień jeszcze raz od poziomów gotowych podłóg, a nie od stanu surowego.

Deskowanie

Przy schodach między kondygnacjami najpierw stawia się skośne deskowanie dolne, czyli spód biegu. Podpiera się je stemplami i belkami, które muszą unieść ciężar świeżego betonu bez ugięcia. Potem montuje się boki z ząbkowanym profilem i deski czołowe stopni. Deski czołowe zwykle lekko się ścina na dolnej krawędzi, żeby dało się pod nimi wygładzić beton i żeby mogło uciec z niego powietrze. Deskowanie musi być szczelne, inaczej przez szpary wycieka mleczko cementowe, a na powierzchni zostają raki, czyli porowate miejsca z odsłoniętym kruszywem. Przed betonowaniem deskowanie smaruje się środkiem antyadhezyjnym, popularnie olejem szalunkowym.

Zbrojenie

W deskowaniu układa się zbrojenie według konstruktora: pręty główne wzdłuż biegu, pręty rozdzielcze w poprzek, a przy większych schodach również zbrojenie stopni. Zbrojenie musi leżeć na dystansach, żeby beton otulił je ze wszystkich stron. Otulina wynosi wewnątrz zwykle około 2 do 3 cm, na zewnątrz więcej. Połączenie ze stropem albo podestem wykonuje się za pomocą zakotwionych prętów. Jeśli to połączenie się pominie, bieg nie jest prawidłowo oparty, nawet jeśli z wierzchu wszystko wygląda dobrze.

Betonowanie

Betonuje się od dołu do góry, stopień po stopniu. Beton zagęszcza się wibratorem wgłębnym, a przy mniejszych schodach opukiwaniem deskowania i sztychowaniem prętem. Zbyt rzadki beton dobrze płynie, ale wycieka spod desek czołowych i traci wytrzymałość. Zbyt gęsty nie wypełni narożników. Poziome powierzchnie stopni ściąga się łatą i wygładza pacą. Na zewnątrz zostawia się na stopniach niewielki spadek do przodu, zwykle około jednego do dwóch procent, żeby nie stała na nich woda.

Pielęgnacja i rozszalowanie

Świeży beton trzeba chronić przed słońcem, wiatrem i mrozem oraz utrzymywać w wilgoci. Zwykle polewa się go wodą albo przykrywa folią przez około 5 do 7 dni. Deski czołowe i boki można zdjąć wcześniej, często po jednym do trzech dni. Deskowanie dolne i podpory pod samonośnym biegiem zostają dłużej, zazwyczaj dwa do czterech tygodni, zależnie od temperatury i zaleceń konstruktora. Pełną wytrzymałość beton osiąga po około 28 dniach.

Ile to trwa

Deskowanie i zbrojenie prostego biegu w domu jednorodzinnym zajmują zwykle od jednego do trzech dni. Przy schodach zabiegowych albo z podestem trwa to dłużej. Samo betonowanie to kwestia godzin. Najdłużej trwa czekanie: ostrożnie po schodach można chodzić zwykle po kilku dniach, ale obciążać je materiałem i usuwać podpory dopiero później. Płytki albo kamień układa się po odpowiednim wyschnięciu betonu, zgodnie z wymaganiami producenta kleju.

Rodzaje deskowania

• Deskowanie z desek: tani materiał, który da się dopasować do każdego kształtu, ale powierzchnia betonu jest bardziej szorstka i ze śladami desek. Dobre rozwiązanie, gdy na schody pójdzie okładzina.
• Sklejka szalunkowa (foliowana): gładka powierzchnia i ostre krawędzie. Wybiera się ją, gdy beton ma zostać widoczny albo gdy chcesz ograniczyć szpachlowanie.
• Deskowanie systemowe i stemple stalowe: szybsze i pewniejsze podparcie, zwłaszcza przy większych wysokościach i dłuższych biegach.
• Deskowanie tracone: przy schodach zewnętrznych boki muruje się czasem z pustaków szalunkowych albo z krawężników, które zostają częścią schodów.

Beton

Przy schodach nośnych klasa betonu wynika z projektu, w domach jednorodzinnych często spotkasz klasę C25/30. Schody zewnętrzne potrzebują betonu odpornego na mróz i sole odladzające, co w zamówieniu z betoniarni określa się klasą ekspozycji według PN-EN 206. Przy zamówieniu wystarczy powiedzieć, że chodzi o schody zewnętrzne narażone na mróz i sól, a betoniarnia zaproponuje odpowiednią mieszankę. Beton z betonowozu ma stałą jakość. Mieszanie w betoniarce na budowie opłaca się przy małych schodach zewnętrznych, ale trzeba trzymać się proporcji składników i nie dolewać wody na oko.

Zbrojenie

Schody nośne zbroi się prętami ze stali zbrojeniowej według rysunku zbrojenia. Przy schodach na gruncie często wystarcza siatka zbrojeniowa albo kilka prętów przeciw rysom, decyduje jednak konkretna sytuacja: rodzaj gruntu, wysokość schodów i to, czy opierają się na ławach. Bez zbrojenia wykonuje się tylko bardzo małe stopnie na stabilnym podłożu.

Pracochłonność, a tym samym koszt betonowania schodów, może się wyraźnie różnić. Pracę ułatwiają:

• prosty bieg bez podestu i z prostym oparciem,
• dobry dojazd dla betonowozu albo pompy,
• dokładnie podane poziomy podłóg i gotowy rysunek,
• schody, które później zostaną obłożone, więc powierzchnia nie musi być idealna.

Pracę utrudniają natomiast:

• schody kręte, łukowe albo zabiegowe z klinowymi stopniami, gdzie każdy stopień jest inny,
• duża wysokość podparcia i ciasna przestrzeń w stanie surowym,
• ręczne wnoszenie betonu przez dom albo po rusztowaniu,
• beton architektoniczny, przy którym deskowanie musi być idealnie czyste i szczelne, a krawędzie dokładne,
• betonowanie w chłodzie albo upale, które wymaga ochrony betonu,
• schody dobudowywane do istniejącego domu, gdzie trzeba wiercić kotwy w starej konstrukcji i rozwiązać połączenie.

Schody to skrzyżowanie kilku branż. Jeśli nie ustali się wszystkiego na czas, później często kuje się gotowe stopnie.

• Murarze i stropy: połączenie biegu ze stropem i podestem trzeba przygotować już przy betonowaniu stropu, na przykład wystającymi prętami zbrojenia.
• Akustyka: jeśli schody mają być ciche, oddziela się je od ściany i stropów elastyczną przekładką albo szczeliną. Decyzję trzeba podjąć przed betonowaniem, później jest już za późno.
• Elektryk: peszle na oświetlenie stopni albo łączniki wkłada się do deskowania. Samą instalację elektryczną i podłączenie może wykonać wyłącznie elektryk z uprawnieniami SEP.
• Ślusarz albo stolarz: kotwy lub tuleje pod balustradę się zabetonowuje albo przynajmniej ustala, gdzie nie wolno wiercić ze względu na zbrojenie.
• Glazurnik, kamieniarz, parkieciarz: potrzebują dokładnej wysokości stopni i ich równości. Przy drewnianych stopniach stolarz zwykle mierzy dopiero gotowy beton.
• Docieplenie i hydroizolacja: schody zewnętrzne przy domu oddziela się od docieplenia i hydroizolacji cokołu tak, żeby woda nie spływała do ściany.

• Nierówne stopnie: najczęściej pierwszy albo ostatni, bo przy obliczeniach zapomniano o warstwach podłogi. Ludzie się na nim potykają, a poprawka jest pracochłonna.
• Ugięte deskowanie: słabe stemple uginają się pod betonem, spód biegu jest falisty, a stopnie przechylone.
• Zbrojenie bez otuliny: pręty leżące bezpośrednio na deskowaniu z czasem rdzewieją, beton odpada, a na spodzie biegu pojawiają się rdzawe pasy.
• Słabe zagęszczenie: raki na krawędziach i czołach stopni, które trzeba naprawiać zaprawą.
• Zbyt wczesne usunięcie podpór: rysy w biegu albo jego ugięcie. Taki błąd powinien ocenić konstruktor.
• Brak spadku na zewnątrz: na stopniach stoi woda, zimą zamienia się w lód, a mróz stopniowo kruszy beton.
• Schody zewnętrzne sztywno połączone z domem: przy osiadaniu lub ruchach gruntu schody odrywają się od elewacji, a woda wpływa do cokołu.
• Zła pielęgnacja: beton na słońcu szybko wysycha, powierzchnia się pyli i pojawiają się drobne rysy skurczowe.

Schody nośne między kondygnacjami to nie jest praca dla amatora, bo to konstrukcja nośna i powinna ją wykonać ekipa według projektu. Poradzisz sobie natomiast z dwoma do czterech stopni w ogrodzie albo przy tarasie, na stabilnym podłożu, jeśli nie dźwigają one żadnej innej konstrukcji. Postępowanie wygląda mniej więcej tak:

1. Zmierzyć całkowitą różnicę wysokości i podzielić ją na równe stopnie, głębokość stopnia dobrać według reguły długości kroku.
2. Wykopać grunt poniżej strefy przemarzania (w Polsce zwykle około 0,8 do 1,4 m zależnie od regionu) albo przynajmniej usunąć humus i przygotować podsypkę żwirową zagęszczaną warstwami.
3. Postawić boki z desek lub sklejki z narysowanym profilem stopni i solidnie je podeprzeć palikami.
4. Zamontować deski czołowe stopni, sprawdzić ich wysokość i zostawić na stopniach niewielki spadek do przodu.
5. Posmarować deskowanie olejem szalunkowym i ułożyć siatkę zbrojeniową na dystansach.
6. Oddzielić schody od elewacji domu taśmą dylatacyjną.
7. Przygotować albo zamówić beton mrozoodporny, przy mieszaniu trzymać się proporcji i nie dolewać niepotrzebnie wody.
8. Betonować od najniższego stopnia, sztychować beton i opukiwać deskowanie, żeby go odpowietrzyć.
9. Ściągnąć powierzchnię stopni łatą, wygładzić pacą i zaokrąglić krawędzie kielnią do krawędzi.
10. Przykryć beton folią i przez kilka dni polewać, chronić go przed mrozem i bezpośrednim słońcem.
11. Zdjąć boki i deski czołowe zwykle po dwóch do trzech dniach, obciążać schody dopiero po kilku tygodniach.

Przy betonowaniu używaj rękawic i okularów ochronnych, bo mleczko cementowe podrażnia skórę i oczy.

Na odbiór weź miarkę, poziomicę, a przy schodach wewnętrznych również rysunek. Przejdź każdy stopień osobno, nie poprzestawaj na ogólnym wrażeniu. Sprawdź:

• jednakową wysokość wszystkich stopni po uwzględnieniu przyszłej podłogi i okładziny,
• jednakową głębokość stopni i ich poziom, na zewnątrz niewielki spadek do przodu,
• równy spód biegu bez ugięcia i bez widocznego zbrojenia,
• całe krawędzie i czoła bez raków i większych ubytków,
• brak rys, zwłaszcza przy połączeniu ze stropem i podestem,
• osadzenie peszli, kotew balustrady i dylatacji zgodnie z ustaleniami,
• oddzielenie schodów zewnętrznych od elewacji i cokołu,
• informację od ekipy, kiedy można usunąć podpory i kiedy można układać okładzinę.