Wykonanie deskowania fundamentów i ścian

W cennikach deskowanie liczy się zwykle w metrach kwadratowych powierzchni, która styka się z betonem. Przy ścianie liczy się więc najczęściej obie strony. Ściana o długości dziesięciu metrów i wysokości jednego metra to około dwudziestu metrów kwadratowych deskowania, a nie dziesięć. Przy ławie fundamentowej liczy się boki, jeśli trzeba je szalować, a przy płycie tylko jej obwodową krawędź.

Zanim podpiszesz umowę, sprawdź, co dokładnie wchodzi w zakres pozycji. Zwykle chodzi o:

• montaż deskowania razem z zastrzałami, rozporami i ściągami,
• rozszalowanie, czyli demontaż po stwardnieniu betonu,
• oczyszczenie i wywóz materiału szalunkowego,
• materiał: własne deski wykonawcy, wynajem szalunku systemowego albo materiał dostarczony przez ciebie.

W praktyce często zdarza się, że jedna firma liczy rozszalowanie osobno, a druga ma je w pozycji. Oferty wyglądają wtedy na różne, choć dotyczą tej samej pracy. Nie zapomnij też o przepustach, narożnikach i uskokach. Oferta powinna jasno mówić, czy są uwzględnione.

Tradycyjne deskowanie drewniane

To deski, najczęściej sosnowe lub świerkowe o grubości około 25 mm, albo wodoodporna sklejka połączona z kantówkami, łatami i palikami. Robi się je na miejscu, dokładnie pod kształt budynku. Zaletą jest elastyczność: poradzi sobie z łukami, skośnymi ścianami, nieregularnym rzutem i małymi zakresami, przy których nie opłaca się przywozić systemu. Wadą jest pracochłonność, większe zużycie materiału i gorsza powierzchnia, na której zostają odciski słojów i szpary między deskami. Przy fundamentach, które i tak znikną pod ziemią, nie ma to znaczenia.

Systemowy szalunek ramowy

Tworzą go stalowe lub aluminiowe ramy z wbudowaną płytą szalunkową, łączone zamkami i skręcane ściągami. Na budowach często widać systemy firm takich jak Peri czy Doka, ale producentów jest wielu. Montaż idzie szybko, ściany wychodzą proste, a powierzchnia czysta. Szalunek wytrzymuje też większe parcie betonu. Opłaca się przy prostych ścianach piwnicy, dłuższych murach oporowych i wszędzie tam, gdzie ściana nie będzie tynkowana. Najczęściej się go wynajmuje, dlatego liczy się dobre zaplanowanie. Każdy dodatkowy dzień na budowie kosztuje.

Deskowanie dźwigarowe z dużych płyt

To rozwiązanie pośrednie: drewniane dźwigary, często typu H20, i płyty trójwarstwowe lub sklejka filmowana. Stosuje się je przy wyższych ścianach i tam, gdzie ramy nie pasują do wymiarów. Przy domach jednorodzinnych spotyka się je rzadziej.

Szalunek tracony

W Polsce bardzo popularne są pustaki szalunkowe. To betonowe bloczki z pustkami, które układa się na sucho, zbroi i zalewa betonem. Zostają w ścianie na stałe. Przy podpiwniczeniu stosuje się też kształtki styropianowe albo bloczki z betonu na zrębkach drzewnych, które od razu ocieplają ścianę. Niczego nie trzeba rozszalowywać, a pracę wykona mniejsza ekipa. Taka ściana jest jednak w cenniku zwykle osobną pozycją, nie deskowaniem w m². Przy dobrym, spoistym gruncie ławy fundamentowe często betonuje się prosto w wykop, bez szalunku. Warunkiem są spoiste podłoże i równe ściany wykopu.

Jak podjąć decyzję

Przy ławach w gruncie spoistym często szalunek w ogóle nie jest potrzebny. Szaluje się część ponad terenem albo miejsca, gdzie grunt się osypuje. Przy ścianach piwnicy, które mają być wodoszczelne, wybiera się zwykle ścianę monolityczną w szalunku systemowym, czasem z taśmami uszczelniającymi w przerwach roboczych. Przy podmurówce ogrodzenia i niskich murkach wystarczy drewno albo pustaki. Ostateczną decyzję podejmuje jednak konstruktor w projekcie.

Ekipa, która przyjedzie na nieprzygotowaną budowę, traci czas. Czekanie zwykle widać potem na fakturze. Przed rozpoczęciem powinno być gotowe:

• projekt konstrukcyjny, czyli wymiary fundamentów i ścian, zbrojenie, klasa betonu i położenie przepustów,
• wytyczenie wykonane przez geodetę, szczególnie przy granicy działki i przy pierwszych fundamentach, gdzie błąd przesuwa cały dom,
• gotowy wykop o właściwej głębokości, z dnem bez rozmiękłej ziemi i wody,
• chudy beton pod płytą lub ścianami, jeśli przewiduje go projekt, żeby szalunek miał równą podstawę,
• dojazd dla auta z materiałem, a później dla betonowozu i pompy,
• rury osłonowe i przepusty od hydraulika i elektryka, czyli kanalizacja, woda, przyłącze prądu i uziom fundamentowy.

Jeśli mieszkasz w bloku albo kamienicy, a betonuje się na przykład ścianę komórki lub garażu na wspólnym terenie, ustal wcześniej z zarządcą, wspólnotą mieszkaniową lub spółdzielnią termin prac, wjazd betonowozu i miejsce na składowanie materiału.

Deskowanie fundamentów

Najpierw według wytyczenia rozciąga się sznurki na ławach drutowych i za pomocą pionu przenosi krawędź fundamentu. Przy szalunku drewnianym wbija się w ziemię paliki i przybija do nich deski. Od środka wkłada się rozpory o dokładnej długości, które wyznaczają szerokość ławy. Na górze obie strony łączy się poprzeczkami, żeby beton ich nie rozepchnął. Górną krawędź szalunku wyrównuje się niwelatorem lub laserem, bo właśnie po niej ściąga się beton do poziomu. Przy płycie fundamentowej powstaje obwodowa rama, podparta z zewnątrz ukośnymi zastrzałami.

Deskowanie ścian

Przy ścianach postępuje się podobnie, tylko wszystko jest wyższe, a siły większe. Najpierw stawia się jedną stronę szalunku, wyrównuje ją i stabilizuje ukośnymi zastrzałami zakotwionymi w podłożu. Potem przychodzi kolej na zbrojenie. Wykonuje je ta sama ekipa albo zbrojarze. Na zbrojeniu montuje się dystanse, które zapewniają wymaganą otulinę betonem. Dopiero wtedy zamyka się drugą stronę szalunku. Obie strony skręca się ściągami z nakrętkami. Pręty ściągów przechodzą przez plastikowe rurki dystansowe, żeby po betonowaniu dało się je wyjąć. Otwory po nich zamyka się później korkami albo masą uszczelniającą.

Kontrola przed betonowaniem

Przed przyjazdem betonu sprawdza się pion poziomicą lub pionem, prostoliniowość sznurkiem na całej długości, wymiary, wysokość górnej krawędzi, wytrzymałość połączeń i szczelność styków. Powierzchnie, które będą stykać się z betonem, smaruje się środkiem antyadhezyjnym, potocznie olejem szalunkowym, żeby beton się nie przykleił. Wnętrze szalunku czyści się z trocin, ziemi i kawałków drutu. Przy deskach drewnianych w upale szalunek zwykle lekko się zwilża, żeby nie wyciągał wody z betonu.

Betonowanie i rozszalowanie

Beton układa się warstwami i zagęszcza wibratorem wgłębnym. Cieśla powinien w trakcie betonowania stać przy ścianie i pilnować, czy gdzieś nie puszcza połączenie albo nie wycieka mleczko cementowe. Boczne deskowanie fundamentów i ścian zdejmuje się zwykle po około jednym do trzech dniach, zależnie od temperatury. W chłodzie czeka się dłużej. Po rozszalowaniu beton się pielęgnuje: zwilża albo przykrywa folią, żeby nie wysychał zbyt szybko.

Pracochłonność, a więc i końcowa kwota, potrafi się mocno różnić przy tej samej powierzchni. Pracę ułatwia:

• prosty, prostokątny rzut z długimi prostymi odcinkami,
• powtarzalne wymiary, dzięki którym szalunek można użyć kilka razy z rzędu,
• równy chudy beton, od którego łatwo się buduje,
• dobry dojazd i miejsce na składowanie materiału tuż przy ścianie.

Pracę utrudnia:

• łuki, skośne ściany, dużo narożników, uskoków i wnęk,
• wiele przepustów i otworów, które trzeba oszalować osobno,
• wysokie ściany, przy których potrzebne są rusztowania lub pomosty robocze z barierkami,
• wąski wykop, w którym cieśla ledwo może się obrócić, i działka na skarpie,
• beton architektoniczny, który nie będzie tynkowany i wymaga dokładnych styków oraz dobrych płyt,
• praca zimą albo w błocie, kiedy szalunek trzeba chronić, a beton dłużej pielęgnować.

Głębsze wykopy trzeba zabezpieczyć przed osunięciem, albo obudową, albo bezpiecznym nachyleniem skarp. To kwestia bezpieczeństwa ludzi, nie wygody, i należy do przygotowania budowy.

Deskowanie jest w środku łańcucha i zależy od niego prawie wszystko. Przed nim są geodeta, roboty ziemne i chudy beton. W trakcie szalowania zmieniają się zbrojarze ze zbrojeniem oraz hydraulik i elektryk, którzy osadzają rury osłonowe i bednarkę uziomu. Po deskowaniu przychodzi betonowanie, rozszalowanie, a potem izolacja przeciwwodna, docieplenie ścian piwnicy i zasypka.

Dlaczego to takie ważne? Zapomnianą rurę pod kanalizację trzeba po betonowaniu wiercić wiertnicą koronową. Przy wodoszczelnej ścianie każdy dodatkowy otwór to ryzyko przecieku. Dlatego warto, żeby hydraulik i elektryk sami obejrzeli ścianę, zanim zamknie się drugą stronę szalunku.

Deskowanie fundamentów pod typowy dom jednorodzinny doświadczona ekipa robi zwykle w jeden do kilku dni, zależnie od zakresu i liczby załamań. Ściany piwnicy w szalunku systemowym wykonuje się najczęściej odcinkami. Jeden odcinek się szaluje, betonuje, a po stwardnieniu przenosi szalunek na kolejny. Beton już po kilku dniach zniesie rozszalowanie, ale swoją projektowaną wytrzymałość osiąga zwykle po około 28 dniach. Do tego czasu nie obciążaj go zasypką ani kolejnymi konstrukcjami bardziej, niż pozwala konstruktor.

• Słabe ściągi lub zastrzały. Beton naciska na szalunek mocniej, niż się wydaje, zwłaszcza przy szybkim betonowaniu i płynnej mieszance. Efekt to wybrzuszona ściana, a w gorszym przypadku rozerwany szalunek i beton w wykopie.
• Nieszczelne styki. Przez szpary wycieka mleczko cementowe, a w ścianie zostają raki, czyli porowate miejsca z gołym kruszywem. Są słabsze i przepuszczają wodę.
• Brak dystansów. Zbrojenie leży bezpośrednio na szalunku i po rozszalowaniu prześwituje na powierzchni. Z czasem rdzewieje, a beton wokół niego odpada.
• Szalunek poza pionem lub osią. Mała odchyłka przy fundamentach przenosi się na mury i dach. Murarz potem wyrównuje zaprawą i klejem to, co mogło być proste.
• Zapomniane przepusty. Wiercenie po fakcie uszkadza zbrojenie, a w piwnicy zagraża szczelności.
• Zła górna krawędź. Jeśli szalunek nie jest w poziomie, beton też nie będzie. Pierwszą warstwę muru trzeba wtedy wyrównywać grubą warstwą zaprawy.
• Zbyt wczesne rozszalowanie. Krawędzie się odłamują, powierzchnia odrywa się razem z deską, a na mrozie beton może zostać trwale słabszy.
• Brak środka antyadhezyjnego. Beton przykleja się do desek, przy demontażu powierzchnia się rwie, a szalunek się niszczy.

Deskowanie nośnych fundamentów i ścian domu zostaw firmie, która pracuje według projektu konstruktora. Niski fundament pod ogrodzenie, murek ogrodowy albo podmurówkę do wysokości około pół metra zrobisz jednak sam, jeśli masz podstawowe narzędzia i pomocnika. Nie pracuj w głębokich wykopach, które nie są zabezpieczone przed osunięciem.

1. Wytyczyć oś fundamentu sznurkiem na palikach i sprawdzić kąty proste, na przykład mierząc przekątne.
2. Wykopać rów do głębokości przemarzania, którą dla danego ogrodzenia zaleca producent lub projekt, i wyrównać dno.
3. Przygotować deski lub wodoodporną sklejkę i posmarować je od strony betonu środkiem antyadhezyjnym.
4. Wbić paliki od zewnątrz szalunku, zwykle co około 60 do 80 cm, i przybić do nich deski.
5. Włożyć między deski rozpory o dokładnej długości według szerokości fundamentu, a na górze połączyć obie strony poprzeczkami.
6. Sprawdzić poziomicą i naciągniętym sznurkiem pion, prostoliniowość i poziom górnej krawędzi.
7. Uszczelnić większe szpary i przysypać szalunek ziemią przy dole, żeby beton nie wypływał spod desek.
8. Włożyć zbrojenie według instrukcji producenta ogrodzenia lub projektu i podłożyć pod nie dystanse.
9. Osadzić kotwy pod słupki albo rurę osłonową na kabel do bramy, jeśli będą potrzebne.
10. Betonować warstwami, każdą przekłuwać prętem lub zagęszczać wibratorem i opukiwać deski młotkiem.
11. Ściągnąć powierzchnię łatą po górnej krawędzi szalunku i przez kilka dni zwilżać beton albo przykryć go folią.
12. Rozszalować ostrożnie po kilku dniach, zależnie od temperatury, deski oczyścić i odłożyć do ponownego użycia.

Jeśli w fundamencie ma iść kabel do bramy z napędem, samo podłączenie zostaw elektrykowi z uprawnieniami SEP. Ty przygotowujesz tylko rurę osłonową.

Deskowanie odbieraj dwa razy: przed betonowaniem, kiedy wszystko da się jeszcze poprawić, i po rozszalowaniu, kiedy widzisz efekt. Pierwszą kontrolę zrób razem z kierownikiem budowy lub inspektorem, a przy większej budowie także z konstruktorem, który sprawdzi zbrojenie.

• wymiary i położenie szalunku zgadzają się z projektem i wytyczeniem,
• ściany szalunku są pionowe i proste na całej długości,
• górna krawędź jest w poziomie i na właściwej wysokości,
• ściągi, rozpory i zastrzały są osadzone w odpowiednim rozstawie,
• styki są uszczelnione, a szalunek przy podłożu zamknięty,
• zbrojenie ma dystanse i nigdzie nie dotyka szalunku,
• wszystkie rury osłonowe, przepusty i uziom są na miejscu według projektu,
• wnętrze szalunku jest czyste, a powierzchnie posmarowane środkiem antyadhezyjnym,
• po rozszalowaniu na powierzchni nie ma raków, prześwitującego zbrojenia ani wybrzuszeń,
• krawędzie i narożniki są całe, nieodłamane,
• otwory po ściągach są zamknięte, a otoczenie oczyszczone z resztek szalunku.