Wiercenie okrągłych otworów w płytkach i gresie

Chodzi o wywiercenie okrągłego otworu o większej średnicy przez całą grubość płytki. W przeciwieństwie do zwykłego otworu pod kołek nie używa się tu klasycznego wiertła, tylko koronki, czyli pustego w środku walca z krawędzią tnącą na obwodzie. Koronka wycina krąg, a w jej wnętrzu zostaje wycięty krążek, który potem się wyjmuje.

Pozycja jest rozliczana na sztuki, czyli za każdy otwór osobno. Typowe sytuacje, w których jej potrzebujesz:

• wyjścia zimnej i ciepłej wody pod baterię ścienną pod prysznicem lub nad wanną,
• zawory kątowe i odpływ pod umywalką,
• podejścia grzejnika albo grzejnika drabinkowego wychodzące ze ściany lub z podłogi,
• rura odpływowa WC, bidetu albo odpływu podłogowego z okrągłym korpusem,
• puszki elektryczne pod gniazdka i włączniki w ścianie wyłożonej płytkami,
• przejścia dla pionów, kotwy balustrady albo słupki na tarasie wyłożonym gresem.

Czy nie można po prostu wyciąć takiego otworu szlifierką? Można, ale okrąg złożony z prostych cięć nigdy nie jest czysty. Rozeta baterii albo zaworu grzejnikowego ma zwykle niewielki zapas, więc poszarpana krawędź wystawałaby spod niej. Koronka daje dokładne koło, które rozeta pewnie zakrywa.

Klasyczna glazura ścienna, czyli płytka o porowatym, miękkim czerepie, daje się wiercić nawet tańszymi koronkami z nasypem węglikowym albo regulowanym nożem cyrklowym. Gres porcelanowy to zupełnie inna kategoria. Jest spiekany w wysokiej temperaturze, bardzo zwarty i twardy, a jego nasiąkliwość według producentów jest zwykle poniżej pół procenta. Właśnie ta zwartość sprawia, że świetnie sprawdza się na podłodze, ale przy wierceniu stawia opór, którego zwykłe narzędzie nie pokona.

W gresie wierci się więc wyłącznie koronką diamentową. Przy pracy powstaje dużo ciepła. Jeśli koronka nie jest chłodzona, diamenty się „zaszkliwią”, przestają ciąć, a płytka się przegrzewa. Przegrzana płytka może dostać rysę włoskową, której od razu nie widać, a która wychodzi dopiero po ułożeniu albo po pierwszym sezonie grzewczym.

Kolejna cecha dzisiejszego gresu to duże formaty i cienkie płyty. Płytki 60 × 120 cm i większe są przy przenoszeniu wrażliwe na zginanie i naprężenia. Otwór blisko krawędzi takiej płyty to słaby punkt, od którego może pobiec pęknięcie. Przy gresie polerowanym dochodzi jeszcze ryzyko porysowania powierzchni wokół otworu, jeśli koronka ześlizgnie się przy przykładaniu.

Wymierzenie położenia

Najwięcej pracy nie zajmuje samo wiercenie, tylko dokładne wymierzenie. Glazurnik od stałego punktu, na przykład od narożnika albo ostatniej ułożonej płytki, odmierza położenie środka rury w poziomie i w pionie. Musi przy tym doliczyć szerokość fugi. Tu powstaje najwięcej błędów, bo jeden zapomniany milimetr na każdej fudze przy trzech czy czterech płytkach daje przesunięcie, którego rozeta już nie ukryje. Doświadczeni fachowcy często przykładają płytkę w miejsce, w którym będzie leżała, i przenoszą na nią położenie wyjścia bezpośrednio.

Dobór średnicy

Otwór wierci się zwykle o kilka milimetrów większy niż średnica rury. Powodów jest kilka: rura nie zawsze stoi idealnie prostopadle, przy montażu potrzebny jest luz, a rury centralnego ogrzewania lekko pracują przy nagrzewaniu. Średnica nie może jednak przekroczyć tego, co zakryje rozeta lub mankiet. Dlatego przy wymierzaniu warto mieć pod ręką konkretną baterię albo zawór, a nie „jakąś rozetę”.

Samo wiercenie

Płytkę kładzie się licem do góry na równym, sztywnym podłożu, na przykład na kawałku płyty albo innej płytce, żeby się nie uginała. Koronka bez wiertła centrującego ma skłonność do uciekania po gładkiej glazurze, dlatego używa się prowadnicy z przyssawką albo przykłada koronkę najpierw pod kątem, nacina płytki rowek i dopiero wtedy ustawia ją prostopadle. Wierci się bez udaru, z lekkim naciskiem, chłodząc wodą, a przy koronkach na sucho z wypełnieniem woskowym wykonując delikatny ruch okrężny. Pod koniec nacisk zmniejsza się jeszcze bardziej, żeby spodnia strona płytki nie wykruszyła się przy przebiciu.

Oczyszczenie i kontrola

Po przewierceniu wyjmuje się krążek, sprawdza krawędź i w razie potrzeby delikatnie ją fazuje diamentową gąbką szlifierską. Płytkę się spłukuje, żeby nie został na niej szlam z wiercenia, i przed klejeniem jeszcze raz przymierza w docelowe miejsce.

Narzędzi jest kilka rodzajów i każde nadaje się do czegoś innego. Warto wiedzieć, czego używa fachowiec, bo od tego zależy jakość krawędzi.

• Koronka diamentowa do wiercenia na sucho z woskiem: mocuje się ją w zwykłej wiertarce albo wkrętarce akumulatorowej, wosk w środku topi się pod wpływem ciepła i chłodzi diamenty. Nadaje się do mniejszych otworów i pojedynczych sztuk. Wymaga ruchu okrężnego i cierpliwości.
• Koronka diamentowa z gwintem M14 do szlifierki kątowej: szybka i wydajna, używana przez glazurników przy większej liczbie otworów. Pracuje na wysokich obrotach, dlatego ważne są chłodzenie i pewne prowadzenie, inaczej grozi wykruszenie.
• Koronka do wiercenia na mokro ze statywem: najdokładniejsza, sprawdza się przy dużych średnicach, na przykład pod odpływ WC, i przy grubym gresie zewnętrznym. Przy pojedynczych otworach w łazience używa się jej rzadziej.
• Koronka węglikowa albo nóż cyrklowy: tylko do miękkiej glazury ściennej. Do gresu się nie nadaje, szybko się tępi i może rozbić płytkę.

Do gresu podłogowego w praktyce prawie zawsze używa się więc diamentu. Kamień naturalny i mozaika szklana mają jeszcze inne wymagania, a fachowiec powinien z góry powiedzieć, czy ma doświadczenie z takim materiałem.

Otwór da się zrobić dokładnie tylko wtedy, gdy dokładnie osadzone są wszystkie rury i puszki. Przed układaniem płytek powinny być załatwione następujące sprawy:

• hydraulik osadził wyjścia na właściwej wysokości i w odpowiednim rozstawie, zaślepił je i wykonał próbę ciśnieniową,
• przy baterii ściennej wyjścia leżą w jednej linii poziomej i w rozstawie podanym przez producenta baterii (zwykle 150 mm),
• elektryk z uprawnieniami SEP osadził puszki tak, żeby po wyłożeniu ściany licowały z powierzchnią płytek, a nie siedziały głęboko pod nią,
• w strefach mokrych gotowa jest hydroizolacja razem z mankietami uszczelniającymi wokół przejść,
• wybrane są konkretne baterie, zawory i rozety, żeby dało się ustalić średnicę otworu,
• płytek jest wystarczająco dużo także na wymianę, bo przy wierceniu twardego gresu zdarza się zepsuć sztukę.

W bloku, zwłaszcza z wielkiej płyty, albo w kamienicy zwróć uwagę, czy w pobliżu otworu nie biegną wspólne piony wody lub centralnego ogrzewania. Jeśli przy pracy trzeba będzie zakręcić wodę na pionie, ustal termin z administracją budynku z wyprzedzeniem, żeby nie zostawić sąsiadów bez wody w środku dnia.

Jeśli otwór powstaje przy instalacji gazowej, na przykład przy przejściu do kotła, przy rurze gazowej może pracować wyłącznie osoba z odpowiednimi uprawnieniami. Gdy kiedykolwiek poczujesz gaz, natychmiast wyjdź, nie używaj włączników elektrycznych i dzwoń pod 992 albo 112.

Choć to zawsze „jedna sztuka”, trudność poszczególnych otworów bardzo się różni. Od tego zależą czas pracy i ryzyko uszkodzenia płytki.

Prostsze sytuacje

• luźna płytka przed ułożeniem, którą można wiercić na stole,
• mniejsza średnica i otwór w środku płytki, daleko od krawędzi,
• matowy gres o typowej grubości około 8 do 10 mm,
• kilka jednakowych otworów naraz, gdy narzędzia są już przygotowane.

Trudniejsze sytuacje

• otwór w już ułożonej posadzce, na przykład przy późniejszym montażu grzejnika; płytka musi być pełnie podklejona, inaczej może pęknąć, a pod nią mogą biec rury lub przewody,
• otwór blisko krawędzi płytki; od brzegu powinien być zwykle co najmniej około 1 do 2 cm, przy cienkim dużym formacie lepiej więcej,
• otwór na fudze, gdy połowa koła wypada na jednej, a połowa na drugiej płytce; płytki trzeba przy wierceniu mocno ze sobą unieruchomić,
• duża średnica, na przykład pod odpływ WC albo słupek balustrady,
• gruby gres tarasowy o grubości około 20 mm, powierzchnia polerowana albo antypoślizgowa struktura,
• wielkoformatowa płyta, z którą trudno się obchodzić i której zniszczenie kosztuje najwięcej pracy.

Przy ułożonej posadzce warto poczekać, aż klej całkowicie zwiąże. Według producentów klejów trwa to zwykle co najmniej 24 godziny, przy grubszej warstwie dłużej. Wiercenie w świeżo ułożonej płytce może ją odspoić.

W cenniku poza tą pozycją jest też pokrewna praca: wycinanie otworów w płytkach ściennych i podłogowych. Brzmi podobnie, ale to inna technika i inne narzędzia.

• Wiercenie koronką to zawsze otwór okrągły, wykonywany koronką diamentową, a efektem jest czyste koło. Służy do rur, wyjść wody, odpływów i puszek.
• Wycinanie to otwór kwadratowy, prostokątny lub nieregularny, na przykład pod kwadratowy odpływ podłogowy, drzwiczki rewizyjne, wycięcie przy ościeżnicy, narożniku ściany albo cokole. Wykonuje się je szlifierką kątową, przecinarką albo przecinarką z chłodzeniem wodnym.
• Przy wierceniu koronką decydują głównie średnica, materiał i położenie otworu. Przy wycinaniu liczą się długość i liczba cięć oraz to, czy wycięcie jest w środku płytki, czy od krawędzi.
• Prostokątny otwór w środku płytki często zaczyna się od nawiercenia małych otworów w narożnikach, żeby od ostrych kątów nie pobiegły pęknięcia. To jednak część wycinania, a nie osobne wiercenie koronką.

Jeśli więc potrzebujesz otworu pod rurę grzejnika, zamawiasz wiercenie koronką. Jeśli potrzebujesz wycięcia pod kwadratowy odpływ, to wycinanie. W razie wątpliwości pokaż glazurnikowi konkretny produkt, który będzie przechodził przez płytki.

Większość problemów z otworami nie ujawnia się od razu, tylko przy montażu armatury albo po kilku miesiącach użytkowania.

• Przesunięty otwór: źle wymierzone położenie albo zapomniana fuga. Rozeta nie siedzi wtedy na środku albo w ogóle nie zakrywa otworu i płytkę trzeba wymienić.
• Za mały otwór: rura wchodzi na siłę, płytka pracuje pod naprężeniem i z czasem pęka. Przy rurach centralnego ogrzewania zdarza się to częściej, bo przy nagrzewaniu się wydłużają.
• Rysa włoskowa od przegrzania: powstaje przy wierceniu bez chłodzenia albo stępioną koronką. Na początku jej nie widać, później się wydłuża i brudzi.
• Wykruszona krawędź: zbyt duży nacisk pod koniec wiercenia albo wiercenie z udarem. Pod rozetą czasem to przejdzie, przy puszkach i odpływach zwykle nie.
• Sztywne wypełnienie wokół rury: szczelinę między rurą a płytką zafugowano zaprawą. Ruch rury kruszy wtedy fugę albo uszkadza płytkę. Prawidłowo szczelinę wypełnia się trwale elastycznym materiałem, zwykle silikonem sanitarnym.
• Przerwana hydroizolacja: pod prysznicem przy wierceniu po fakcie uszkadza się folię w płynie albo mankiet pod płytką i woda zaczyna wnikać za okładzinę.
• Nawiercona rura albo przewód: przy wierceniu w ułożonej okładzinie bez sprawdzenia, co jest pod spodem. Przed takim wierceniem trzeba znać przebieg instalacji albo sprawdzić go wykrywaczem.

Jeśli potrzebujesz jednego czy dwóch otworów w luźnej płytce, na przykład pod podejście grzejnika łazienkowego, poradzisz sobie sam. Otwory w ułożonej już posadzce pod prysznicem, duże średnice i płyty wielkoformatowe lepiej zostawić glazurnikowi. Przy wierceniu powstaje drobny pył zawierający krzemionkę, dlatego używaj maski co najmniej klasy FFP2 i okularów ochronnych.

1. Przygotować koronkę diamentową o odpowiedniej średnicy, wiertarkę bez udaru, prowadnicę albo kawałek deski z nawierconym otworem prowadzącym oraz pojemnik z wodą.
2. Przyłożyć płytkę na miejsce, przenieść na nią środek wyjścia i doliczyć szerokość fugi.
3. Zaznaczyć środek otworu flamastrem na taśmie malarskiej naklejonej na glazurę.
4. Położyć płytkę licem do góry na równym, sztywnym podłożu, żeby się nie uginała.
5. Wyłączyć udar i ustawić średnie obroty zgodnie z zaleceniami producenta koronki.
6. Przyłożyć koronkę w prowadnicy albo pod kątem, naciąć płytki rowek i dopiero potem ustawić koronkę prostopadle.
7. Wiercić z lekkim naciskiem, na bieżąco chłodzić wodą albo przy koronce woskowej delikatnie zataczać koła.
8. Pod koniec zmniejszyć nacisk, żeby spód płytki się nie wykruszył.
9. Wyjąć krążek, sprawdzić krawędź i delikatnie ją wygładzić gąbką diamentową.
10. Spłukać płytkę, zostawić do wyschnięcia i przed klejeniem jeszcze raz przymierzyć na miejscu.

Jeśli koronka przestaje ciąć i tylko szumi, jest zaszkliwiona. Pomaga krótkie wiercenie w kamieniu szlifierskim albo w kawałku betonu komórkowego, które ponownie odsłania diamenty.

Samo wywiercenie jednego otworu w luźnej płytce trwa zwykle kilka minut. Najwięcej czasu zajmują wymierzenie, przygotowanie narzędzi i kontrola. Przy ułożonej posadzce, dużej średnicy albo grubym gresie trwa to znacznie dłużej. Jeśli szczelina wokół rur jest wypełniana silikonem, licz się z tym, że według producenta pełne utwardzenie trwa zwykle kilka dni, a do tego czasu nie warto niepotrzebnie lać na niego wody pod prysznicem.

Przy odbiorze obejrzyj otwór z bliska w bocznym świetle, które ujawnia nawet drobne rysy. Przesuń palcem po krawędzi, nie może być ostra ani wykruszona. Wokół ułożonej płytki delikatnie postukaj, głuchy dźwięk zdradza słabo podklejone miejsce. A przede wszystkim przymierz rozetę albo mankiet, który będzie zakrywał otwór.

• każdy otwór jest dokładnie tam, gdzie osadzone wyjścia i rury,
• rozety i mankiety w pełni zakrywają otwory i siedzą na środku,
• wyjścia baterii są symetryczne, na tej samej wysokości i w prawidłowym rozstawie,
• krawędzie otworów są czyste, bez wykruszeń i ostrych odprysków,
• w bocznym świetle na płytkach nie widać rys włoskowych,
• wokół otworów nie ma porysowanej glazury ani polerowanej powierzchni,
• płytki z otworami nie brzmią głucho przy opukiwaniu,
• szczelina między rurą a płytką jest wypełniona elastycznym uszczelniaczem, a nie fugą,
• pod prysznicem i przy wannie zachowana jest hydroizolacja i mankiety wokół przejść,
• otoczenie jest oczyszczone ze szlamu i pyłu po wierceniu.