Alçıpan raf ve nişler

İşin temeli profillerden kurulan taşıyıcı sistemdir. Açılacak boşluğun çevresine, açıklığı sınırlayan ve sağlamlaştıran profiller yerleştirilir. Nişin derinliğini, profillere vidalanan alçıpan şeritlerden yapılan yan yüzeyler ve taban oluşturur. Bunların ardından kaplama, köşe profilleri, derz dolgusu ve boya gelir.

Ana adımlar şöyle sıralanır:

• Nişin yerini, ölçülerini ve derinliğini taşıyıcı sistem kurulmadan önce net olarak çizmek
• Açıklığın çevresine profilleri yerleştirmek, ağır raflar için ek takviye koymak
• Aydınlatma olacaksa kablo güzergâhını, buat kutusunu ve trafonun yerini hazırlamak
• Duvarı ve nişin iç yüzeylerini alçıpanla kaplamak, dış köşeleri köşe profilleriyle güçlendirmek
• Derzleri ve köşeleri macunlamak, kuruduktan sonra zımparalayıp son kata hazırlamak

Sıra neden bu kadar önemli? Niş, duvarla birlikte planlanırsa profiller açıklığın içinden geçmeyecek şekilde dizilir. Bitmiş duvara sonradan oyuk açmak mümkündür, ama çoğu zaman kaplamanın bir kısmını sökmek ve eksik profilleri tamamlamak gerekir.

Nişin derinliğini duvarın kalınlığı sınırlar. Sıradan bir bölme duvarın içinde ancak profil genişliği kadar boşluk vardır. Daha derin bir niş istiyorsanız bu, giydirme duvarda daha kolaydır, çünkü giydirme duvar mevcut duvardan biraz daha ileride kurulabilir. Niş bölme duvarın tamamını geçerse arka tarafta yalnızca ince bir yüzey kalır ve duvar o noktada sesi daha az keser. Bunu özellikle yatak odası ile salon arasındaki duvarda düşünmekte fayda var.

Taşıma gücünü levhanın kalınlığı değil, arkasında ne olduğu belirler. Hafif süs eşyaları için standart sistem yeterlidir. Kitap, elektronik cihaz ya da dolu şampuan şişeleri için güçlendirilmiş profiller gerekir. Bazen sisteme ahşap kadron veya plaka eklenir ve raflar ya da gizli taşıyıcılar buna sabitlenir. Kesin yük değerlerini her zaman sistem üreticisi ve dübel üreticisi verir. Bu yüzden rafa ne koyacağınızı ustaya baştan söylemeniz işi kolaylaştırır.

• Duvara gömülü niş: banyo ve koridor için en yaygın tercih, duvardan taşmaz, bir yere takılmaz
• Birkaç raflı oyuk: kitaplık ya da raf ünitesinin yerini tutar, her raf için sağlam takviye ister
• Dekoratif oyuk: yükü azdır, temiz köşeler ön plandadır, sıklıkla arkadan aydınlatılır
• Duvardan çıkan alçıpan raf veya pervaz: duvarda gömme niş için yeterli derinlik olmadığında uygundur
• Niş içinde cam ya da ahşap raflar: taşıyıcıların sabitleneceği, levhanın arkasına gizlenmiş sağlam bir zemin gerekir

Banyoda nemli ortamlar için üretilmiş suya dayanıklı alçıpan levhalar kullanılır. Duş alanında bu tek başına yetmez. Nişin yüzeylerine su yalıtım malzemesi sürülmeli, köşelere yalıtım bandı konmalı ve taban, suyun birikmemesi için dışa doğru hafif eğimli yapılmalıdır.

En kolayı, niş yeni bir bölme duvarda ya da giydirme duvarda daha montajdan önce plana çizildiğinde yapılır. Şu durumlar işi uzatır:

• Bitmiş, hatta boyanmış duvara sonradan oyuk açmak
• Standart dışı biçimler, kemerler ya da tek oyukta çok sayıda küçük raf
• Gizli bir taşıyıcı çerçeve gerektiren yüksek yük
• Gömme aydınlatma, spot veya hoparlör delikleri
• Niş içinde seramik kaplama, derzlerin duvarın geri kalanıyla aynı hizada olması gerekir
• Yan ışıkta her dalgayı belli eden, çok düzgün bir yüzey beklentisi

LED şerit ya da spot düşünüyorsanız elektrik bağlantısını mutlaka bir elektrikçiye yaptırın. Trafo sonradan ulaşılabilir kalmalıdır, bu yüzden kalıcı olarak levhanın arkasına kapatılmaz.

Uygulamada nişin yalnızca ilk birkaç ay iyi göründüğüne sık rastlanır. Nedenler genellikle aynıdır:

• Takviye yoktur, raf zamanla sarkar ve köşedeki macun çatlar
• Raf, profile ya da ahşap takviyeye değil, boş levhaya dübelle tutturulmuştur
• Niş, içine konacak eşya için fazla sığ yapılmıştır
• Köşe profili kullanılmamıştır, köşeler ilk darbede kırılır
• Banyoda sıradan levha kullanılmış ya da duş alanında su yalıtımı yapılmamıştır
• Tesisat kontrol edilmeden kesim yapılmış, kablo ya da boru zarar görmüştür

Bu yüzden mevcut bir duvara müdahale etmeden önce kabloların ve boruların nereden geçtiğini kontrol etmek gerekir. Niş tuğla ya da taşıyıcı bir duvarda açılacaksa bu artık bir alçıpan işi değildir. Taşıyıcı elemanlara dokunan her müdahale için bir inşaat mühendisine danışın.

Giydirme duvarı kendiniz kuruyorsanız ve alçıpan deneyiminiz varsa, aydınlatmasız küçük bir dekoratif ya da banyo nişini yapabilirsiniz. Elektrik işleri ve tuğla duvara müdahale için bir uzman çağırın.

1. Nişi zemine, tavana ve duvara çizmek, tesisatın yerini kontrol etmek.
2. Açıklığın iki yanına dikey profilleri, üstüne ve altına yatay profilleri yerleştirmek.
3. Ağır eşyalar konacaksa sabitleme için sisteme ahşap kadron eklemek.
4. Duvarı kaplamak, açıklığı taşıyıcı sisteme göre tam ölçüsünde kesmek.
5. Nişin yanları, tavanı ve tabanı için levha şeritleri kesip profillere vidalamak.
6. Tüm dış köşelere köşe profili takmak.
7. Derzleri ve köşeleri birkaç kat halinde macunlamak, her katı üreticinin belirttiği süre kadar kurutmak.
8. Zımparalamak, astar sürüp boyamak; duş alanında önce su yalıtımını yapıp ardından seramiği döşemek.

• Nişin köşeleri düz ve gönyesinde, yandan bakıldığında dalgalanma yok
• İç yüzeyler yan ışıkta da pürüzsüz, derzler görünmüyor
• Köşe profilleri boyanın altından hissedilmiyor, köşelerde kırık yok
• Raflar yük altında sarkmıyor, taşıyıcılar sağlam
• Duş nişinin tabanı dışa eğimli, köşeler yalıtılmış
• Aydınlatma çalışıyor, trafoya ulaşılabiliyor
• Nişin çevresinde çatlak yok, duvara vurunca boşalmış gibi ses gelmiyor