Alçıpana spot ve armatür deliği açma

Kesmenin kendisi birkaç saniye sürer. Asıl zamanı hazırlık alır. Spotların aynı hizada durup durmayacağı ve kesim sırasında arkadaki bir şeyin zarar görüp görmeyeceği bu aşamada belli olur.

1. Armatürün ya da buatın montaj deliği ölçüsünü öğrenmek. Üretici bunu kurulum kılavuzunda verir. Görünüşte birbirine benzeyen spotlarda bile bu ölçü çoğu zaman farklıdır.
2. Deliklerin yerini projeye ya da anlaşılan yerleşime göre işaretlemek. Sıra halindeki spotlarda ortak bir eksen ve eşit aralıklar çizilir. Bunun kolay yolu çapraz çizgi lazeridir.
3. Levhanın arkasında ne olduğunu kontrol etmek. Dedektörle ya da levhadaki vida sıralarına bakarak taşıyıcı CD profiller, kablolar ve diğer tesisat bulunur.
4. İşaret profilin üstüne denk geliyorsa kaydırmak. Genellikle birkaç santim yeter, ama simetrik bir yerleşimde bütün sırayı birlikte kaydırmak gerekir.
5. Deliği yüzeye dik kesmek. Yuvarlak delikler panç testere ya da ayarlı daire kesiciyle, köşeli delikler salınımlı çok amaçlı testereyle ya da alçıpan el testeresiyle açılır.
6. Kenarı temizlemek ve armatürü ya da buatı bağlantı yapmadan deneme amaçlı yerine oturtmak.

Tavanda toz toplama kapaklı bir panç testere işinizi kolaylaştırır. Yoksa alçı tozu bütün odaya yayılır ve taze boyaya yapışır.

Bu iş iki yakın çeşitte yapılır. Aralarındaki fark özellikle işin kapsamında ve deliğin türündedir.

Aydınlatma için yuvarlak delikler

Burada gömme spotlar, küçük LED paneller ya da tavan hoparlörleri için açılan yuvarlak deliklerden söz ediliyor. Çapları genellikle yaklaşık 15 cm'ye kadardır. Spotların yeri çoğu zaman önceden kararlaştırılmıştır. Alçıpancı bu yerleri tavana aktarır ve deliği armatür üreticisinin verdiği çapa göre keser.

Ölçü alarak açılan farklı delikler

Bu çeşitte yerlerin projeye göre ölçülüp işaretlenmesi de işin içindedir. Duvarda ve tavanda farklı delikler için uygundur: priz ve anahtar buatları (alçıpan buatları için en yaygın çap 68 mm civarındadır), data prizleri, havalandırma ya da klima menfezleri için köşeli delikler ve sensör delikleri. Köşeli bir delik yuvarlak olana göre daha çok kesim ve daha özenli bir kenar temizliği ister.

Her iki durumda da büyük delikler, müdahale kapakları ya da profilin kesilmesini gerektiren açıklıklar artık sıradan bir delik açma işi sayılmaz. Bu durumda deliğin çevresindeki karkasın takviye edilmesi gerekir ve bu ayrı bir iştir.

Aynı delik bir yerde rutin bir iştir, başka bir yerde yavaş ve dikkatli çalışma gerektirir. Zorluğu en çok şunlar belirler:

• Levha kalınlığı ve kat sayısı: tek kat 12,5 mm'lik levha kolay kesilir, çift kat kaplama ya da yangına dayanıklı ve suya dayanıklı levhalar daha fazla zaman ve keskin alet ister
• Tavan mı, duvar mı: merdivende baş üstü çalışmak, bölme duvarda kesmekten daha yavaş ve yorucudur
• Yeni mi, bitmiş yüzey mi: derz dolgusu ve boya öncesinde rahat kesilir, boyanmış bir tavanda ise zemini ve mobilyaları örtmek ve kenarlara özen göstermek gerekir
• Delik sayısı: çok sayıda aynı delikte iş hızlanır, bir iki delik için hazırlık görece uzun sürer
• Levhanın arkasındakiler: ısı yalıtımı, buhar kesici ve sık geçen kablolar daha yavaş ve dikkatli çalışmayı gerektirir
• Elektrik tesisatının hazır olup olmadığı: kablolar doğru yerde bekliyorsa delik basit bir iştir, sonradan çekilmeleri gerekiyorsa iş büyür

Delikleri levhalar monte edildikten hemen sonra, derz dolgusundan önce açmak işi hem kısaltır hem de çok daha temiz tutar.

Çatı katlarında ya da ısıtılmayan bir çatı arasının altında alçıpanın üstünde genellikle ısı yalıtımı ve buhar kesici bulunur. Böyle bir tavanda açılan her spot deliği, sıcak ve nemli havanın yalıtıma ulaşabileceği bir boşluktur. Uygulamada bu yüzden çoğu zaman buhar kesicinin altında bir tesisat boşluğu bırakılır ya da gömme spotlar için hava sızdırmaz kapaklar kullanılır. Kesim sırasında buhar kesici yırtılmamalıdır. Zarar görürse uygun bir bantla kapatılması gerekir.

Spotlar çalışırken ısınır de. Üretici, yalıtımla aralarında ne kadar boşluk kalması gerektiğini ve doğrudan ısı yalıtımına temas edip edemeyeceklerini belirtir. Yangına dayanıklı asma tavanlarda delikler, tavan sistemi üreticisinin önerdiği sistem kapaklarıyla çözülmelidir. Aksi halde tavan yangın dayanımını kaybedebilir.

Mevcut tesisatın yakınında sonradan kesim yapılacaksa ilgili sigortayı kapatmak gerekir. Spotların ve buatların bağlantısı alçıpancının ya da kendin yap meraklısının işi değil, yetkin bir elektrikçinin işidir. Bu yüzden burada bir kendin yap rehberi de yer almıyor: deliğin kendisi karmaşık değil, ama kabloların yakınında baş üstü çalışmak ve ardından bağlantıyı yapmak uzman işidir.

• Delik fazla büyük: spotun yaylarının tutunacağı yer kalmaz; daha geniş çerçeveli bir armatür ya da tamir halkası işe yarar, yoksa levhanın bir parçasını değiştirmek gerekir
• Delik eksenden kaymış: bir spot sırasında birkaç milimetrelik kayma bile görünür; küçük sapmayı geniş bir çerçeve kapatır, büyük sapmayı ancak yeni bir levha parçası
• Yırtılmış ya da çatlamış kenar: kör aletle ya da levha birleşimine çok yakın kesimle oluşur; hasarlı yer düzgün bir şekilde kesilip çıkarılır, yeni parça yerleştirilir, derz bandıyla kapatılır, dolgu yapılır ve zımparalanır
• Kesilmiş profil ya da kablo: profilin takviye edilmesi gerekir, hasarlı kabloyu mutlaka elektrikçi onarmalıdır
• Ağır armatür yalnızca levhaya asılmış: alçıpan sıradan spotları taşır, daha ağır parçalar üreticinin talimatına göre karkasa sabitlenmelidir

Elektrikçi spotları bağlamadan ve boyacı tavanı bitirmeden önce şu noktaları gözden geçirin:

• Delikler anlaşmaya ya da projeye göre aynı eksende ve eşit aralıklarla açılmış
• Çap, armatürün ya da buatın kılavuzundaki montaj deliği ölçüsüne uyuyor
• Kenarlar temiz, yırtılmış karton ya da yüzeye doğru uzanan çatlak yok
• Hiçbir delik taşıyıcı profile ya da levha birleşimine denk gelmiyor
• Kablolar deliğe kadar çekilmiş ve hasarsız
• Tavanın üstündeki buhar kesici ve yalıtım sağlam ya da düzgünce onarılmış
• Deneme amaçlı takılan armatür ya da buat sıkı oturuyor ve tavanla aynı düzlemde
• Çevre toplanmış, taze yüzeylerdeki toz alınmış