Betonarme panel kesimi (10 cm'e kadar)

Türkiye'deki konutların büyük kısmı betonarme karkas yapıdır: kolonlar, kirişler ve perde duvarlar yükü taşır, aradaki duvarlar ise genellikle tuğla veya gazbetondur. Yine de birçok yerde ince betonarme elemanlar bulunur. Bazı prefabrik binalarda bölme duvarlar ince beton panellerden oluşur. Tünel kalıp sistemle yapılan sitelerde neredeyse tüm iç duvarlar betondur. Bunlar çoğu zaman daha kalındır ve taşıyıcı görev üstlenir. Bunun dışında balkon parapetleri, şaft kapamaları, bahçe ve müstakil evlerdeki prefabrik elemanlar da sıkça 10 cm civarındadır.

Bu kalemi isteyen müşterilerin karşılaştığı tipik durumlar şunlardır:

• ince bir betonarme bölme duvarda yeni kapı boşluğu, örneğin odadan mutfağa geçiş,
• mevcut boşluğun genişletilmesi, daha geniş kasa veya sürgülü kapı takılacaksa,
• mutfakla salon arasında tezgâh ya da bar geçişi için duvarın kısmen açılması,
• prefabrik bir elemanın, balkon parapetinin veya beton plağın kısaltılması,
• havalandırma kanalı, kalın boru ya da kontrol kapağı için boşluk açılması.

Kalınlık neden bu kadar önemli? Panelin hangi diskle kesilebileceği, tek taraftan kesimin yetip yetmeyeceği ve çıkan parçaların ne kadar ağır olacağı buna bağlıdır. 10 cm'de iş, çalışma alanı hazırsa deneyimli bir kesim ustasının oldukça hızlı ve temiz bitirebileceği bir iştir.

Fiyat listesinde 15 cm'e kadar panel için ayrı bir kalem de bulunur. Aradaki fark yalnızca beş santimetre değildir. Teknikte, sürede ve çıkan malzemenin taşınmasında belirgin biçimde hissedilir.

• Kesim derinliği: 10 cm'e kadar panel genellikle yaklaşık 350 ile 400 mm çaplı diske sahip el tipi bir elmas testereyle tek taraftan kesilebilir ve disk derinlikte hâlâ pay bırakır. 15 cm'de ise çoğu zaman iki taraftan ya da raylı büyük bir duvar kesme makinesiyle kesilir.
• Hassasiyet: iki taraftan kesildiğinde kesimlerin duvarın ortasında tam olarak buluşması gerekir. İnce panelde tek geçişle kesildiği için bu sorun ortadan kalkar ve kenarlar genellikle daha düzgün olur.
• Parça ağırlığı: betonarmenin metreküpü yaklaşık 2,5 ton gelir. 10 cm kalınlıktaki panelin metrekaresi yaklaşık 250 kg, 15 cm'de yaklaşık 375 kg çeker. İnce panel de küçük parçalara bölünerek kesilir, ama kalın panelde parça sayısı belirgin şekilde artar.
• Duvarın görevi: ince paneller daha çok bölme duvardır, kalın olanlar daha çok taşıyıcıdır. Bu kesin bir kural değildir, ama 15 cm'de taşıyıcı sisteme müdahale ihtimali ve buna bağlı güçlendirme ihtiyacı daha yüksektir.
• Süre ve su: kalın kesim daha uzun sürer, daha çok su harcar ve daha çok çamur çıkarır. 10 cm'de iş daha kısa sürer ve içinde yaşanan bir daireyi daha az yorar.

Hangi kalemi seçeceğinizden emin değilseniz, duvar kalınlığını mevcut bir boşlukta, örneğin kapı kasasının yanında ölçün ve sıva ya da alçı katmanını düşün. Belirleyici olan betonun kalınlığıdır, kaplamalarla birlikte toplam duvar kalınlığı değil.

Duvar taşıyıcı mı, değil mi?

İlk soru budur ve bu sorunun cevabı kesim ustasına ya da komşuya değil, bir statik mühendisine aittir. Deprem bölgesinde yaşayan bir ülkede bu konu özellikle önemlidir. İnce görünen bir beton duvar da yük taşıyabilir veya binanın yatay yüklere karşı rijitliğine katkı sağlayabilir. Tünel kalıp binalarda iç beton duvarların büyük kısmı perde duvar olarak çalışır ve bunlara gelişigüzel boşluk açmak binanın deprem davranışını zayıflatabilir. Statik mühendisi boşluğun açılıp açılamayacağını, ne büyüklükte olabileceğini ve örneğin çelik bir çerçeveyle güçlendirilmesi gerekip gerekmediğini değerlendirir. Bu değerlendirme yapılmadan bir apartmandaki beton duvara kesim yapılmamalıdır.

Duvardaki tesisat

Beton panellerin içinde çoğu zaman gömülü elektrik kabloları, buatlar ve bazen borular bulunur. Kesimden önce ilgili sigorta kapatılmalı ve kesim hattındaki hatlar başka bir yere alınmalıdır. Bu işi yetkili bir elektrikçi yapmalıdır. Kablo dedektörü yardımcı olur, ancak eski binalarda yüzde yüz güvenilir değildir. Bu yüzden anahtar ve prizlerin yerine bakarak hatların güzergâhını ayrıca tahmin etmek iyi bir alışkanlıktır. Duvara yakın su veya kalorifer boruları varsa, bunların yerini bir tesisatçıyla önceden netleştirin. Doğalgaz borusu duvardan geçiyorsa veya yakınındaysa kesime başlanmaz. Kesim sırasında gaz kokusu alırsanız makineleri durdurun, ortamı terk edin ve 187'yi arayın.

Çalışma alanı

Ekip gelmeden önce şunların hazır olması işi kolaylaştırır:

• duvarın iki tarafında en az iki metre boşaltılmış alan,
• naylonla ve tercihen sağlam bir levhayla korunmuş zemin ve eşyalar, düşen parçalara karşı,
• su ve elektriğe erişim; bazı makineler trifaze priz ister, bunu önceden sorun,
• projeye göre işaretlenmiş, kasa veya çerçeve ölçüleri alınmış boşluk,
• kesilen parçaların ve çamurun nakli için yapılmış ayarlama,
• gürültülü çalışma saatleri hakkında bilgilendirilmiş komşular ve apartman yönetimi.

İşaretleme ve metretül hesabı

Kesim ustası projeye göre boşluğun sınırlarını duvarın iki yüzüne de işaretler ve terazi ya da lazerle düşeyliği kontrol eder. Fiyat kesimin metretülü üzerinden, yani bütün kesimlerin toplam uzunluğu üzerinden hesaplanır. 90 cm genişlik ve 200 cm yükseklikteki bir kapı boşluğunda ikişer metrelik iki düşey kesim ve bir üst yatay kesim yapılır, toplam yaklaşık 4,9 metretül eder. Alt kısmın da zemin hizasında kesilmesi gerekiyorsa bir kesim daha eklenir. Kesilen alanı küçük parçalara bölmek için yapılan ara kesimler de anlaşmaya göre çoğu zaman hesaba katılır. Ustanın nasıl ölçeceğini işe başlamadan konuşun.

Destekleme ve güvenlik

Statik mühendisi öngördüyse, kesimden önce boşluğun üstüne geçici dikmeler konur veya önce çelik çerçevenin üst parçası yerleştirilir. Kesilecek parça, son kesim bittiğinde aniden düşmeyecek şekilde sabitlenir. Uygulamada kamalar, gergiler veya dübelli tutamaklar kullanılır. Parça bunlarla tutulur ve kontrollü biçimde yerinden alınır.

Kesimin kendisi

10 cm'e kadar panelde genellikle elektrikli veya hidrolik el tipi elmas diskli testereyle tek taraftan kesilir. Disk betonu ve içindeki hasır donatıyı tek seferde keser. Kesim sulu yapılır: su diski soğutur ve tozu bağlar. Su kullanılamayan yerlerde kuru kesim yapılır ve H sınıfı endüstriyel bir süpürge ince kuvars tozunu emer. Bu toz sağlığa zararlıdır, kısa süreli bir işte bile hafife alınmamalıdır.

Boşluğun köşeleri

Dairesel bir disk tek taraftan kesim yaparken köşede biraz taşmadan keskin bir dik açı çıkaramaz. İki seçenek vardır. Birincisinde kesim köşede hafifçe taşırılır: hızlıdır ama duvarda kısa bir çentik kalır. İkincisinde kesim köşeden önce durdurulur ve köşe elle, daha küçük bir testereyle ya da karot deliciyle delinerek tamamlanır. Taşıyıcı veya statik açıdan hassas duvarlarda mühendis köşe taşmalarına genellikle izin vermez, bu nedenle bu konuyu sipariş aşamasında netleştirin.

Parçalara bölme ve çıkarma

Boşluk alanı, iki kişinin güvenle taşıyabileceği ya da arabayla çıkarabileceği parçalara bölünür. 10 cm kalınlıkta 50 × 50 cm'lik bir parça yaklaşık 60 kg gelir, iki kişi için hâlâ taşınabilir bir ağırlıktır. Parçalar yukarıdan aşağıya doğru sırayla alınır ki hiçbiri yere ya da ayağa düşmesin. Sonunda çamur çekilir ve kenarlar temizlenir.

İnce panel kalın olana göre daha kolay olsa da tek tek işlerin zorluğu belirgin biçimde değişebilir. Süre ve sonuçta ödenen tutar da buna bağlıdır.

İşi kolaylaştıranlar:

• duvara iki taraftan rahat erişim ve boşaltılmış odalar,
• tadilat süresince boş olan, suyun ve gürültünün sorun olmadığı bir daire,
• parçaların taşınmasını kısaltan asansör veya alçak bir kat,
• net işaretlenmiş boşluk ve köşelerin nasıl çözüleceğine dair verilmiş karar,
• önceden taşınmış elektrik hatları.

İşi zorlaştıranlar:

• içinde yaşanan bir daire: zemin, eşya ve komşu odaların sudan ve tozdan özenle korunması gerekir,
• sulu kesime göre daha yavaş ilerleyen, emişli kuru kesim,
• sık donatı, panel içindeki çelik elemanlar veya betona gömülü kasalar, bunlar diski yavaşlatır,
• tavana, zemine veya köşeye çok yakın kesimler, makine tam oturmaz,
• taşmasız köşe istenmesi, köşeler elle tamamlanır,
• asansörsüz yüksek kat ve molozun nakline kadar uzun yol,
• duvardaki seramik kaplama veya kalın katmanlar, bunlar önce sökülmeli ya da onlar da kesilmelidir.

Panel kesimi bir zincirin halkalarından biridir. Ustalar birbirini beklemezse boşluk günlerce güçlendirmesiz kalabilir ya da bazı işler gereksiz yere iki kez yapılır.

1. Statik mühendisi boşluğu ve gerekirse güçlendirmeyi belirler.
2. Elektrikçi kesim hattındaki hatları taşır, gerekirse tesisatçı boruları düzenler.
3. Engel oluşturuyorsa fayans ve zemin katmanları sökülür.
4. Kesim ekibi boşluğu açar ve parçaları götürür.
5. Mühendis öngördüyse çelik çerçeve, genellikle kesimin hemen ardından takılır.
6. Kenarlar tamir edilip sıvanır, kasa takılır, ardından boyacı ve zemin işleri gelir.

10 cm'e kadar bir panelde kapı boşluğunun kesimi, hazırlık ve temizlik dahil genellikle birkaç saat sürer. Daha büyük bir boşluk ya da aynı dairede birkaç boşluk tam gün alabilir. Kesilen betonun sıva gibi kuruması beklenmez, ancak sulu kesim yapıldıysa duvar ve zeminin sonraki işlerden önce genellikle kuruması gerekir. Bu özellikle ardından alçı sıva ya da ahşap parke geliyorsa önemlidir. Yapıştırıcı ve sıva üreticileri, zeminde kabul edilebilir nem oranını belirtir.

Boşluğa çelik çerçeve takılacaksa, çerçeveyi projeye göre değil, kesimden sonra alınan gerçek ölçülere göre yaptırın. Proje ile gerçek arasında genellikle birkaç milimetre fark olur ve çerçevede bu fark belirleyicidir.

Sorunların çoğu kesim sırasında değil, kesimden önce veya hemen sonra ortaya çıkar.

• Statik değerlendirme olmadan kesim. Duvar bölme gibi görünür ama yük taşır. Zamanla boşluğun üstünde veya komşu dairelerde çatlaklar belirir ve çözüm hem zor hem uzun olur. Depremde bu zayıflığın etkisi çok daha ağır olabilir.
• Olmaması gereken yerde köşe taşmaları. Çentikler boşluk köşelerini zayıflatır ve buradan kılcal çatlaklar başlayabilir.
• Kesilen kablo. Elektrik kesintisi işin küçük kısmıdır, asıl tehlike kısa devre ya da başka bir hattın zarar görmesidir. Bu yüzden hatlar her zaman önceden kapatılmalı ve taşınmalıdır.
• Sabitlenmemiş parça. Yere düşer, parkeyi veya seramiği kırar, hatta birini yaralayabilir.
• Alt komşuya sızan su. Sulu kesimde su duvarın altından ya da döşemedeki boşluklardan alt kattaki daireye geçebilir. Özenli bir set çekme ve çamurun sürekli çekilmesi bunu önler.
• Korumasız kalan donatı. Boşluk kenarında açıkta kalan kesik donatı uçları zamanla paslanır ve üstlerindeki sıva çatlar veya pas lekesi verir.
• Yanlış kasa ölçüsüne göre açılan boşluk. Boşluk ya dar ya da geniş çıkar ve kasa sonradan uydurulmak zorunda kalınır. Ölçüleri doğrudan kapı tedarikçisinden teyit edin.
• Çerçevenin uzun süre beklenmesi. Mühendis güçlendirme öngördüyse boşluk uzun süre onsuz bırakılmamalıdır.

Boşluğu, kesim ekibi henüz oradayken hemen inceleyin. Gerekli bir rötuş kesim o anda kolayca yapılır. Teslim alırken şunları kontrol edin:

• boşluk ölçülerinin projeye ve kasaya ya da çerçeveye uygunluğu, üst, orta ve alt kısımda ölçülerek,
• düşey kenarların şakülünde, üst kesimin terazisinde olması, terazi veya lazerle kontrol edilerek,
• kesim yüzeylerinin belirgin basamak ve kırık olmadan düzgün olması,
• köşelerin anlaşmaya uygun, taşmalı ya da taşmasız yapılmış olması,
• panelde, tavanda ve komşu duvarlarda yeni çatlak olmaması,
• kesilen donatının durumu ve korozyona karşı kimin, neyle koruyacağının netleşmiş olması,
• sigortalar açıldıktan sonra elektrik hatlarının sağlam ve tüm hatların çalışır durumda olması,
• beton parçalarının götürülmüş, çamurun çekilmiş ve zeminin temiz olması,
• komşulara, özellikle alt kattaki daireye su sızmamış olması,
• fiilen kesilen metretülün, anlaşılan ölçüm şekline uygun bir dökümünün yapılmış olması.