Betonarme Panele 10 cm'ye Kadar Karot Deliği Açma

10 cm'ye kadar olan çap, dairedeki sıradan geçişlerin büyük kısmını karşılar. En sık görülen durumlar şunlardır:

• Klima: İç ve dış ünite arasındaki gaz boruları, yoğuşma suyu hortumu ve kablo demeti çoğu zaman yaklaşık 6 ile 8 cm çapında bir delikten geçer.
• Küçük gider hatları: Lavabo, eviye ya da çamaşır makinesi gideri. Mutfağı veya banyoyu bir duvar öteye taşırken bu delik gerekir.
• Temiz su ve kalorifer: İzolasyonlu ya da kılıf içindeki borular duvardan başka bir odaya geçer.
• Elektrik ve zayıf akım: Kablo, anten veya internet hattı için kılıf geçişi. Bağlantıyı mutlaka bir elektrikçi yapmalıdır.
• Küçük havalandırma: Banyo aspiratörü ya da ince kanallı bir hava girişi.

Peki neden kırarak değil de karotla deliniyor? Betonarme kırıldığında düzensiz parçalanır. Duvarın iki yüzünden de parçalar kopar ve delik neredeyse her zaman gerekenden büyük olur. Elmas karot ise betondan düzgün bir silindir keser. Kırıcının yarattığı sarsıntı binaya yayılmaz. Bu sarsıntıyı apartmanda birkaç kat yukarıdaki ve aşağıdaki komşular bile duyar. Karotta deliğin çevresindeki beton da sağlam kalır.

Fiyat listesinde ayrı bir kalem daha var: Betonarme panele 15 cm'ye kadar karot deliği. O kalemin kendi sayfası ve kendi fiyatı bulunur. Hangisini seçeceğinizi borunun anma ölçüsü belirlemez. Delikten geçecek şeyin dış ölçüsüne bakılır. Delik genellikle birkaç milimetre ile bir iki santimetre arası daha geniş açılır. Böylece boru izolasyonu, kılıfı ya da manşonuyla birlikte sığar, etrafında sızdırmazlık için de yer kalır.

• 10 cm'ye kadar: Klima, küçük giderler, su ve kalorifer boruları ve kablolar için yeterlidir. Karot daha hafiftir, daha hızlı döner, sehpayı ve motoru daha az zorlar, daha az beton keser. Donatı demirine denk gelme ihtimali de daha düşüktür. Yine de bu ihtimal hiçbir zaman sıfır değildir.
• 15 cm'ye kadar: Daha kalın pis su hattı, davlumbaz, geniş havalandırma kanalı ya da tek odalı ısı geri kazanımlı havalandırma cihazı için gerekir. Kanalın kendi çapı 10 cm civarındaysa, deliği neredeyse her zaman küçük kalemin sınırını aşar. Hermetik kombi bacaları da sıklıkla bu sınırın üstüne çıkar. Ölçüyü kombiyi takacak yetkili servisle teyit edin.
• Taşıyıcı sisteme etki: Çap büyüdükçe müdahale de büyür. 15 cm'de birden fazla donatı demirinin kesilme ihtimali artar. Mühendis de taşıyıcı bir perde duvardaki böyle bir deliğe daha dikkatli bakar. 10 cm'de değerlendirme genellikle daha basittir, ama hiçbir zaman kendiliğinden geçerli sayılmaz.
• Süre ve ekipman: Büyük karot daha yavaş ilerler. Daha güçlü bir motor ve daha sağlam bir sabitleme ister, ayrıca çekilmesi gereken çamur da daha fazladır.

Pratikte sık rastlanan bir durum var. Müşteri küçük deliği sipariş eder, montaj sırasında da izolasyonlu borunun geçmediğini fark eder. Aynı yeri daha büyük bir karotla ikinci kez delmek mümkündür, ama bu ek iş demektir ve kenarlar ilk seferdeki kadar temiz olmaz. Bu yüzden kesin çapı önceden tesisatçıyla ya da klima montajcısıyla netleştirin.

Mühendis görüşü ve apartman yönetimi

Türkiye'deki tünel kalıp binalarda duvarların büyük kısmı betonarme perdedir ve bunlar binanın deprem yükünü taşır. Prefabrik binalarda da taşıyıcı paneller aynı görevi görür. Taşıyıcı bir perdeye ya da döşemeye delik açmadan önce bir inşaat mühendisinin konumu değerlendirmesi önemlidir. Mühendis deliğin o noktada uygun olup olmadığını, kaydırılması gerekip gerekmediğini ve karot donatıya denk gelirse ne yapılacağını söyler. Binanın statik projesi apartman yönetiminde ya da müteahhitte arşivlenmişse, bu çizimler değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Taşıyıcı duvarlar, döşemeler ve dış cephe dairenizin içinde olsalar bile binanın ortak yapısının parçasıdır. Bu yüzden apartman yönetimini önceden bilgilendirmek iyi olur. Gürültülü işlerin hangi saatlerde yapılabildiğini de yönetim planından öğrenebilirsiniz.

Duvardaki hatların kontrolü

Betonarme duvarlardan elektrik kabloları, bazen de su, kalorifer ya da doğalgaz boruları geçer. Delmeden önce nokta, duvarın iki yüzünden de hat dedektörü ve donatı tarayıcısıyla kontrol edilmelidir. Karotun nereden çıkacağına da bakın. Yan odada priz, mutfak dolabı ya da anahtar olabilir. Döşemede delik açılacaksa alt kattaki komşunun tavanında ne olduğunu öğrenin.

Doğalgaz borusunun yakınında, yetkili bir gaz tesisatçısıyla konuşmadan delme yapılmaz. Herhangi bir anda gaz kokusu alırsanız hiçbir elektrik düğmesine dokunmayın, daireyi terk edin ve 187 Doğalgaz Acil'i ya da 112'yi arayın.

Alan hazırlığı ve evin korunması

• Delinecek noktanın çevresinde sehpa ve usta için bir iki metrelik boş alan açın
• Duvarın iki yüzündeki mobilyaları çekin ya da örtün, zemini koruyun
• Su ile çalışıldığı için kaçak akım rölesine bağlı bir priz hazırlayın ya da ustanın portatif rölesi olup olmadığını sorun
• Dış duvarda, gerekirse dışarıda bir tahta tutmak ya da karot çekirdeğini yakalamak için erişimi planlayın
• Komşulara tarihi bildirin ve apartmanın çalışma saatlerine uyun

10 cm'ye kadar bir delikte süreç hep benzerdir. Asıl farkı duvara mı yoksa tavana mı delindiği ve deliğin mantolamadan dışarı çıkıp çıkmadığı belirler.

1. Delik merkezini tesisatçıyla konuşulan yere işaretlemek ve karşı taraftaki çıkış noktasını bir kez daha kontrol etmek.
2. Noktayı tarayıcıyla taramak, hat ya da sık donatı varsa deliği birkaç santimetre kaydırmak.
3. Karot sehpasını sabitlemek. Betona genellikle dübel için küçük bir delik açılır, düzgün yüzeylerde vakumlu taban da kullanılabilir.
4. Dikliği ya da eğimi ayarlamak. Klima yoğuşma suyu için delik dışarıya doğru hafif eğimli açılır, bu eğim genellikle birkaç derecedir.
5. Karota su bağlantısını yapmak, ıslak süpürgeyi ya da çamur toplama halkasını hazırlamak.
6. Karot iz açana ve kaymayı bırakana kadar yavaş ve hafif baskıyla başlamak.
7. Düzenli ve eşit baskıyla delmeye devam etmek. Donatıya denk gelindiğinde ses ve hız değişir, bu noktada mühendisle konuşulduğu gibi hareket edilir.
8. Delik açılmak üzereyken baskıyı azaltmak ki çıkış tarafında beton kopmasın. Gerekirse son kısmı karşı taraftan delmek.
9. Karot çekirdeğini çıkarmak. Beton silindir bazen karotun içinde sıkışır, hafifçe vurularak çıkarılır.
10. Sehpayı sökmek, dübel deliğini kapatmak, çamuru çekmek ve çevreyi silmek.

Bu çapta, sıradan bir betonarme duvarda asıl delme işi genellikle birkaç dakika ile birkaç on dakika arasında sürer. Süre duvarın kalınlığına ve karotun ne kadar demirle karşılaştığına bağlıdır. Hazırlık, sabitleme ve temizlik çoğu zaman delmenin kendisinden uzun sürer. Bir dairede birden fazla delik açılacaksa iş daha verimli ilerler, ama her delik yine ayrı adet olarak hesaplanır.

Tavana delik açmak

Döşemede baş üstü çalışılır ve su karot boyunca aşağı akar. Bu yüzden emişli bir çamur toplama halkası kullanılır ve zemin örtülü kalır. Döşemenin altında ne olduğu da en az bu kadar önemlidir, çünkü karot çekirdeği de su da alt kattaki komşunun evine düşer. Komşuyla konuşmadan ve onun odası korunmadan tavana delik açılmaz. Bazı prefabrik döşeme panellerinde boşluklar bulunur ya da donatı farklı yerleşmiştir. Bu panellerde nereye ve ne kadar delik açılabileceğini mühendis söyler.

Dış duvar ve mantolama

Dış cephe duvarlarının üzerinde genellikle mantolama bulunur, yani yalıtım levhası, file ve ince dış sıva. Prefabrik binalarda bazı dış paneller de katmanlıdır: dış beton, ortada yalıtım ve içte taşıyıcı katman. Karot bütün kalınlığı tek seferde geçecek kadar uzun olmalıdır. Yalıtım malzemesi delme sırasında yırtılır, bu yüzden delik sonunda temizlenir ve geçiş iyice yalıtılır. Aksi halde içeri su girer ve bir ısı köprüsü oluşur.

Sulu mu kuru mu, sehpalı mı elde mi

Betonarmede neredeyse her zaman sulu delme yapılır. Su elmas segmentleri soğutur, öğütülen betonu dışarı taşır ve tozu bağlar. Betonu kuru delmek, akciğere zarar veren kuvars içerikli ince bir toz çıkarır. Kuru delmede karot da aşırı ısınır ve daha çabuk aşınır. Kuru delmeye yalnızca suyun çevreye değmemesi gereken istisnai durumlarda başvurulur. O zaman güçlü bir toz emici ve maske şarttır.

10 cm'ye kadar olan küçük çaplar, tuğla ya da gazbeton gibi yumuşak malzemelerde elde de delinebilir. Betonarmede ise deneyimli bir karotçu genellikle sehpa kullanır. El makinesi donatıya çarptığında aniden kilitlenip elden kurtulabilir. Bunun sonunda delik düz çıkmaz ve karot da kolay hasar görür. Sehpa yönü ve eğimi sabit tutar, baskıyı da eşit dağıtır.

Aynı çapta bile bir delik rutin bir iş olabilirken bir başkası uğraştırıcı çıkabilir. Genellikle şunlar işi kolaylaştırır:

• Duvara rahat erişim ve sehpa için yeterli alan
• Olağan kalınlıkta bir iç perde. Bu kalınlık binaya göre değişir, tünel kalıpta çoğu zaman yaklaşık 15 ile 20 cm arasıdır
• Önceden net işaretlenmiş nokta ve tamamlanmış mühendis görüşü
• Yakında priz ve su
• Birden fazla deliğin aynı gün açılması

Şunlar ise işi zorlaştırır:

• Mantolamalı kalın dış duvar, bunun için daha uzun karot gerekir
• Delmeyi yavaşlatan ve karotu aşındıran sık donatı
• Tavana çok yakın, köşede ya da kapı kasasının yanındaki delik, burada sehpayı sabitlemek zordur
• Baş üstü tavan delmesi ve alttaki dairenin korunması
• Eğik delik ya da tam olarak belirlenmiş bir eğim
• Eşyalı daire, mobilya, parke ve fayansın korunması gerekir
• Yüksekte ya da iskeleden çalışma, örneğin klima dış ünitesinin bulunduğu cephede

Panellerin birleştiği yerlere dikkat edin. İki panel arasındaki derz delik için uygun bir yer değildir. Orada dolgu betonu, bağlantı donatısı ve çoğu zaman cephe sızdırmazlığı bulunur. Delik genellikle panelin düz yüzeyine, kenarlardan makul bir mesafede açılır. Tünel kalıpta da perde uçlarından ve döşeme birleşiminden uzak durmak iyi bir alışkanlıktır.

Karotçu sadece deliği açar. İçinden neyin geçeceğine ve deliğin nasıl kapatılacağına başka bir usta bakar. Bu yüzden her şeyi önceden konuşmak işinizi kolaylaştırır.

• Delmeden önce: Tesisatçı ya da klima montajcısı konumu, çapı ve eğimi belirler. Elektrikçi kabloların nereden geçtiğini teyit eder, mühendis de konumu değerlendirir.
• Delmeden hemen sonra: Tesisatçı boruyu, kılıfı ya da geçiş contasını yerleştirir. Etrafındaki boşluğu amaca göre mastik, manşon veya harçla doldurur.
• Dış duvarda: Dış taraf suya karşı yalıtılır. Mantolama ve dış sıva geçişin çevresinde, su delikten uzağa akacak şekilde onarılır.
• En sonda: Boyacı ya da fayansçı çevreyi toparlar. Karot deliği temiz olduğu için bu onarım genellikle küçüktür.

Tesisat şaftına ya da ortak koridora açılan geçişlerde, yangının bir bölümden diğerine yayılmaması için geçişin yangın dayanımlı malzemeyle kapatılması gerekebilir. Bunu iş başlamadan önce apartman yönetimiyle ve tesisatçıyla konuşun.

• Çok küçük çap. İzolasyonlu boru geçmez ve izolasyon yerleştirme sırasında yırtılır. Sonradan boru terler ya da delikte küf oluşur.
• Kontrol edilmemiş çıkış. Karot mutfak dolabından, bir prizden ya da komşunun fayansından çıkar. Bu onarım deliğin kendisinden pahalıya gelir.
• Eğimsiz yoğuşma deliği. Klima suyu delikte kalır, duvar boyunca içeri sızar ve iç yüzde lekeler oluşur.
• Kopmuş çıkış ağzı. Baskı azaltılmazsa karşı tarafta beton parçası kopar ve deliğin tamir edilmesi gerekir.
• Konuşulmadan kesilen donatı. İlk anda görünmez, ama taşıyıcı bir perdede bu, yapıya yapılmış bir müdahaledir. Depreme dayanıklılık açısından hafife alınmamalıdır.
• Yalıtılmamış dış duvar geçişi. Yağmurda su mantolamanın arkasına girer, kışın soğuk bir nokta ve nem oluşur.
• Alt kata su. Çamur toplanmadan tavana delik açılırsa su komşuya sızar ve tavanını kirletir.

Bitmiş deliği hemen inceleyebilirsiniz, kuruması gereken bir şey yoktur. Bir metre ve bir su terazisi yeterlidir. Çapı ölçün ve konuşulan ölçüyle karşılaştırın. Karşı tarafa geçip çıkışa bakın. Delik doğru yerde olmalı, kenarları sağlam kalmalı ve belirgin bir kopma olmamalıdır. Yoğuşma suyu deliğinde tabana su terazisi koyun ya da biraz su döküp dışarı akıp akmadığını izleyin.

Karotçuya donatıya denk gelip gelmediğini ve kaç demir kestiğini sorun. Bu bilgiyi dairedeki tadilat notlarınızla birlikte saklayın. İleride bir mühendis ya da yönetim bunu sorabilir. Donatıdan kaçmak için delik kaydırıldıysa, yeni konumun tesisatçıya hâlâ uyduğundan emin olun.

• Delik çapı konuşulan ölçüdedir ve izolasyonlu boru içine sığar
• Konum ve karşı taraftaki çıkış plana uyar
• Delik dikdir ya da konuşulan eğimdedir, yoğuşma suyu için dışarıya doğru eğimlidir
• İki taraftaki kenarlar sağlamdır, büyük kopma yoktur
• Delikte karot çekirdeği ya da yalıtım artığı kalmamıştır
• Sehpa dübelinin deliği kapatılmıştır
• Çamur çekilmiştir, zemin ve mobilyalar hasarsızdır
• Tavana ya da ortak duvara delik açıldıysa komşu tarafta su izi ya da hasar yoktur
• Karotçu donatı kesip kesmediğini ve kaç demir kestiğini bildirmiştir
• Dış duvarda geçişi kimin ve ne zaman yalıtacağı belirlenmiştir