Kuru şap: keramzit dolgu ve Rigidur levha

Kuru şap birkaç katmandan oluşur. En altta ayırıcı katman bulunur. Beton döşemede bu genellikle kalan nemi kesen bir naylon örtüdür. Ahşap döşemede ise ince granülün tahta aralıklarından dökülmemesi için kağıt ya da keçe kullanılır. Odanın çevresine kenar dilatasyon bandı yapıştırılır. Ardından keramzitten tesviye dolgusu gelir. Keramzit, fırında pişirilmiş kildir: hafiftir, yanmaz ve su emmez. En üste alçı ve selüloz liften yapılan Rigidur zemin levhaları döşenir. Bu levhalar genellikle yaklaşık 20 ile 25 mm kalınlıktadır ve çoğu zaman kaydırılarak birbirine yapıştırılmış iki katmandan oluşur. Böylece kenarlarda bindirme ya da kilit payı oluşur.

Piyasada bu iş bazen Liapor adıyla da geçer. Liapor bir keramzit ticari adıdır, yani teknik olarak aynı sistemden söz edilir. Asıl fark, ustanın işe neleri dahil ettiğindedir. Teklif alırken şunları sorun:

• teklif hangi dolgu kalınlığını esas alıyor ve daha fazlası gerekirse ne oluyor,
• ayırıcı katman, dilatasyon bandı ve vidalar işe dahil mi,
• hangi tip zemin levhası kullanılacak, birleşimler hem yapıştırılıp hem vidalanacak mı,
• birleşimlerin zımparalanması ve seçtiğiniz kaplamaya hazırlık işe dahil mi.

En çok ıslak şapın sorun çıkaracağı yerlerde anlam taşır. Ahşap kirişli döşeme nemi de ağır yükü de sevmez. Eski bir apartman dairesinde döşemeye gereksiz yük bindirmek istemezsiniz ve betonun haftalarca kurumasını bekleyecek vaktiniz olmayabilir. Çatı katında ise malzeme taşımak ve harç karıştırmak zahmetlidir. Keramzit ayrıca ısı ve ses yalıtımına biraz katkı sağlar. Bunu ısıtılmayan bir bodrumun üstünde ya da alt kat komşunuz olan bir dairede hissedersiniz.

Sistemin üzerine laminat parke, vinil, ahşap parke, halı ve seramik döşenebilir. Seramik için levha üreticisinin talimatlarına uymak, esnek seramik yapıştırıcısı kullanmak, banyoda da sistemle uyumlu su yalıtımı yapmak gerekir. Sürekli nemli kalan ya da yüksek noktasal yük taşıyan alanlara kuru şap, üreticiye danışmadan yapılmaz.

Döşeme eski ya da hasarlıysa taşıma kapasitesini bir inşaat mühendisine değerlendirtin. Hafif de olsa bu sistemin de bir ağırlığı vardır.

Becerikli bir ev ustası bu zemini yavaş ve dikkatli çalışarak kendisi yapabilir. Belirleyici olan hız değil, dolgunun düzgünlüğüdür. Başlamadan önce levha üreticisinin montaj kılavuzunu okuyun, çünkü vida aralıkları, yapıştırıcı türü ve en az dolgu kalınlığı sistemden sisteme değişir.

1. Eski kaplamayı sökmek ve döşemenin sağlam, kuru, gevşek parçalardan arınmış olduğunu kontrol etmek.
2. Zemini süpürgeyle çekmek, gevşek parçaları kırıp almak, büyük boşlukları onarmak.
3. Ayırıcı katmanı bindirmeli sermek ve kenarlarda duvara doğru yukarı kaldırmak.
4. Çevreye, bitmiş zemin seviyesini aşacak şekilde dilatasyon bandı yapıştırmak.
5. Lazer nivo ya da su terazisiyle bitmiş zemin kotunu işaretlemek ve levha kalınlığını düşmek.
6. Kılavuz profilleri ya da çıtaları tam dolgu seviyesine yerleştirmek.
7. Keramziti dökmek, kılavuzlar üzerinden mastarla çekmek, üretici talimatına göre hafifçe sıkıştırmak, kalın dolguda katman katman ilerlemek.
8. Kılavuzları çıkarmak, kalan izleri doldurup düzlemek.
9. İlk levha sırasını kapının karşısındaki duvardan başlatmak, düzlenmiş dolgunun üzerine artık basmamak, yalnızca döşenmiş levhaların üzerinde yürümek.
10. Bindirmelere ya da kilitlere sistem yapıştırıcısını sürmek, levhaları derzleri kaydırarak yerleştirmek ve birleşimi vidalamak.
11. Yapıştırıcı sertleştikten sonra taşan kısmı kazımak ve çıkıntıları zımparalamak.
12. Düzgünlüğü mastarla kontrol etmek, taşan dilatasyon bandını kesmek ve duvar dibinde süpürgelik için boşluk bırakmak.

En kolayı, sağlam beton döşemesi ve küçük kot farkları olan dikdörtgen bir odadır. Dolgu kalınlaştıkça iş zorlaşır: daha çok malzeme, daha çok taşıma, sıkıştırılacak daha çok katman demektir. Girintili çıkıntılı planlar, nişler, etrafına dikkatle dolgu serilmesi gereken zemindeki tesisat boruları ve kotun tam tutması gereken oda geçişleri de süreyi uzatır. Önce eski zeminin kırılması, döşemenin onarılması ya da malzemenin asansörsüz bir binada üst katlara taşınması gerekiyorsa iş daha uzun sürer. Seramik altında ve banyoda su yalıtımı ile daha sık vidalama da işe eklenir.

• Düzgün çekilmemiş dolgu. Üstündeki levha esner, birleşim gıcırdar, laminatın kilitleri zamanla kopar.
• Bitmiş dolgunun üzerinde yürümek. Ayak izleri çukurlar bırakır ve levhanın altında kaldıkları için kimse fark etmez.
• Az ya da yanlış yapıştırıcı. Levhalar tek bir bütün gibi çalışmaz, birleşimler oynar.
• Duvar dibinde dilatasyon olmaması. Zeminin genleşecek yeri kalmaz, ses duvarlara geçer.
• Ayırıcı katmanın altında toz ve harç kalıntısı. Dolgu eşit oturmaz.
• Döşemenin taşıma kapasitesinin küçümsenmesi. Hafif sistem de yük getirir, eski ahşap döşemelerde mutlaka kontrol edilmelidir.

Kaplamayı döşemeden önce zemini ustayla birlikte gözden geçirin. Düzgünlüğü 2 metrelik bir mastarla ölçün. Normal zeminlerde bu uzunlukta genellikle yaklaşık 2 mm sapma kabul edilir, büyük ebatlı seramik ya da ince vinil için daha hassas olmak gerekir.

• mastar hiçbir yerde kaplama üreticisinin izin verdiğinden fazla boşluk bırakmıyor,
• üzerinde yürürken levha esnemiyor, sallanmıyor, gıcırdamıyor,
• derzler kaydırılmış, yapıştırılmış ve taşan yapıştırıcı temizlenmiş,
• vida başları gömülü, hiçbir şey dışarı çıkmıyor,
• çevre boyunca dilatasyon boşluğu bırakılmış,
• kapı eşiklerinde kot komşu odalarla uyumlu,
• banyoda su yalıtımı duvarlara da çıkarılmış, köşeler bantla güçlendirilmiş.