Buitenzonwering

Kies buitenzonwering niet alleen op uiterlijk. Bedenk eerst wat je ervan verwacht: moet de kamer koel blijven, helemaal donker worden, moet het je privacy geven of zoek je schaduw op het terras? Elk type is goed in iets anders.

• Buitenjaloezieën: hiermee regel je het licht heel nauwkeurig. Als je de lamellen kantelt, blijft de zon buiten, terwijl je binnen daglicht en uitzicht houdt. Ze passen goed bij een woonkamer, een bureau en de grote ramen van nieuwbouwwoningen. Bij harde wind moeten ze omhoog.
• Rolluiken: die maken het helemaal donker, beschermen het raam en geven een veilig gevoel. Ze zijn handig in slaapkamers, kinderkamers en bij ramen op het gelijkvloers. Licht doseren kan niet: ze zijn dicht of open.
• Screens: ook in België erg gangbaar. Ze houden de zon tegen en je blijft toch naar buiten kijken. Het doek loopt in geleiders, dus ze kunnen beter tegen wind dan jaloezieën. Je ziet ze vaak bij grote glaspartijen, schuiframen en veranda's.
• Knikarmschermen: geven schaduw boven een terras of balkon, ook waar geen palen kunnen staan. Ze beschermen tegen zon, niet tegen regen en wind.
• Lamellendaken (bioklimatische pergola's): een vaste constructie met draaibare lamellen. In de zomer geven ze schaduw en ventilatie, bij regen gaan de lamellen dicht. Zo maak je van het terras een plek die je bijna het hele jaar gebruikt. Reken er wel op dat dit een flinke constructie is en geen accessoire bij een raam.
• Luiken, vaste zonweringslamellen en rieten matten: luiken passen vooral bij oudere woningen en fermettes, vaste lamellen bij moderne gevels en kantoorgebouwen. Bamboe- en rietmatten zijn handig op een pergola of bij een buitenkeuken.

Zonlicht gaat door het glas, valt op de vloer, de meubels en de muren en wordt daar warmte. Die warmte komt niet meer door het glas naar buiten. De kamer warmt op zoals een auto die in de zon staat. Een jaloezie of gordijn aan de binnenkant vangt de zon pas achter het glas op. Het wordt zelf warm en geeft die warmte af aan de kamer. Tegen verblinding helpt het, maar het koelt maar een beetje.

Buitenzonwering houdt de zon tegen voordat die het glas raakt. De warmte blijft buiten en kan weg in de ruimte tussen zonwering en gevel. Daarom worden bij moderne woningen met veel glas buitenjaloezieën en screens vaak direct in het ontwerp opgenomen en niet pas achteraf. Nu zomers vaker heet zijn, letten bouwers en kopers steeds meer op het risico dat een woning in de zomer oververhit raakt.

De ligging op de zon telt mee

• Zuid: in de zomer staat de zon hoog, dus werken elementen boven het raam goed, zoals een zonnescherm, een overstekend dak of horizontale lamellen. In de winter schijnt de lage zon eronder door en warmt de kamer prettig op.
• West: dit is vaak lastig. 's Middags staat de zon laag en schijnt recht naar binnen, juist als het buiten het warmst is. Hier helpen alleen verticale oplossingen voor het hele raam: jaloezieën, rolluiken of screens.
• Oost: de ochtendzon warmt slaapkamers op. Meestal zijn rolluiken of jaloezieën genoeg, bediend op tijd.
• Dakramen: op zolder vangen ze bijna de hele dag zon. Er zijn speciale buitenrolluiken en zonneschermpjes voor, een gewone gevelzonwering past er niet op.

Het resultaat en de kosten hangen vooral af van waar de kast komt waarin de jaloezie of het rolluik is opgerold. Het is alleen eenvoudig als je er op tijd aan denkt.

• Kast in de latei of weggewerkt in de gevel: die zit verborgen boven het raam en is van buiten niet te zien. Hij moet wel al tijdens de ruwbouw gepland worden, als de latei wordt gekozen, of bij het vervangen van de raamkaders. Bij een spouwmuur kan de kast vaak in de spouw worden opgenomen.
• Kast in de buitengevelisolatie: als de gevel aan de buitenkant wordt geïsoleerd en bepleisterd, kan de kast in de isolatielaag verdwijnen. Rondom de kast moeten isolatie en de aansluiting van het pleisterwerk zorgvuldig gemaakt worden. Anders ontstaat er een koudebrug en gaat het pleisterwerk scheuren.
• Kast op het raamkader (voorzetkast): die wordt direct op het raamkader gemonteerd, vaak samen met een nieuw raam. Dat is betaalbaar en er hoeft niet in het metselwerk gehakt te worden. Aan de andere kant belast het het raamkader, maakt het het glasoppervlak kleiner en zie je de kast van binnen meestal wel.
• Opbouwkast op de gevel: die wordt boven het raam op de gevel bevestigd en afgewerkt met een kap. Bij bestaande woningen is dit de gangbare oplossing als je niet in het metselwerk of de isolatie wilt. De kast blijft zichtbaar, kies dus een kleur die past bij de raamkaders of de gevel.

In de praktijk gebeurt het vaak dat mensen pas na de verhuizing aan zonwering denken, als de gevel klaar is en de ramen erin zitten. Dan blijft alleen een opbouwkast over en moeten er sleuven voor de kabel worden gemaakt. Plan je de zonwering mee bij het vervangen van de ramen of bij het isoleren, dan kan alles netjes weggewerkt worden en hoef je de gevel later niet te herstellen.

Handbediening met een slinger of koord is goedkoper en werkt ook zonder stroom. Heb je grote ramen, woon je hoger of wil je meerdere ramen tegelijk bedienen, dan is een motor een stuk comfortabeler. Bij een motor kies je uit twee systemen:

• Bedrade bediening met een schakelaar: elke motor heeft een eigen schakelaar aan de muur. Eenvoudig en betrouwbaar, maar er moet een kabel van de schakelaar naar de motor lopen.
• Draadloze bediening: de motor heeft een ingebouwde ontvanger en je bedient hem met een afstandsbediening, een wandzender of je telefoon. Er hoeft alleen voeding naar de motor, de schakelaar hoeft niet bij het raam te zitten. Je kunt de zonwering in groepen bedienen en koppelen aan een slim huis-systeem.

Bij gemotoriseerde zonwering loont het om automatische bediening toe te voegen. Een windsensor haalt de zonwering bij harde wind omhoog, een zonsensor laat hem zakken als de zon fel schijnt en een tijdklok bedient hem volgens het tijdstip. Zo krijgt je huis ook schaduw als je aan het werk of op vakantie bent. In een warme zomer maakt dat precies het verschil. In België, zeker aan de kust en in West-Vlaanderen, is een windsensor eigenlijk geen luxe.

Het aansluiten van de motor en een nieuwe voeding laat je over aan een erkend elektricien, niet zelf doen. De installatie moet voldoen aan het AREI. Bedenk vooraf aan welke kant van het raam de motor komt, want aan die kant moet de kabel uitkomen. Ben je aan het bouwen, spreek de kabeluitvoer dan af met de leverancier van de zonwering voordat de plafonneerder begint.

Twee offertes voor zonwering vergelijken is vaak lastig, omdat elk bedrijf de prijs op zijn eigen manier opbouwt. Een goede offerte noemt duidelijk:

1. het type zonwering, de exacte maten en het aantal stuks,
2. het materiaal en profiel van de lamellen of het type doek,
3. het type kast en hoe die aan de gevel wordt bevestigd,
4. de bediening, het type motor en de zenders, eventueel sensoren,
5. de kleur van lamellen, kast en geleiders,
6. de montage, en of de elektrische aansluiting erbij zit of dat een elektricien die apart doet,
7. demontage en afvoer van de oude zonwering,
8. stelling of hoogwerker bij ramen op hogere verdiepingen,
9. levertijd en montagedatum, garantie op het product en op de montage.

Mist er iets, vraag er dan naar voordat je tekent. Achteraf worden meestal de elektrische aansluiting, het afwerken van het pleisterwerk rond de kast en de stelling nog extra gerekend.

Bij elk product geeft de fabrikant een windklasse op. Voor jaloezieën en rolluiken gebeurt dat volgens NBN EN 13659, voor zonneschermen en screens volgens NBN EN 13561. De klasse geldt voor een bepaalde maat, grotere exemplaren kunnen minder hebben. In de praktijk ontstaat schade vooral bij zomerse onweersbuien met windstoten, als de zonwering nog naar beneden is en niemand thuis is. Een windsensor voorkomt dat betrouwbaar.

Bediening bij vorst kun je beter laten totdat lamellen of doek ontdooid zijn. Een motor kan vastgevroren lamellen uit de geleiders trekken of zichzelf overbelasten. Nieuwere motoren hebben een beveiliging tegen overbelasting, let bij oudere motoren goed op.

Handleiding voor doe-het-zelvers: gewoon onderhoud van zonwering

Het meeste onderhoud doe je zelf. Een zachte borstel, lauw water en eens per seizoen wat tijd zijn genoeg.

1. Lamellen en doek wassen met lauw water, een mild schoonmaakmiddel en een zachte borstel, zonder agressieve middelen en zonder hogedrukreiniger.
2. Eens per seizoen de geleiders schoonmaken van stof, bladeren en insecten, want die zorgen voor schuren.
3. Lamellen en geleiders niet invetten met olie, stof blijft er dan nog meer aan plakken.
4. Het doek van een zonnescherm alleen droog oprollen. Moest het nat worden opgerold, het na de regen weer uitrollen en laten drogen, anders gaat het schimmelen.
5. Zonneschermen in de winter ingerold laten en bij jaloezieën de draaglinten en ladderkoorden controleren, die slijten het eerst.

Test bij de oplevering elk exemplaar, niet alleen eentje als voorbeeld. Loop deze lijst na:

• De zonwering gaat over de hele lengte soepel op en neer, zonder schuren en zonder geluiden uit de geleiders
• In de onderste stand komt hij recht op de raamdorpel en lopen de lamellen evenwijdig, geen enkele is verbogen
• Jaloezieën kantelen in elke stand gelijkmatig
• De eindstanden van de motor zijn zo ingesteld dat de zonwering niet tegen de kast of de raamdorpel stoot
• Alle zenders, groepen, tijdklokken en sensoren uit de offerte werken
• De aansluiting van kast en geleiders op de gevel is netjes afgewerkt en afgedicht, en de gevel is niet beschadigd
• Ramen, raamdorpels en de omgeving zijn schoon
• Je hebt een handleiding en garantiebewijs gekregen, en bij draadloze bediening ook gekoppelde zenders

Noteer alle gebreken in het opleveringsverslag. Eindstanden instellen en zenders koppelen kost een monteur een paar minuten zolang hij er is. Later betekent het een extra bezoek.