Deuren en deurkaders plaatsen

Bij een verbouwing komt de schrijnwerker bijna altijd pas aan het eind in beeld. De reden is eenvoudig: hout en houtachtige materialen reageren op vocht in de lucht. Zolang er in een ruimte nog pleisterwerk, een chape of plamuur droogt, horen daar geen houten deurkaders, deuren, plinten, lambrisering of inbouwkasten te staan. Een cementgebonden chape droogt grofweg een week per centimeter dikte. Bij een dikkere laag of koud weer duurt het langer. Vertrouw daarbij niet blind op de kalender. Hoe droog de ondergrond echt is, stelt de vloerder vast met een vochtmeting.

De gebruikelijke volgorde is: eerst het natte werk van plafonneerder en tegelzetter, dan de vloer, daarna de schilder en pas als laatste deurkaders, deuren en plinten. Een uitzondering is het stalen deurkader. Dat wordt meestal al geplaatst tijdens het metselen of voordat de plafonneerder komt. Het gebeurt vaak dat iemand de deuren al aan het begin bestelt en ze vervolgens ingepakt in een half verbouwd huis laat staan. Als er in die tijd geplafonneerd is, kunnen de deurbladen vocht opnemen en bij het drogen kromtrekken. Je bespaart jezelf gedoe door de levering van de deuren pas af te spreken als het natte werk klaar is.

Het type deurkader bepaalt wanneer het geplaatst wordt en hoe de deur er straks uitziet. Beide oplossingen hebben hun plek:

• Stalen deurkader: kan tegen een stootje en tegen vocht, daarom past het goed in een berging, technische ruimte, garage of drukke gang. Het wordt in de muur verankerd en ingepleisterd. In Belgische woningen kies je het vooral voor zulke ruimtes, in de leefruimtes zie je meestal houten deurkaders. Wil je het ooit vervangen, dan moet er rond de opening worden gesloopt en daarna opnieuw bepleisterd.
• Houten deurkader met omlijsting (ook wel bekledingskader): omsluit de volledige dikte van de wand en heeft vaak dezelfde kleur als het deurblad. Het gaat pas in de afgewerkte opening, wordt vastgezet met montageschuim en spreiders en beschadigt de muur niet als je het later vervangt. Het is wel gevoeliger voor stoten en langdurig vocht.

Elk houten deurkader wordt gemaakt voor een bepaald bereik aan wanddiktes. Meet de muur daarom inclusief pleisterwerk en tegels. In de badkamer maakt het tegelwerk de wand al snel een paar centimeter dikker, en daar moet je bij het bestellen rekening mee houden. Voor de badkamer loont een deurkader met een vochtbestendige onderrand, of een kader dat bij de vloer goed wordt afgekit. Anders kan water van een natte vloer omhoogtrekken in de spaanplaatkern.

In België hebben binnendeuren eigen standaardmaten. Gangbare breedtes zijn ongeveer 63, 73, 78, 83 en 88 cm, met hoogtes rond 201,5, 211,5 of 231,5 cm. Welke maat je nodig hebt, hangt af van het deurkader dat er zit of komt. De ruwbouwopening in de muur voor een houten deurkader is ruimer dan het deurblad. Hoeveel precies, geeft de fabrikant op, en altijd gemeten vanaf de afgewerkte vloer, niet vanaf het beton. Daarom vraagt de leverancier bij het bestellen ook hoe hoog je vloer wordt, inclusief eventuele vloerverwarming, ondervloer en vloerbekleding.

Hoe weet je of je een linksdraaiende of rechtsdraaiende deur nodig hebt? Daar bestaan verschillende manieren van aanduiden, en niet elke leverancier gebruikt dezelfde. Kijk daarom altijd naar de tekening of uitleg van de leverancier zelf en controleer vanaf welke kant je moet kijken. Een verwisselde draairichting is een veelvoorkomende klacht, terwijl er aan de deur niets mankeert en de fout bij de bestelling is ontstaan.

Deuren naar badkamer, toilet en keuken hebben ook een rol in de ventilatie. In veel Belgische woningen, zeker de nieuwere, zit mechanische ventilatie die lucht afzuigt in keuken, badkamer en toilet. Die lucht moet ergens vandaan kunnen komen. Daarvoor zorgt een ruimere spleet onder de deur, een ventilatierooster of een deur die aan de onderkant iets is ingekort. Plak die spleet dus niet zomaar dicht met een tochtstrip. Staat er in de woning een gastoestel dat lucht uit de ruimte gebruikt, zoals een oudere geiser, dan beoordeelt een erkend installateur de luchttoevoer, niet de schrijnwerker. Ruik je ooit gas, verlaat dan direct de woning, gebruik geen schakelaars en bel van buitenaf 112 of je netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Bij brand of direct gevaar bel je 112.

De deur van je appartement naar de gemeenschappelijke gang is geen gewone binnendeur. Meestal moet die brandwerend zijn, bijvoorbeeld 30 minuten, en vaak hoort er een deurdranger bij die de deur vanzelf sluit. Een brandwerende deur is getest en gecertificeerd als geheel: deurblad, deurkader, beslag en de manier van plaatsen. Je herkent dat vaak aan een label of plaatje op de deur of in de sponning. Vervang je alleen het deurblad en laat je het oude kader zitten, of zet je een gewoon slot of gewone klinken op de plek van gecertificeerd beslag, dan kan het hele systeem zijn werking verliezen.

Woon je in een gebouw met een vereniging van mede-eigenaars (VME), vraag dan aan de syndicus welke eisen er voor de voordeuren in het gebouw gelden. Denk bij een nieuwe voordeur ook aan inbraakwerendheid. Vraag naar inbraakwerende sloten en veiligheidsbeslag en naar de weerstandsklasse van de complete deur. Veel politiezones en gemeenten geven daarnaast gratis advies over inbraakpreventie. Combineer brandwerend en inbraakwerend alleen met onderdelen die daarvoor samen zijn bedoeld.

Hout neemt vocht uit de lucht op en geeft het ook weer af. Massief hout beweegt vooral dwars op de nerf. Traptreden, vensterbanken en lambrisering mag je daarom nooit aan alle kanten klem zetten, het hout heeft wat ruimte nodig. Voor binnen wordt meestal hout gebruikt met een vochtgehalte van ongeveer 8 tot 12 %. In woonruimtes is een relatieve luchtvochtigheid van zo'n 40 tot 60 % prettig, voor jou en voor het hout. Heb je vloerverwarming, dan droogt de lucht in de winter vaak sterker uit. Dat zie je terug aan naden die open gaan staan.

Voor gewone deuren en meubels worden ook plaatmaterialen en afwerklagen gebruikt:

• Spaanplaat en MDF: veranderen minder van maat dan massief hout, maar als ze nat worden, zwellen ze op en komen ze niet meer terug in hun oude vorm.
• Fineer: een dun laagje echt hout. Je kunt het opschuren, maar hooguit één keer, misschien twee keer.
• Folie en laminaat (CPL of HPL): slijtvast en makkelijk schoon te houden. Schade is echter lastig te herstellen en betekent meestal dat het hele onderdeel vervangen moet worden.

Het helpt om te weten wat je precies hebt gekregen. Een gefineerde deur kun je over een paar jaar opknappen, een foliedeur niet.

Een kast op maat wordt gemaakt op basis van de maten van de afgewerkte ruimte, dus na het pleisterwerk en de vloer. Wanden, plafonds en vloeren zijn nooit helemaal haaks. De kastdelen worden daarom uitgelijnd met verstelbare pootjes en de afdeklijsten worden pas ter plekke op maat gezaagd. Bij schuifdeuren draait alles om de bovenrail: die moet recht hangen en stevig aan het plafond vastzitten. Heb je een verlaagd plafond van gipskarton, dan moet daar een dragend profiel of een houten regel in zitten.

Staat de kast tegen een buitenmuur? Dan heeft hij aan de achterkant een ventilatieruimte nodig, met openingen onderin bij de plint en bovenin. Zonder luchtstroming slaat vocht neer op de koude muur en groeit er schimmel achter de kast. Ook in huizen met spouwmuurisolatie kan een buitenmuur achter een kast kouder blijven dan je denkt. Meestal ontdek je de schimmel pas als je de kast bij een verhuizing van de muur haalt.

Bovenkastjes in de keuken en wandplanken houden alleen met de juiste plug. In cellenbeton, snelbouwsteen en gipskarton horen speciale pluggen of een versteviging die je al bij het bouwen van de wand moet aanbrengen. Controleer vóór het boren waar leidingen lopen. Die zitten meestal in stroken langs het plafond, in de hoeken en rond ramen en deuren. Een leidingzoeker helpt, maar geeft geen garantie. Het aansluiten van toestellen op de vaste elektrische installatie, verlichting in de keuken en een nieuw stopcontact zijn werk voor een erkend elektricien, niet voor de schrijnwerker en niet voor jezelf. De installatie moet voldoen aan het AREI.

Voordat je een betonnen trap met hout bekleedt, meet je of alle treden even hoog zijn. Een verschil van een centimeter voelt je voet al als een struikelmoment. Verschillen werk je weg onder de trede, niet door hout van verschillende dikte te gebruiken. Of een trap prettig loopt, verraadt de stapregel: twee keer de optrede plus de aantrede komt idealiter uit op ongeveer 600 tot 650 mm. Trappen in Belgische rijwoningen zijn vaak steil, dus een trap die net te krap uitvalt, merk je meteen.

Traptreden worden met een elastische lijm voor hout op het beton gelijmd of mechanisch vastgezet. De ondergrond moet droog en vlak zijn. Stootborden sluiten de ruimte tussen de treden af, waardoor de trap rustiger oogt en er geen kleine spullen of speelgoed doorheen vallen. Op de draagkracht van de trap hebben ze geen invloed, die komt van de constructie eronder.

Bij de houtkeuze telt vooral hoeveel de trap te verduren krijgt. Zacht hout zoals vuren of grenen is voordeliger, maar krijgt op een trap snel deuken. Voor treden wordt daarom meestal hardhout gebruikt, bijvoorbeeld eiken of beuken. Een oude massief houten trap kun je opknappen door te schuren en in drie lagen te lakken. Het is ook heel gebruikelijk om een bestaande trap te renoveren met overzettreden van laminaat, pvc of hout. Dan blijft de oude trap als drager zitten. Heb je gefineerde treden, zoek dan eerst uit hoe dik het fineer is, anders schuur je er zo doorheen. Lak vormt een harde laag op het oppervlak. Olie trekt in het hout en maakt het mogelijk alleen een beschadigde plek bij te werken, zonder de hele trede te schuren. Denk bij beide afwerkingen ook aan een antislipbehandeling.

Een leuning en een balustrade beschermen tegen vallen. Vraag de trappenbouwer welke hoogte en welke afstand tussen de spijlen nodig zijn, zeker als er kleine kinderen in huis zijn. De bevestigingen van de leuning moeten in het dragende materiaal van de muur zitten, niet alleen in het pleisterwerk.

Lambriseringsplanken en andere houten wandbekleding worden op een regelwerk gemonteerd, bijvoorbeeld van panlatten. Dat vangt oneffenheden in de muur op en laat achter de bekleding een geventileerde ruimte vrij. Verticale planken hebben horizontale latten nodig, horizontale planken juist verticale. Bij vloer en plafond laat je een kier voor uitzetting, die je later afwerkt met een plint of lijst. Met verdekte klemmen kan het hout vrij bewegen. Spijker je de planken dwars door de zichtzijde vast, dan scheuren ze vroeg of laat.

Een binnenvensterbank schuift onder het raamkader of sluit aan op het onderprofiel. Hij wordt verlijmd en ondersteund, zodat hij niet doorbuigt als iemand erop leunt. Meestal steekt hij ongeveer 2 tot 5 cm voor de muur uit. Zit er een radiator onder het raam, dan mag de vensterbank de stroom warme lucht niet tegenhouden. Bij een brede overstek hoort daarom een ventilatierooster in de vensterbank. Anders beslaat het raam en kan er in de hoeken schimmel ontstaan.

Schuurt je deur langs het deurkader of valt hij niet goed in het slot, dan hoeft hij vaak niet vervangen te worden. Afstellen is meestal genoeg. Bij een brandwerende voordeur vervang je beslag alleen door gecertificeerde onderdelen.

1. Nagaan wat voor scharnieren de deur heeft, bijvoorbeeld paumelles, kogelscharnieren of verdekte verstelbare scharnieren, en de instructies van de fabrikant erbij zoeken.
2. Kijken waar het deurblad schuurt en hoe de kieren rondom zijn, en daaruit afleiden welke kant de deur op moet.
3. De deur openen en een wig onder de onderkant schuiven, zodat het deurblad niet gaat hangen als de scharnieren losser zitten.
4. De stelschroeven in kleine stapjes verdraaien en na elke aanpassing testen hoe de deur sluit.
5. Controleren of de kieren tussen deur en kader overal gelijk zijn, meestal een paar millimeter volgens de fabrikant.
6. Voor het vervangen van de klink de schroeven van de schilden of rozetten losdraaien en de klinken met de vierkante stift eruit trekken.
7. De vierkante stift opmeten, bij binnendeuren meestal 8 mm, en ook de afstand tussen de gaten van het slot, zodat de nieuwe klink past.
8. De nieuwe klink plaatsen, de schroeven vastdraaien zonder ze dol te draaien en testen of de klink terugveert en de dagschoot goed in de sluitplaat valt.

Let bij de oplevering op hoe alles werkt en hoe het eruitziet. Dat lukt het prettigst overdag, bij daglicht en met een waterpas in de hand:

• deurkaders staan loodrecht, liggen in het vlak van de muur en er zitten geen naden tussen omlijsting en pleisterwerk,
• deuren gaan in geen enkele stand vanzelf open of dicht,
• de kieren rond het deurblad zijn gelijkmatig en de spleet boven de afgewerkte vloer klopt met de opgave van de fabrikant of met wat de ventilatie nodig heeft,
• sloten, klinken en sleutels werken en de dagschoot valt in het slot zonder duwen,
• bij de voordeur van het appartement heb je papieren gekregen over de brandwerendheid van het complete systeem,
• traptreden zitten vast, kraken niet en zijn allemaal even hoog,
• de leuning zit stevig vast en heeft geen scherpe randen,
• plinten zitten vast tegen de muur en sluiten in de hoeken netjes aan,
• kasten staan waterpas en deurtjes en laden hebben gelijkmatige kieren,
• op de oppervlakken zitten geen krassen, lijmresten of restjes schuim,
• je hebt onderhoudsinstructies, garantiebewijzen en informatie over de afwerking in handen.