Badkamer renoveren

In België wordt een badkamer heel verschillend verbouwd, afhankelijk van het soort woning. In een appartementsgebouw uit de jaren zestig en zeventig is de badkamer vaak klein, met een smalle douchebak of een kort bad. Direct achter de wand lopen de gemeenschappelijke leidingen voor water en riolering, en soms ook de gasleiding naar de CV-ketel of een oude geiser. Bij het slopen komen tegels en voorzetwanden eraf, en wat ruimte kun je soms anders indelen. Vaak verschuift men de deur of maakt men van een aparte wc en een kleine badkamer één ruimte.

Let wel op de muren eromheen. De gevelmuren en de gemene muren tussen twee woningen zijn dragend. Ga daar niet zomaar in kappen en maak geen openingen groter zonder dat een stabiliteitsingenieur heeft meegekeken. Lichte binnenwandjes van de badkamer zelf zijn meestal niet dragend, maar je werkt wel vlak naast de gemeenschappelijke leidingen. Die zijn van het hele gebouw en vallen onder de vereniging van mede-eigenaars (VME). In woningen van vóór 2001 kan asbest voorkomen, bijvoorbeeld in oude ventilatiekanalen, plaatmateriaal achter het tegelwerk of in de afvoer. Twijfel je, laat het dan eerst onderzoeken. Asbest weghalen is werk voor een erkend asbestverwijderaar.

Woon je in een appartement, laat de syndicus dan op tijd weten dat je gaat verbouwen. Spreek ook af wanneer het water op de gemeenschappelijke leiding dicht kan. Ruik je tijdens het slopen gas, stop dan meteen. Zet ramen en deuren open, gebruik geen lichtschakelaars of apparaten, ga naar buiten en bel de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel. Bij direct gevaar bel je 112. Aan gasleidingen mag alleen een erkend installateur werken.

In een oudere rijwoning of een woning van voor 1970 zit de badkamer meestal op de verdieping. Daar begin je met het afkappen van wandtegels en vloertegels. Veel voorkomende verrassingen zijn oude stalen of zelfs loden waterleidingen, gietijzeren afvoeren en scheve muren die je eerst recht moet maken voordat de tegelzetter kan beginnen. Ligt er een houten balklaag onder de badkamer, dan vraagt die extra aandacht: hout werkt, en tegels en waterdichting houden daar niet van. Een eengezinswoning, zoals een halfopen of open bebouwing, geeft wel meer vrijheid voor de afvoer, zodat een inloopdouche vaak goed te maken is.

In een badkamer van zo'n 4 tot 5 m² draait het eerst om één keuze: bad of douche? Een bad is handig voor gezinnen met kleine kinderen. Een douche bespaart ruimte en water, en is voor ouderen veiliger omdat ze niet over een hoge rand hoeven te stappen. Een veelgekozen tussenweg is een bad met een glazen badwand, zodat je er ook prettig onder de douche kunt staan zonder gordijn.

Waar wat komt, bepaalt vooral de gemeenschappelijke leiding of de bestaande afvoer. De wc heeft een dikke afvoer nodig met voldoende afschot, dus die blijft in een appartement meestal dicht bij de oude plek. De wastafel en de douche zijn makkelijker te verplaatsen, maar elke extra meter leiding moet ergens lopen: in de vloer of in een voorzetwand.

Wil je de wasmachine in de badkamer? Reken dan op een extra watertappunt, een afvoer met sifon en een eigen stopcontact. Dat moet buiten de zones rond bad en douche zitten die het AREI aangeeft. Zet de machine op een plek waar de deur helemaal open kan en waar hij je niet in de weg staat. In de praktijk gebeurt het vaak dat men de wasmachine in het ontwerp vergeet en de leidingen achteraf over het nieuwe tegelwerk moet trekken.

Hangtoilet en voorzetwand

Een hangtoilet op een inbouwreservoir maakt schoonmaken makkelijker, en het reservoir verdwijnt in de wand. De voorzetwand van gipsplaat of cellenbeton verstopt meteen de leidingen en geeft je een handig plankje. Het inbouwreservoir zet je precies op de hoogte van de afgewerkte vloer, niet op de hoogte van het beton of de oude vloer. Test voor het tegelen of de spoeling en de afvoer echt lekdicht zijn.

Een douche zonder douchebak, gelijk met de vloertegels, ziet er strak uit en je loopt er zo in. Er is wel één voorwaarde: je hebt hoogte nodig. Onder de tegels moet ruimte zijn voor de sifon van de put of de douchegoot, en voor het afschot dat het water naar de afvoer leidt. In een appartement ligt een dunne chape op een betonvloer, en in dat beton ga je niet kappen. De hoogte win je dan door de hele badkamervloer op te hogen met een nieuwe chape of door een extra lage sifon te kiezen.

Meet voordat je een goot of put koopt hoeveel centimeter er is tussen de betonvloer en de geplande afgewerkte vloer. Controleer ook of de afvoer met afschot op de gemeenschappelijke leiding kan aansluiten. Is er te weinig hoogte, dan is een vlakke douchebak met een laag profiel een verstandiger keuze. Die lijkt op een inloopdouche en je hoeft niet aan de vloer van het gebouw te komen. Op een houten vloer kan een inloopdouche ook, maar dan moet de ondergrond eerst stijf en vlak gemaakt worden, bijvoorbeeld met speciale douchevloerelementen.

Waarom maakt het type afvoer uit? Bij grote tegels werkt een douchegoot langs de wand beter, met afschot in één richting. Een putje in het midden van de douche heeft afschot van vier kanten nodig. Grote tegels moeten dan diagonaal ingezaagd worden, anders komen de hoeken omhoog.

Veel mensen denken dat de tegels het water tegenhouden. Maar tegels en voegen zijn niet waterdicht. Dat doet pas de waterdichte coating, de zogenaamde kimafdichting met afdichtingsmiddel, eronder. Op de vloer gaat die over de hele badkamer en een stukje omhoog tegen de wanden, ongeveer tot de plinthoogte. In de douchehoek gaan de wanden minstens tot boven de douchekop mee, bij een bad meestal enkele tientallen centimeters boven de badrand.

• Hoeken en naden: in de hoeken van de wanden en waar wand en vloer elkaar raken hoort afdichtingsband. Dat kan kleine bewegingen van het gebouw opvangen zonder te scheuren.
• Doorvoeren: rond de leidingen voor water en afvoer komen afdichtingsmanchetten.
• Badrand: tussen bad en wand plak je een speciaal badrandband. Scheurt de kitvoeg later, dan loopt er toch geen water achter de tegels.
• Put en goot: de waterdichting sluit aan op de manchet van de afvoer. Het is niet genoeg om alleen tot aan de rand te smeren.

Het afdichtingsmiddel breng je in twee lagen aan, de tweede kruiselings over de eerste, zodat er nergens een dunne plek overblijft. Laat het voor het tegelen zo lang drogen als de fabrikant op het technische blad aangeeft. In een appartementsgebouw bescherm je met goede waterdichting ook de buren onder je. Een lekkage naar het appartement eronder is meestal de duurste fout van de hele verbouwing. Op een houten vloer telt dit dubbel, want vocht dat in de balken trekt, zie je pas als het kwaad al is gedaan.

Een nieuwe badkamer is luchtdichter dan de oude. De damp van het douchen slaat zonder afzuiging neer op de muren en in de voegen. Nieuwere en grondig gerenoveerde woningen hebben vaak mechanische ventilatie met een centrale unit en een afzuigventiel in de badkamer. Zet de unit tijdens en na het douchen op een hogere stand, of laat een vochtsensor dat regelen. Sluit nooit een losse ventilator met eigen motor aan op dat centrale kanaal, want dan werkt het systeem tegen zichzelf. Heb je geen mechanische ventilatie, zoals in veel oudere woningen, dan helpt een ventilator met terugslagklep en nalooptijd of met vochtsensor, die ook blijft draaien als het licht uit is.

Een afzuiging haalt alleen lucht weg als er nieuwe lucht kan binnenkomen. Laat daarom een spleet onder de deur of zet een ventilatierooster in de deur.

Schimmel in de hoek van de badkamer is meestal geen fout van het tegelwerk. Vaak zit het probleem in slechte ventilatie of een koude buitenmuur. Grenst je badkamer aan de gevel, kijk dan voor het tegelen goed naar die muur. In veel woningen is spouwmuurisolatie een logische stap, of zorg er in elk geval voor dat de badkamer goed verwarmd wordt. Voor isolatie bestaan soms premies, zoals Mijn VerbouwPremie in Vlaanderen of de renovatiepremies in Brussel en Wallonië. Kijk op de site van je gewest wat er op dit moment geldt.

Op de badkamervloer horen antislip tegels, en in een inloopdouche geldt dat extra. Glanzende tegels zijn glad als ze nat zijn en passen niet in een douche. Grote tegels laten een kleine ruimte groter lijken en geven minder voegen. Ze vragen wel om heel vlakke wanden en een vlakke vloer, en het zetten kost meer werk.

Vraag de tegelzetter om vooraf een legplan te maken. Daarop zie je waar de snijkanten komen, zodat die gelijkmatig aan de zijkanten uitkomen en niet als smalle reepjes bij de deur of het bad. Je ziet ook hoe het tegelwerk aansluit op de hoogte van de deur, de spiegel en de kranen. De aansluitingen van de kranen komen dan midden in een tegel of netjes in een voeg, niet zomaar ergens.

In de douche gebruikt men in plaats van gewone cementvoeg vaak epoxyvoeg. Die neemt geen water op, verkleurt niet door zeep en houdt schimmel beter tegen. Hij is wel lastiger te verwerken en duurder. Alle hoeken en aansluitingen bij bad of douchebak vul je niet met voegmiddel, maar met elastische sanitairsilicone.

In de meeste badkamers zit een designradiator, waar je ook handdoeken aan kunt drogen. Die hangt aan de centrale verwarming. In de meeste woningen is dat je eigen CV-ketel, op gas of in oudere woningen soms op stookolie (mazout), maar sommige appartementsgebouwen hebben een collectieve installatie voor het hele gebouw. Overleg in dat geval eerst met de syndicus voordat je de radiator vervangt of verplaatst. Na de montage moet de installatie ontlucht worden en moet de waterdruk weer goed staan. Wil je dat de radiator ook buiten het stookseizoen warm wordt, dan kan er een elektrisch verwarmingselement in. Dat heeft een eigen aansluiting nodig buiten de zones rond bad en douche.

Elektrische vloerverwarming gebruik je in de badkamer vooral om te zorgen dat de vloer niet koud aanvoelt. De verwarmingsmat komt in de tegellijm onder de tegels en wordt geregeld met een thermostaat met vloersensor. Laat de mat doormeten voordat hij wordt afgedekt, want na het tegelen kun je hem niet meer repareren zonder te slopen. Elektrisch werk in de badkamer hoort bij een vakkundige elektricien die volgens het AREI werkt. De installatie wordt daarna gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Vraag na afloop het keuringsverslag en de schema's van wat er is aangelegd.

Op een paar vierkante meter wisselen sloper, plafonneerder, loodgieter, elektricien en tegelzetter elkaar af. Huur je elk vak los in, dan bewaak jij als opdrachtgever de volgorde en de aansluiting tussen de klussen. Elke keer dat je moet wachten op de volgende vakman, schuift de hele planning op. Een bedrijf dat de badkamer in zijn geheel levert, neemt die afstemming over en is ook verantwoordelijk voor hoe het werk van de verschillende vakmensen op elkaar aansluit.

Kies en bestel sanitair, kranen en inbouwdelen voordat het werk begint. De loodgieter heeft de precieze maten en technische bladen nodig om de aansluitingen goed te plaatsen. In de praktijk gebeurt het vaak dat aansluitingen op gevoel worden gemaakt, en dat bij levering de hartafstand of de inbouwdiepte van de kraan niet klopt. Sommige kranen, baden en douchewanden hebben bovendien een levertijd van enkele weken.

Het loont om alle leidingen voor water, afvoer en elektriciteit te fotograferen voordat ze worden weggewerkt. Bewaar de foto's met de maten vanaf de vloer en vanaf de hoeken. Hang je later een plankje op, dan weet je precies waar je niet mag boren.

Zwart geworden of loslatende kit is niet alleen lelijk. Via een losse voeg loopt water achter de tegels en onder het bad. Het vervangen kun je goed zelf doen, als je geduld hebt en de kit de tijd geeft om te drogen.

1. De oude kit met een scherp mes of een kitschraper langs de tegels en het bad insnijden en over de hele lengte verwijderen.
2. De resten weghalen met kitverwijderaar, het oppervlak schoonmaken en ontvetten met spiritus.
3. Zit er schimmel in de voeg, die behandelen met een antischimmelmiddel en alles volledig laten drogen, liefst tot de volgende dag.
4. Het bad met water vullen, zodat het door het gewicht zakt en de kit later bij gebruik niet scheurt.
5. Langs de voeg afplakband op de tegels en op het bad plakken, zodat de rand mooi recht wordt.
6. Sanitairkit met schimmelwerende toevoeging in één vloeiende beweging aanbrengen.
7. De kit gladstrijken met een natte kitspatel of een vinger in zeepsop en het afplakband meteen weghalen.
8. Het water pas uit het bad laten lopen als de kit droog is en de douche niet gebruiken zolang de fabrikant op de verpakking aangeeft, meestal ongeveer 24 uur.

Neem bij de oplevering de tijd. Loop de badkamer punt voor punt na:

• Je hebt een verslag van de drukproef van de waterleidingen en het keuringsverslag van het elektrische werk gekregen
• Het water uit de douche loopt naar de put of goot en blijft nergens op de tegels staan, wat je test door er een emmer water over te gieten
• Bij het kloppen op wand- en vloertegels hoor je geen hol geluid, dat wijst op een slecht verlijmde tegel
• De voegen zijn overal even breed en goed gevuld, de snijkanten zijn strak en symmetrisch
• Alle hoeken en aansluitingen bij bad en douchebak zijn afgekit met sanitairsilicone, niet gevoegd
• Kranen, spoeling en sifons lekken niet, ook niet nadat het water een paar minuten heeft gelopen
• De afzuiging werkt en de deur heeft een spleet of rooster voor de luchttoevoer
• Je hebt foto's van de leidingen van voor het wegwerken en de garantiebewijzen van het sanitair

Klopt er iets niet, zet het dan op het opleveringsformulier, samen met een datum voor het herstel. Een holle tegel of een lekkende kitvoeg is direct na de oplevering makkelijk te herstellen. Jaren later kan het eindigen in het herstellen van een lekkend plafond bij de buren.