Gasdetector plaatsen

In de prijslijst gaat het om het plaatsen en aansluiten van één gasdetector. Het werk omvat doorgaans:

• de keuze van de plaats en de hoogte volgens het soort gas en de handleiding van de fabrikant,
• het bevestigen van de montageplaat of houder aan de wand en het vastzetten van de detector,
• het aansluiten van de voeding volgens het type detector, via een stopcontact, een vaste aansluiting of een centrale,
• bij koppeling met een gasklep of centrale het aansluiten van de signaalkabel op het uitgangsrelais,
• het inschakelen, het opwarmen van de sensor afwachten en een functietest uitvoeren met het testmiddel dat de fabrikant voorschrijft,
• de eigenaar uitleggen wat de licht- en geluidssignalen betekenen.

De plaatsing omvat niet de detector zelf, de elektromagnetische gasklep, nieuwe kabels door de woning, werken aan de gasleiding of de keuring van de gasinstallatie. Het plaatsen van een gasklep in de leiding is een afzonderlijke opdracht voor de gasinstallateur. Moet de leiding daarbij aangepast of verlengd worden, bekijk dan ook de pagina gasleiding verplaatsen en aansluiten.

• Gasfornuis of gaskookplaat in de keuken. De meest voorkomende situatie. Een brander die openstaat zonder vlam of een losgekomen slang zijn klassieke oorzaken van een lek.
• Cv-ketel of geiser in appartement of woning. Een detector bij het toestel bewaakt lekken aan de aansluiting en de kranen.
• Stookplaats en technische ruimte. Hier wordt de detector vaak gecombineerd met een gasklep die bij alarm de toevoer sluit.
• Verhuurde woning. Eigenaars plaatsen een detector als voorzorg, omdat ze geen invloed hebben op hoe de huurder met het fornuis omgaat.
• Propaan of butaan in flessen of in een tank. Bijvoorbeeld in een vakantiewoning of een woning zonder aansluiting op het aardgasnet. Dit gas is zwaarder dan lucht en verzamelt zich bij de vloer.
• Na werken aan de gasinstallatie. Bij een nieuwe leiding of het verplaatsen van een toestel is het een goed moment om een detector toe te voegen.

In een gewone woning gaat het meestal om vrijwillige bescherming. Bij grotere stookplaatsen en bij bepaalde opstellingen van toestellen kan het ontwerp of de regelgeving gasdetectie voorschrijven. In dat geval beslist de ontwerper over het type en de aansluiting.

Dit is de belangrijkste keuze, zowel bij de aankoop als bij de plaatsing. Aardgas uit het distributienet bestaat grotendeels uit methaan. Het is lichter dan lucht en stijgt bij een lek naar het plafond. Propaan en butaan uit flessen en tanks zijn daarentegen zwaarder dan lucht, blijven bij de vloer hangen en lopen naar lager gelegen plaatsen, zoals een kelder of een schacht.

Fabrikanten geven daarom voor aardgas een plaatsing aan van ongeveer 30 cm onder het plafond en voor propaan en butaan ongeveer 30 cm boven de vloer, telkens binnen een beperkte afstand van het gastoestel. Detectoren bestaan voor één specifiek gas of met een instelling voor beide. Een methaandetector bij de vloer of een propaandetector onder het plafond merkt een lek te laat of helemaal niet op. Kies bij voorkeur een detector die voldoet aan de Europese norm EN 50194.

Een gasdetector is geen koolmonoxidemelder. Koolmonoxide ontstaat bij een slechte verbranding, bijvoorbeeld bij een verstopte schoorsteen. Daarvoor dient een ander toestel met andere regels voor de plaatsing. Bij cv-ketels, geisers en kachels worden daarom vaak beide geplaatst.

Het plaatsen van één detector is een kort werk. Om vertraging te vermijden en de detector op de juiste plaats te krijgen, regelt u best vooraf een aantal zaken:

• Soort gas. Bij een aansluiting op het net gaat het om aardgas, bij een fles of tank om propaan of butaan. Daarop stemt u de aankoop af.
• Type detector. Beslis of u alleen een alarm wilt, of ook het afsluiten van het gas met een klep, eventueel met een melding op uw smartphone.
• Voeding. Ga na of er op de juiste hoogte een stopcontact of aansluitpunt is. Een aardgasdetector onder het plafond heeft meestal een nieuwe kabel of een verlenging in een kabelgoot nodig.
• Toegang tot de leiding. Wordt er een gasklep geplaatst, dan heeft de gasinstallateur vrije toegang nodig tot de toevoerleiding en de hoofdkraan.
• Handleiding en documenten. Leg de handleiding van de detector klaar en houd, indien aanwezig, het laatste keuringsverslag of conformiteitsattest van de gasinstallatie bij de hand.

Bij het plaatsen van een gasklep moet het gas kort afgesloten worden. Ketel en fornuis werken dan tijdelijk niet, dus een moment buiten de koudste dagen is aan te raden.

Plaats kiezen

1. Nagaan welk gas er in de woning gebruikt wordt, aardgas of propaan en butaan, en controleren of de detector daarvoor bedoeld is.
2. De ruimte met het gastoestel kiezen en een plaats in de buurt ervan, meestal binnen enkele meters van het fornuis of de ketel volgens de handleiding van de fabrikant.
3. De hoogte bepalen, bij aardgas ongeveer 30 cm onder het plafond, bij propaan en butaan ongeveer 30 cm boven de vloer.
4. Plaatsen vermijden die fabrikanten afraden, zoals boven de spoelbak, bij de dampkap, bij ramen en deuren, achter een gordijn, in een kast, in een vochtige of stoffige omgeving.
5. Controleren of op die plaats voeding beschikbaar is en een kabel naar de gasklep of de centrale kan lopen.

Bevestigen

De montageplaat wordt volgens de boormal op de wand bevestigd. De detector moet stevig vastzitten en de openingen van de sensor mogen niet afgedekt zijn. Dubbelzijdige kleefband is af te raden, in de keuken komt die door warmte en vet na verloop van tijd los.

Voeding aansluiten

Detectoren bestaan in drie gangbare uitvoeringen. De eerste wordt rechtstreeks in een stopcontact gestoken, de tweede wordt vast aangesloten op 230 V en de derde werkt op laagspanning vanuit een centrale of voeding, doorgaans 12 V. Een vaste aansluiting en de aansluiting in het verdeelbord voert een elektricien uit, volgens het AREI. Handleidingen van vast aangesloten detectoren vragen in de regel een schakelaar die alle actieve geleiders onderbreekt en een aansluiting door een vakbekwaam persoon. Een gewoon stopcontact dat met een lichtschakelaar geschakeld wordt, is niet geschikt, omdat de detector dan per ongeluk uitgezet kan worden.

Koppelen met een gasklep

Moet de detector bij alarm het gas afsluiten, dan wordt op de toevoer een elektromagnetische gasklep geplaatst. De klep komt in de gasleiding, meestal na de hoofdkraan, en dat deel van het werk is voor de gasinstallateur. Na werken aan de gasleiding volgen een dichtheidsproef en een controle van de conformiteit. De elektricien of de plaatser van de detector verbindt daarna het uitgangsrelais van de detector met de klep volgens het schema van de fabrikant. Bij kleppen die na het sluiten handmatig geopend moeten worden, komt het gas na een alarm niet vanzelf terug. Eerst moet iemand de oorzaak van het lek vaststellen.

Inschakelen en testen

Na het inschakelen warmt de sensor enkele minuten op en stabiliseert hij. Daarna wordt de detector getest op de manier die de fabrikant voorschrijft, met testgas, een testmiddel of de testknop. Sommige fabrikanten laten een test toe met een doekje bevochtigd met alcohol. Er wordt nagegaan of het alarm afgaat en of de klep sluit wanneer die gekoppeld is. Tot slot krijgt de eigenaar uitleg over de betekenis van de lampjes en tonen.

• Losse detector voor het stopcontact. De eenvoudigste oplossing, alleen met alarm. Geschikt voor een keuken met één gastoestel. In de doe-het-zelfzaak en online kosten zulke detectoren doorgaans ongeveer 25 tot 50 euro.
• Detector met relaisuitgang. Kan een gasklep of ventilator aansturen of een signaal naar het alarmsysteem sturen. Fabrikanten werken vaak met twee alarmniveaus, bij aardgas ruwweg rond 10 % en 20 % van de onderste explosiegrens.
• Systeem met centrale. Meerdere detectoren in verschillende ruimtes en één centrale die de gasklep aanstuurt. Wordt gebruikt in stookplaatsen en grotere woningen.
• Koppeling met alarmsysteem of domotica. Het alarm wordt doorgestuurd naar een smartphone of een meldkamer.

Sensoren hebben een beperkte levensduur. Fabrikanten vermelden vaak een levensduur van ongeveer vijf jaar. Daarna wordt de volledige detector vervangen of wordt de sensor vervangen volgens de handleiding. Noteer daarom de plaatsingsdatum rechtstreeks op de detector.

• Verkeerde hoogte. Het gebeurt dat een aardgasdetector laag wordt geplaatst, bij het stopcontact boven het werkblad, omdat daar voeding is. Het ontsnappende gas verzamelt zich echter onder het plafond.
• Detector voor een ander gas. In een vakantiewoning met propaanflessen hangt een methaandetector onder het plafond.
• Detector boven het fornuis of bij de dampkap. Damp en vet vervuilen de sensor, de afzuiging verdunt het gas en de detector geeft vals alarm of reageert niet.
• Detector in een kast of achter een gordijn. Het gas bereikt de sensor niet op tijd.
• Test met een aansteker. Het gas uit een aansteker kan de sensor blijvend beschadigen en fabrikanten verbieden dit uitdrukkelijk.
• Schoonmaaksprays en solventen in de buurt. Alcohol, lakken, siliconen en spuitbussen kunnen de sensor beïnvloeden of een alarm veroorzaken.
• Vergeten levensduur. De detector hangt tien jaar aan de muur, het lampje brandt groen, maar de sensor reageert niet meer zoals het hoort.
• Gasklep zonder gasinstallateur. De elektromagnetische klep wordt zelf in de leiding geplaatst, zonder dichtheidsproef en zonder controle van de installatie.

Een detector die vaak zonder reden piept, wordt na een tijd niet meer serieus genomen en vroeg of laat uit het stopcontact getrokken. Het loont dus om de meest voorkomende oorzaken te kennen. Halfgeleidersensoren reageren niet alleen op gas, maar ook op bepaalde dampen. Een alarm kan dus ontstaan door nagellak, een reinigingsmiddel met alcohol, haarlak, verdunner, solvent bij schilderwerken of silicone bij een herstelling in de keuken. Bij het koken kunnen damp en dampen uit de pan storen als de detector te dicht bij het fornuis hangt.

Gaat het alarm af, handel dan altijd eerst alsof het om een echt lek gaat. Pas wanneer de ruimte verlucht is en de oorzaak duidelijk is, heeft het zin om aan een vals alarm te denken. Herhaalt het alarm zich zonder duidelijke oorzaak, dan kan de sensor aan het einde van zijn levensduur zijn of hangt de detector op een verkeerde plaats. Dan moet hij verplaatst of vervangen worden, niet uitgeschakeld.

Een detector die alleen in een stopcontact gestoken wordt, kan de eigenaar zelf plaatsen, op voorwaarde dat hij de handleiding van de fabrikant volgt. Een vaste aansluiting op 230 V of in het verdeelbord laat u best uitvoeren door een elektricien. De elektrische installatie moet aan het AREI blijven voldoen en een wijziging kan een keuring door een erkend keuringsorganisme vereisen. Werken aan de gasleiding, zoals het plaatsen van een elektromagnetische gasklep, laat u uitvoeren door een erkende gasinstallateur, bij voorkeur met Cerga-label. Daarna volgt een controle van de gasinstallatie, ofwel via het attest van de Cerga-installateur, ofwel via een erkend keuringsorganisme, zoals beschreven op de pagina gaskeuring, inspectie van de gasinstallatie. Wordt tegelijk de ketel vervangen of aangesloten, dan gebeurt dat samen met het aansluiten van een cv-ketel op gas.

• de detector is bedoeld voor het gas dat u gebruikt en hangt op de hoogte die daarbij hoort,
• hij hangt in de buurt van het toestel, maar niet boven de spoelbak, bij de dampkap, in een kast of bij een raam,
• hij zit stevig vast en de openingen van de sensor zijn vrij,
• na het opwarmen geeft de signalisatie normale werking aan volgens de handleiding,
• bij de test gaat het alarm af en, als er een klep gekoppeld is, sluit die de gastoevoer,
• na werken aan de gasleiding beschikt u over een conformiteitsattest of keuringsverslag,
• op de detector of in de documenten staan de plaatsingsdatum en de aanbevolen vervangingsdatum.

Herhaal de test tijdens het gebruik volgens de handleiding van de fabrikant, bijvoorbeeld bij het jaarlijkse onderhoud van de ketel. Veeg de detector af en toe voorzichtig af met een droge of licht vochtige doek volgens de handleiding, terwijl hij uitgeschakeld is.

1. Geen lichten of toestellen aan- of uitschakelen, de deurbel niet gebruiken en geen open vuur maken.
2. De hoofdkraan van het gas dichtdraaien als dat veilig kan.
3. Ramen en deuren openzetten en verluchten.
4. Het appartement of de woning verlaten en van op een veilige plaats het gratis noodnummer van de netbeheerder bellen, in Vlaanderen Fluvius op 0800 65 0 65, in Brussel Sibelga op 0800 19 400, in Wallonië ORES op 0800 87 087, of bij acuut gevaar 112.
5. Het gas niet opnieuw openzetten zolang een vakman de oorzaak niet heeft vastgesteld.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst voor het plaatsen van een gasdetector bedraagt ongeveer 65 euro per stuk. Het gaat om arbeid inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de detector zelf, de gasklep en de kabels. De prijs verschilt naargelang de regio en de stad.

Het uiteindelijke bedrag hangt af van:

• het type detector, voor het stopcontact, vast aangesloten of een systeem met centrale,
• het aantal detectoren en ruimtes,
• de lengte en de manier van kabelvoering naar de voeding en de gasklep, in een kabelgoot of ingefreesd,
• het plaatsen van een elektromagnetische gasklep in de leiding door een gasinstallateur en de controle achteraf,
• de koppeling met een alarmsysteem of domotica.

Andere verwante posten vindt u in de rubriek gasinstallatie.