Gasinstallatie

Gasleidingen en gastoestellen horen bij de installaties waar je als particulier van afblijft. Aanleggen, herstellen, verleggen en controleren is werk voor een erkend installateur met de juiste opleiding voor gas, bijvoorbeeld een installateur met een Cerga-label. Dat geldt ook voor klusjes die klein lijken: een leiding een halve meter verlengen, een gaskraan vervangen of de aansluiting van het fornuis een stukje opschuiven in het nieuwe keukenmeubel.

Waarom zo streng? Een lek in een gasleiding kun je niet "later wel even aandraaien" zoals een druppelende waterkraan. Aardgas dat zich met lucht mengt, kan al bij een lage concentratie ontploffen. Een verkeerd aangesloten of slecht afgesteld toestel kan bovendien koolmonoxide (CO) maken. Dat gas zie en ruik je niet. Doe als leek daarom niets aan een gasinstallatie waarbij je een koppeling moet losdraaien, iets moet demonteren of in de leiding moet werken.

In de praktijk gebeurt het vaak dat bij een nieuwe keuken of badkamer een handige kennis de gasaansluiting "even verplaatst" en dat de installateur pas aan het eind langskomt. Een vakman neemt geen verantwoordelijkheid voor werk dat een ander heeft gedaan en zal de leiding meestal opnieuw willen aanleggen. Ook je verzekeraar kan moeilijk doen als na schade blijkt dat er niet vakkundig aan het gas is gewerkt. Het is dus goedkoper om de installateur meteen aan het begin te bellen, op het moment dat je nog bepaalt waar het fornuis en de ketel komen.

Het gas komt via het net van de netbeheerder en de huisaansluiting je woning binnen. In Vlaanderen is dat Fluvius, in Brussel Sibelga. Die aansluiting eindigt bij de hoofdkraan, met daarna de drukregelaar en de gasmeter. De meter is van de netbeheerder en is verzegeld. Verbreek je die verzegeling of verplaats je de meter zelf, dan is dat een ongeoorloofde ingreep. Netbeheerders nemen dat zeer serieus. Wil je de meter verplaatsen, neem dan vooraf contact op met je netbeheerder. Die doet dat werk zelf of laat het doen.

Na de gasmeter begint jouw eigen installatie: alle leidingen in huis tot en met de toestellen. Daarvoor ben je als eigenaar zelf verantwoordelijk. Je zorgt dat alles veilig is en blijft, en dat ketel en andere toestellen regelmatig onderhoud krijgen.

In een appartementsgebouw ligt het ingewikkelder. Stijgleidingen en gezamenlijke leidingen zijn gemeenschappelijke delen. Werk daaraan regel je dus altijd via de vereniging van mede-eigenaars (VME) en de syndicus. Organiseert de syndicus een controle of onderhoud van het hele gebouw, laat de technicus dan ook echt binnen in je appartement. Anders is de controle niet volledig.

Huur je een woning, dan is de gasinstallatie meestal de zaak van de verhuurder. Meld klachten over de ketel of het fornuis bij de verhuurder en ga niet zelf aan de leidingen werken.

Het klassieke materiaal voor gasleidingen binnenshuis is staal, gelast of met schroefdraadverbindingen. Een las kun je niet meer losmaken, en een goed gemaakte las is zeer betrouwbaar. Daarom wordt gelast staal nog steeds gebruikt, vooral in sleuven en op langere stukken.

In België zie je in woningen ook vaak koperen gasleidingen. Die worden hard gesoldeerd. Zacht solderen, zoals je dat misschien van waterleidingen kent, is voor gas niet geschikt. Sneller en zonder open vuur werken persverbindingen van staal, koper of rvs. Voor gas mogen alleen fittingen en afdichtingen worden gebruikt die daar uitdrukkelijk voor bedoeld zijn. Fabrikanten geven ze een herkenbare markering, vaak een gele streep of een gassymbool. Een fitting voor water en een fitting voor gas lijken op elkaar, maar ze verwisselen is een ernstige fout.

Leidingen buiten in de grond, bijvoorbeeld naar een garage of tuinhuis, worden gemaakt van polyethyleen buis die voor gas geschikt is, meestal geel. Die ligt in een zandbed op de diepte die de installateur aangeeft, als richtwaarde vaak rond 0,6 tot 0,8 meter. Erboven komt een geel waarschuwingslint. Waar de leiding uit de grond het gebouw in gaat, komt een overgangsstuk van PE naar staal en gaat de leiding in een beschermbuis door de muur.

De Belgische normen voor gasinstallaties, zoals NBN D 51-003 voor aardgasinstallaties binnenshuis, beschrijven tot in detail welke materialen en verbindingen waar mogen. Een goede installateur werkt daarnaar, je hoeft die normen zelf niet te kennen.

Een gasleiding hoort kort en overzichtelijk te lopen. In een sleuf onder het pleisterwerk mogen alleen verbindingen zitten die je niet kunt losmaken: lassen, harde soldeerverbindingen of persverbindingen die geschikt zijn om weg te werken. Verbindingen die wel los kunnen, zoals de schroefdraad van een gaskraan, moeten bereikbaar blijven. Een gaskraan metsel je dus nooit in en verstop je ook niet achter een vaste betegeling of een kastwand zonder luikje.

Een gasleiding moet voldoende afstand houden tot elektriciteit, waterleiding en riolering en mag nooit dienen als aarding. Gaat de leiding door een muur of vloer, dan komt hij in een beschermbuis, zodat bewegingen van het gebouw hem niet beschadigen. In holle gipsplaatwanden, onder een chape of in een kruipruimte of koker zonder verluchting mag gas alleen lopen als de normen dat voor die situatie toestaan en de installateur het zo heeft uitgevoerd.

Zichtbare gasleidingen worden geel geschilderd of gemarkeerd, zodat iedereen direct ziet wat erdoor loopt. Wil de schilder ze in de kleur van de muur zetten, laat dan in elk geval de markering zichtbaar. Als iemand over een paar jaar een gat in de muur wil boren, scheelt dat tijd en een hoop zorgen.

Met een dichtheidsproef controleert de installateur of de leiding gasdicht is, nog voordat alles wordt weggewerkt en de toestellen erop komen. De leiding wordt met lucht of een inert gas op druk gebracht en de installateur kijkt of die druk gedurende de voorgeschreven tijd gelijk blijft. Het resultaat hoort op papier, bijvoorbeeld in een opleververslag of meetrapport. Bij een nieuwe installatie vraagt de netbeheerder meestal een keuringsattest van een erkend keuringsorganisme of een conformiteitsattest van een erkend installateur, voordat de meter wordt opengezet.

Zo'n verslag laat zien dat de installatie op de dag van de controle in orde was. Het is geen garantie voor altijd. Vervang je later een toestel of wordt er iets aan de leiding veranderd, dan hoort daar een nieuwe controle bij.

Na de oplevering blijf je vooral veilig door regelmatig onderhoud. Voor een CV-ketel adviseren fabrikanten meestal een onderhoudsbeurt elk jaar of om het jaar. Dat interval staat in de handleiding. Vaak hangt de fabrieksgarantie ervan af of het onderhoud op tijd is gedaan. Laat bij die beurt ook de leidingen, kranen en de rookgasafvoer even meenemen.

Sinds september 2015 gelden in de EU ecodesign-eisen. Daardoor zijn oude, niet-condenserende ketels vrijwel van de markt verdwenen. Vervang je een oudere ketel, dan krijg je dus bijna altijd een condensatieketel. Daar horen een paar punten bij die je bij de planning makkelijk vergeet.

• Rookgasafvoer: de rookgassen van een condensatieketel zijn koel en vochtig. Een oud gemetseld schoorsteenkanaal, bijvoorbeeld van een vroegere stookolieketel (mazout), kan dat niet aan. Daarom komt er een kunststof of rvs voering in die geschikt is voor condenserende toestellen, of een concentrische afvoer, vaak via een dakdoorvoer.
• Condenswater: de ketel maakt licht zuur condenswater, dat via een sifon naar de riolering loopt. Je hebt dus een afvoer in de buurt van de ketel nodig.
• Controle van de afvoer: voordat de ketel in gebruik gaat, controleert de installateur de luchttoevoer en rookgasafvoer op dichtheid en goede werking. Vraag of dat wordt vastgelegd.
• Eerste ingebruikname: de installateur of de service van de fabrikant stelt de verbranding af en legt de ingebruikname vast. Bewaar dat document bij de papieren van de ketel.

Veel huiseigenaars overwegen bij een nieuwe ketel meteen of een hybride warmtepomp of een volledig elektrische oplossing past. Daarmee gebruik je minder of geen gas. Voor warmtepompen en isolatiewerken bestaan regionale premies, zoals Mijn VerbouwPremie in Vlaanderen en de renovatiepremies in Brussel. Welke voorwaarden op dat moment gelden, check je op de officiële website van je gewest of vraag je na bij je installateur. Voor renovatiewerken aan een privéwoning die ouder is dan 10 jaar kan bovendien onder voorwaarden 6 % btw gelden in plaats van 21 %. De aannemer past dat tarief toe op de factuur.

Voor warm water zijn er twee varianten. Een gasboiler of geiser is direct op gas aangesloten en heeft een eigen rookgasafvoer. Een indirect verwarmd voorraadvat zit helemaal niet aan het gas: het wordt opgewarmd door water uit de ketel via een warmtewisselaar. Dat aansluiten is werk voor de verwarmingsinstallateur en de loodgieter.

Een fornuis of kookplaat wordt vast aangesloten of met een goedgekeurde flexibele gasslang. Vlak voor het toestel zit altijd een gaskraan. Aansluiten en loskoppelen is werk voor een installateur, die meteen controleert of alles dicht is en goed werkt. Mensen die bij een verhuizing of nieuwe keuken zelf de slang vervangen, doen een risicovolle klus die vaak onderschat wordt.

Flexibele slangen gaan niet eeuwig mee. De productiedatum of uiterste gebruiksdatum staat op de slang zelf. Rubberen slangen moeten eerder vervangen worden, meestal na een paar jaar. Rvs slangen gaan langer mee. De slang mag niet achter de oven of boven een heet oppervlak lopen en mag niet strak staan, geknikt zijn of klem zitten achter een schuif.

Nieuwere kookplaten hebben bij elke brander een vlambeveiliging: gaat de vlam uit, dan sluit de gastoevoer vanzelf. Bij een oud fornuis zonder beveiliging is overkokende melk genoeg om gas zonder vlam te laten ontsnappen. Ook dat is een praktische reden om een oud fornuis te vervangen. Veel mensen stappen bij een nieuwe keuken trouwens meteen over op inductie. Dan moet de gasleiding vakkundig worden afgedopt en vraagt de kookkring vaak een aanpassing in de zekeringkast door een elektricien. Die aanpassing moet voldoen aan het AREI.

Aardgas is lichter dan lucht en stijgt naar het plafond. Een melder voor aardgas hoort daarom hoog, meestal vlak onder het plafond. Propaan en butaan uit gasflessen of een propaantank, bijvoorbeeld in een caravan, vakantiehuis, fermette zonder aardgasaansluiting of bij een buitenkeuken, zijn juist zwaarder. Die blijven bij de vloer hangen, dus daar komt de melder laag. Ga je van flessen of tank over op aardgas, verplaats of vervang de melder dan.

Een gasmelder vervangt geen CO-melder. Koolmonoxide ontstaat bij onvolledige verbranding, bijvoorbeeld als de afvoer verstopt is of er te weinig verse lucht is. Er hoeft dan geen gas te lekken. In België gebeuren elk jaar ongevallen met koolmonoxide, vaak door oudere geisers of open toestellen. Een CO-melder in de ruimte met de ketel, geiser of gaskachel en een in de slaapkamers is een verstandige voorzorg. De sensoren hebben een beperkte levensduur. De fabrikant zet die op het etiket.

Toestellen die hun verbrandingslucht uit de ruimte halen, hebben een vaste luchttoevoer nodig. Vervang je oude raamkaders door kunststof zonder verluchtingsroosters, of hang je een krachtige dampkap met afvoer naar buiten, dan kan de luchtdruk in huis veranderen. De rookgassen kunnen dan terugslaan in de woning. Ook na het aanbrengen van spouwmuurisolatie of andere isolatie wordt een huis luchtdichter. Laat in zo'n geval de installateur meekijken naar de verluchting.

Aardgas ruikt van zichzelf nergens naar. Er wordt een geurstof aan toegevoegd, zodat je een lek ruikt voordat er een gevaarlijke concentratie ontstaat. Ruik je gas, houd je dan aan deze regels:

• Geen open vuur, niet roken en geen toestellen aansteken
• Geen lichtschakelaars of elektrische toestellen aan- of uitzetten, geen stekkers uit het stopcontact trekken en niet bij de buren aanbellen, want een vonk kan het gas ontsteken
• Ramen en deuren openzetten en, als dat veilig kan, de hoofdgaskraan dichtdraaien
• Het huis verlaten en anderen waarschuwen door te kloppen en te roepen
• Pas buiten op een veilige plek bellen: 112 of de storingsdienst van je netbeheerder (Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië)

Zoek een lek nooit met een vlam of aansteker. Is de geur maar zwak, ruik je hem alleen bij het fornuis en verdwijnt hij als je de gaskraan voor het toestel dichtdraait, gebruik het fornuis dan niet meer tot een installateur het heeft gecontroleerd.

Bij deze controle haal je niets uit elkaar en kom je niet aan leidingen of koppelingen. Het is een regelmatige check die elke eigenaar of bewoner kan doen. Je ziet er op tijd mee of het moment is gekomen om de installateur te bellen.

1. De hoofdgaskraan en de gaskraan voor het fornuis opzoeken en nagaan of ze vrij bereikbaar zijn en nergens achter zitten.
2. Het laatste onderhouds- of opleververslag opzoeken en kijken wanneer de volgende onderhoudsbeurt van de ketel gepland moet worden.
3. Bij een afgekoeld fornuis en dichte gaskraan de aansluitslang bekijken, de uiterste gebruiksdatum controleren en nagaan of de slang niet gescheurd, geknikt, strak gespannen of langs een hete plek gelegd is.
4. De branderdeksels en vlamverdelers eruit halen, met warm water en afwasmiddel schoonmaken volgens de handleiding van de fabrikant en helemaal laten drogen.
5. De onderdelen precies terugplaatsen, de brander aansteken en de vlam bekijken: blauw, rustig en gelijkmatig rondom.
6. Op de testknop van de gasmelder en de CO-melder drukken en de vervaldatum van de sensor controleren.
7. Nagaan of verluchtingsroosters en luchttoevoeren in de ruimte met het toestel niet zijn afgeplakt of dichtgezet.
8. Een gele of roetende vlam, een vlam die loskomt van de brander, een beschadigde slang of achterstallig onderhoud noteren en een installateur inschakelen.

• Gegevens van de installateur en bewijs van diens erkenning voor gaswerk
• Verslag van de dichtheidsproef, gedaan voordat de leidingen zijn weggewerkt
• Keurings- of conformiteitsattest met positieve uitkomst en advies voor het volgende onderhoud
• Vastgelegde controle van luchttoevoer en rookgasafvoer bij toestellen met een afvoer
• Bewijs van ingebruikname van de ketel door installateur of fabrieksservice
• Hoofdgaskraan en kranen voor de toestellen bereikbaar, herkenbaar en goed werkend
• Zichtbare leidingen geel geschilderd of gemarkeerd, sleuven pas dicht na de dichtheidsproef
• Slangen van toestellen geschikt voor gas en met leesbare datum
• Melders geplaatst op de juiste hoogte voor het soort gas en getest
• Schets of foto's van het leidingtracé in de muren, voor latere verbouwingen