Schoorsteenaansluiting in lood of zink

Onder een schoorsteenaansluiting verstaat men het werk van de dakwerker of zinkwerker bij het plaatsen van lood, zink of een loodvervanger rond een schoorsteen op een hellend dak. Gewoonlijk gaat het om deze handelingen:

• de schoorsteen en de dakhelling opmeten, het materiaal op maat knippen en vormen,
• het voetlood of de voetslab vóór de schoorsteen plaatsen, die het water naar de dakbedekking onder de schoorsteen afvoert,
• de zijaansluitingen plaatsen, als loketten of als zijslabben met onderliggend gootje, afhankelijk van het type dakbedekking,
• de achteraansluiting boven de schoorsteen plaatsen, bij bredere schoorstenen met een zadeltje dat het water naar beide kanten verdeelt,
• het afdeklood of de afdekslab plaatsen, die de bovenrand van de aansluiting op het metselwerk afdekt,
• de naden afdichten met een kit die geschikt is voor dakwerk en de aansluiting op de dakbedekking controleren.

Wat doorgaans niet inbegrepen is: het lood, zink of de systeemonderdelen als materiaal, het herstellen of heropbouwen van de schoorsteen boven het dak, nieuw voegwerk, bepleistering of bekleding van de schoorsteen, het vervangen van beschadigde pannen of leien rond de schoorsteen, het herstellen van panlatten en kapconstructie, de schoorsteenkap en de afdekplaat op de kop van de schoorsteen. Die werken worden apart afgesproken en aangerekend.

Een schoorsteenaansluiting wordt in drie typische situaties gemaakt:

• Bij een nieuw dak of een dakrenovatie. De aansluiting wordt gemaakt zodra de dakbedekking rond de schoorsteen gelegd is, als onderdeel van het lood- en zinkwerk. Oud lood of zink wordt bij een dakrenovatie best niet hergebruikt.
• Bij een lek rond de schoorsteen. Dit is de meest voorkomende reden om een dakwerker te bellen. In de praktijk blijkt het lood gescheurd, het zink doorgeroest, de kit gebarsten of was de aansluiting nooit correct gevormd.
• Bij herstelling of ophoging van de schoorsteen. Wordt de schoorsteen boven het dak heropgemetseld, opnieuw gevoegd of bekleed, dan moet de oude aansluiting weg en wordt na de herstelling een nieuwe geplaatst.

Het werk gebeurt bij droog weer. Kit en zelfklevende banden mogen niet op een natte of bevroren ondergrond aangebracht worden. Fabrikanten geven ook een minimale verwerkingstemperatuur op, voor loodvervangers zoals Wakaflex is dat +5 °C en voor zink van VMZINC rekent men met een metaaltemperatuur van minstens 7 °C. In de lente en de zomer hebben dakwerkers doorgaans meer ruimte in hun planning dan in het najaar, wanneer veel eigenaars lekken nog voor de winter willen laten herstellen.

Voor de dakwerker langskomt, is het nuttig te weten of de schoorsteen boven het dak in goede staat is. Brokkelen de voegen af, barsten de stenen of staat de schoorsteen scheef, dan moet eerst de schoorsteen hersteld worden. Lood of zink houdt niet op metselwerk dat uit elkaar valt. Is de schoorsteen aangesloten op een verwarmingstoestel, dan loont het om bij ingrepen aan de constructie ook een schoorsteenveger of schouwspecialist de staat van het rookkanaal te laten beoordelen.

Hoe u merkt dat de aansluiting lekt

Een lek bij de schoorsteen wordt vaak pas met vertraging zichtbaar, omdat het water eerst in het hout en de isolatie trekt. Typische signalen zijn:

• donkere of vochtige vlekken op het plafond of de schuine wand onder de schoorsteen, vooral na regen met wind,
• natte of beschimmelde kepers en panlatten naast de schoorsteen, zichtbaar vanop de zolder,
• verkleurde of afbladderende bepleistering van de schoorsteen op zolder,
• gescheurd lood, roest of loskomende slabben die u van op straat ziet,
• gebarsten kit aan de bovenrand van het lood- of zinkwerk.

Vocht aan de schoorsteen op zolder komt niet altijd van een lekkende aansluiting. Het kan ook gaan om condensatie uit de rookgassen bij een ongeschikt rookkanaal of om water dat via poreus metselwerk of open voegen boven het dak binnendringt. Ziet de aansluiting er in orde uit, dan laat u de schoorsteen best door een vakman nakijken.

Voorbereiding rond de schoorsteen

De dakwerker verwijdert het oude lood of zink en de oude kit, reinigt het metselwerk en controleert de panlatten, tengellatten en het onderdak rond de schoorsteen. De onderdakfolie wordt tegen de schoorsteen opgetrokken of erop aangesloten, zodat water dat onder de pannen terechtkomt naar buiten loopt en niet in de kapconstructie. Bij systeemschoorstenen worden voor de doorvoer van het onderdak de onderdelen van de schoorsteenfabrikant gebruikt. De folie mag niet rechtstreeks op een heet oppervlak van de schoorsteen gekleefd worden, fabrikanten raden dat uitdrukkelijk af wegens brandgevaar. Houten onderdelen van het dak moeten de afstand tot de schoorsteen respecteren die de fabrikant van de schoorsteen en de brandveiligheidsvoorschriften opleggen.

Ondergrond en dakbedekking

Rond de schoorsteen worden extra latten of planken geplaatst waarop de aansluiting bevestigd wordt. De pannen of leien worden tot tegen de schoorsteen gelegd en op maat gezaagd, met de tussenruimte die de fabrikant van de dakbedekking of van het aansluitsysteem voorschrijft. Bij Wakaflex bijvoorbeeld mag de opening tussen opgaand metselwerk en dakpannen zonder extra ondersteuning maximaal 50 mm bedragen, anders moet er een onderlat of plank bij.

Voetlood vóór de schoorsteen

Het voetlood wordt als eerste geplaatst. Het ligt op de dakpannen onder de schoorsteen en voert het water naar buiten af. Bij geprofileerde pannen moet het de golven volgen, lood en loodvervangers worden daarvoor met de hand in het profiel geklopt of aangedrukt. Bij een metalen dakbedekking wordt de voetslab aangesloten volgens het systeem van de fabrikant.

Zijaansluitingen

De zijaansluitingen lopen langs de flanken van de schoorsteen. Bij een pannendak worden vaak trapsgewijs overlappende loketten gebruikt, of een zijslab met daaronder een gootje dat water dat onder de pannen komt naar beneden afvoert. Het materiaal wordt tegen de wand van de schoorsteen opgetrokken tot de hoogte die de fabrikant van de dakbedekking voorschrijft, in de praktijk doorgaans zo'n 15 cm boven de dakbedekking. Bij een metalen dak worden de zijaansluitingen op de felsnaad of de golf van de platen aangesloten.

Achteraansluiting en zadeltje

Boven de schoorsteen wordt het water dat van het dak komt tegengehouden en stapelt het zich op. Bij een smalle schoorsteen volstaat een achterslab die het water naar de zijgootjes leidt. Bij een bredere schoorsteen wordt erachter een zadeltje gemaakt, een klein hellend dakje in zink of lood op een ondergrond van planken, dat het water naar beide kanten verdeelt. Zonder zadeltje blijven achter een brede schoorsteen water, bladeren en in de winter sneeuw liggen, die bij het smelten onder de aansluiting doorsijpelt.

Afdeklood en overslag

De bovenrand van de aansluiting op de schoorsteen hoort niet enkel met kit dichtgesmeerd te worden. De correcte oplossing bestaat uit twee delen. Op het metselwerk komt een afdekslab of afdeklood met druiprand, die in een uitgeslepen voeg wordt ingewerkt en vastgezet met loodproppen of klemmen, of bij zink met een aangeschroefd kitprofiel. Deze overslag dekt de eigenlijke aansluiting af, die eronder vrij kan uitzetten en krimpen bij temperatuurwisselingen. Een kitvoeg alleen op de bovenrand gaat in de praktijk meestal maar enkele jaren mee.

Afdichting en controle

De naden worden afgedicht met een kit die geschikt is voor dakwerk, bestand tegen uv-straling en bij schoorstenen ook tegen hogere temperaturen. Tot slot controleert de dakwerker de overlappingen, de bevestiging en de aansluiting op de dakbedekking. Waar mogelijk wordt de aansluiting best getest met water uit een tuinslang.

Lood

Lood is in België het klassieke materiaal voor slabben en loketten rond schoorstenen. Het is zacht, laat zich ter plaatse in elke vorm kloppen en volgt goed het profiel van pannen. Lood is zwaar en moet met de juiste dikte en overlappingen verwerkt worden, zodat het niet gaat scheuren door uitzetting.

Zink

Zink wordt veel gebruikt bij leien en metalen daken en voor zadeltjes en achtergoten. Naast natuurzink bestaan er voorgepatineerde varianten in grijs en antraciet, zodat de aansluiting beter opgaat in de kleur van leien of donkere pannen. Zink vormt na verloop van tijd een beschermende patina en gaat lang mee.

Koper

Koper is het duurzaamste en duurste materiaal. Het wordt vooral gebruikt bij kwalitatieve daken en erfgoedpanden, waar ook goten en ander dakwerk in koper uitgevoerd zijn.

Aluminium en gecoat staal

Bij staaldaken of daken met metalen dakpanplaten worden aansluitingen vaak in gecoat staal of gelakt aluminium in de kleur van de dakbedekking uitgevoerd. Aluminium is licht en makkelijk te vormen, maar in contact met koper ontstaat galvanische corrosie.

Loodvervangers en systeemaansluitingen

Voor pannendaken worden ook flexibele loodvervangers gebruikt, zoals Wakaflex: een band met aluminiumgaas en een butylkleefstrook die met de hand in het profiel van de pan gevormd wordt en ook als loket in het metselwerk kan worden ingewerkt. Fabrikanten van systeemschoorstenen bieden kant-en-klare dakdoorvoeren met manchet en afdekkap, waarbij de naad tussen aansluiting en schoorsteen tegen regen beschermd is. Zo'n oplossing is sneller geplaatst, maar is bedoeld voor een specifiek schoorsteentype.

Let bij de materiaalkeuze op dat de aansluiting niet gemaakt wordt uit een metaal dat reageert met de dakbedekking of de goten. Koper boven zink veroorzaakt corrosie van het zink eronder.

Verschil naargelang de dakbedekking

Bij gebakken of betonnen dakpannen is de aansluiting het moeilijkst, omdat het lood of de loodvervanger de vorm van de pan moet volgen en onder de zijaansluitingen vaak een gootje komt. Bij een felsdak met staande naad wordt de aansluiting rechtstreeks op de naden aangesloten en maakt de zinkwerker ze samen met de dakbedekking. Bij geprofileerde staalplaten en dakpanplaten wordt de aansluiting aan de golven aangepast en komt er een vulprofiel of afdichting onder de naden, zodat water niet capillair kan binnendringen. Bij natuurleien, vezelcementleien en shingles worden slabben in zink of lood tussen de rijen ingevlochten.

• Enkel een voetslab en silicone. In de praktijk wordt soms maar één onderdeel geplaatst en de naad met de schoorsteen dichtgesmeerd met silicone. Na enkele jaren barst de silicone en begint het te lekken.
• Slab vast in het metselwerk zonder afdeklood. Het materiaal kan niet bewegen, het voegwerk eromheen scheurt en water loopt achter de slab.
• Geen zadeltje achter een brede schoorsteen. Water, bladeren en sneeuw blijven achter de schoorsteen liggen en lopen bij hevige regen over de rand van de aansluiting.
• Te laag opgetrokken aansluiting. Bij een stortbui of bij sneeuw komt het water boven de rand van de aansluiting.
• Onderdakfolie niet afgewerkt aan de schoorsteen. Water dat onder de pannen komt, loopt over de folie rechtstreeks naar de schoorsteen en in de kapconstructie.
• Verkeerde combinatie van metalen. Bijvoorbeeld een koperen aansluiting boven een zinken goot, die daardoor snel aangetast wordt.
• Aansluiting op een beschadigde schoorsteen. De slab wordt in afbrokkelend voegwerk vastgezet, dat na enkele winters samen met het lood loskomt.
• Kit op een natte of stoffige ondergrond. De kit hecht niet en de naad lekt vanaf de eerste regenbui.

Een schoorsteenaansluiting wordt uitgevoerd door een dakwerker of een zinkwerker. In Vlaanderen is voor dakwerken geen bewijs van beroepsbekwaamheid meer nodig, in Brussel en Wallonië blijft dat voor gereglementeerde bouwactiviteiten wel vereist. Het gaat om werk op hoogte, dus moet er bescherming tegen vallen zijn, bij voorkeur collectief met een steiger of dakrandbeveiliging en anders met een harnas aan een ankerpunt. De Belgische welzijnswetgeving legt die maatregelen op aan de aannemer die het werk uitvoert.

Gaat het om een beschermd gebouw of verandert het uitzicht van het dak, check dan bij uw gemeente of een vergunning of toelating nodig is.

Wordt bij de herstelling ingegrepen in een schoorsteen die rookgassen afvoert, bijvoorbeeld door ophogen of het vernieuwen van de schoorsteenkop, dan laat u de staat van het rookkanaal best beoordelen door een schoorsteenveger of schouwspecialist. Voor de aansluiting zelf is geen keuring nodig.

Het afgewerkte werk kunt u bekijken vanop de steiger, vanop het dak met de nodige beveiliging of minstens met een verrekijker van op de grond, en van binnenuit op zolder. Overloop daarbij deze punten:

• controleren of het voetlood op de dakbedekking ligt en het water naar buiten afvoert, niet onder de pannen,
• nagaan of de aansluiting voldoende hoog en aan alle zijden gelijkmatig tegen de schoorsteen opgetrokken is,
• controleren of de bovenrand afgedekt is met afdeklood of een slab met druiprand, en niet enkel met een strook kit,
• bij een bredere schoorsteen het zadeltje achter de schoorsteen en de helling naar de zijkanten controleren,
• de naden en overlappingen nakijken: niets mag openstaan en elke overlapping moet in de stroomrichting van het water liggen,
• na de eerste flinke regenbui op zolder kijken of kepers en panlatten bij de schoorsteen droog zijn,
• controleren of het lood of zink op de pannen niet geplooid of beschadigd is door betreding,
• nagaan of kleur en materiaal van de aansluiting passen bij de dakbedekking en de goten.

Vraag bij de oplevering welk materiaal en welke kit gebruikt werden. Het loont om de aansluiting één keer per jaar te laten nakijken, ideaal in het najaar samen met het reinigen van de goten. Kit veroudert en tijdig vernieuwen is goedkoper dan het herstellen van een natte kapconstructie.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst bedraagt ongeveer 40 € per lopende meter schoorsteenaansluiting. Die prijs omvat het werk van de dakwerker of zinkwerker en klein verbruiksmateriaal, zonder het lood, zink of de systeemonderdelen, die als materiaal gerekend worden. De prijzen verschillen naargelang de regio en de stad. De lopende meter wordt gerekend volgens de omtrek van de schoorsteen. Een schoorsteen van 60 × 60 cm heeft dus een omtrek van 2,4 m.

Het eindbedrag hangt vooral af van:

• de afmetingen van de schoorsteen en het aantal schoorstenen op het dak,
• de helling en hoogte van het dak en de daarmee samenhangende nood aan een steiger of valbeveiliging,
• het type dakbedekking, want pannen en geprofileerde platen vragen meer vormwerk dan een vlakke bedekking,
• de nood aan een zadeltje achter de schoorsteen en aan afdeklood in een uitgeslepen voeg,
• het verwijderen van de oude aansluiting en het herstellen van ondergrond, panlatten en onderdak,
• het materiaal, want koper en zink zijn duurder dan een loodvervanger of gecoat staal.

Wordt het volledige dak vernieuwd, lees dan de pagina over dakrenovatie. Bij de bouw van een nieuwe schoorsteen helpt de pagina over het metselen van een schoorsteen type Schiedel. Is het dak in goede staat en heeft het enkel een beschermende behandeling nodig, lees dan de pagina over dak reinigen en schilderen. Meer posten vindt u in de rubriek zinkwerk en dakgoten.