Zinkwerk en dakgoten

De zinkwerker werkt met dun metaalplaat en alles wat daarvan gemaakt wordt. In België doet de dakwerker dit werk vaak zelf, en veel dakwerkers noemen zich ook zinkwerker. Op een woonhuis gaat het vooral om dakgoten en regenpijpen, waterslagen onder de ramen, afdekkers op dakranden en muurtjes, het lood rond schoorstenen, dakramen en doorvoeren, en daken van zink of koper met staande naden. De dakwerker legt de dakbedekking zelf: pannen, leien, bitumen of dakplaten. De grens tussen die vakken is dun. Het lood rond een schoorsteen of een kilgoot ontstaat samen met de dakbedekking, en het een werkt simpelweg niet zonder het ander.

Spreek daarom vóór de start af wie voor welk detail verantwoordelijk is. In de praktijk gebeurt het vaak dat de dakwerker de pannen legt en de zinkwerker pas een maand later komt. Die plakt of kit het lood dan alleen nog op de pannen. Dat houdt een paar seizoenen, daarna wordt de kit hard, laat los en vindt het water een weg onder de pannen. Werkt één ploeg, of houden beide vakmensen een gezamenlijke planning aan, dan schuift het lood onder de dakbedekking en wordt het overlapt zoals de fabrikant van het systeem voorschrijft.

Op Belgische huizen kom je veel zink tegen, vooral bij bakgoten en hanggoten op oudere woningen. Daarnaast zie je verzinkt staal en gecoat staal of aluminium, met een gekleurde laag. Regenpijpen zijn bij veel huizen van pvc. Die gekleurde coating beschermt het metaal tegen weer en wind, maar kan bij het zetten en knippen beschadigen. Snijranden en krassen moet je daarom bijwerken met de reparatieverf die de fabrikant aanraadt. Sla je dat over, dan kruipt de corrosie vanaf die plekken langzaam onder de lak.

Titaanzink is zink met een kleine hoeveelheid titaan en koper. Het vormt aan de buitenkant vanzelf een beschermende patinalaag, en als je er een kras in maakt, herstelt die laag zich na verloop van tijd. Titaanzink wordt met tin gesoldeerd, zodat ook ingewikkelde vormen waterdichte naden krijgen. Het heeft wel één eigenaardigheid: het houdt niet van kou. Fabrikanten geven meestal aan dat je het materiaal bij een temperatuur onder ongeveer 10 °C eerst moet verwarmen voordat je het zet, anders kan het in de vouw scheuren.

Lood is in België nog steeds het gangbare materiaal rond schoorstenen en dakkapellen, omdat het zich makkelijk naar de vorm van pannen laat kloppen. Koper zie je vooral op beschermd erfgoed en representatieve gebouwen. Na de montage kleurt het eerst bruin, het bekende groen komt langzaam, meestal pas na vele jaren en afhankelijk van de lucht in de omgeving. Aluminium is licht en roest niet, maar mag niet direct tegen verse mortel, beton of kalkpleister zitten. Het basische vocht daarin tast het aan. Krijg je aluminium waterslagen in de isolatie of het pleisterwerk, houd daar dan rekening mee.

Raken twee verschillende metalen elkaar terwijl het vochtig is, dan ontstaat er een soort batterij. Het minder edele metaal gaat dan sneller corroderen. Zink, verzinkt staal en aluminium zijn ten opzichte van koper de minder edele metalen. Weinig mensen weten dat direct contact niet eens nodig is. Water dat van een koperen dak of koperen aansluiting afloopt, neemt opgeloste koperdeeltjes mee. Valt dat water op een zinken of verzinkte goot daaronder, dan vreet het daar langzaam kleine putjes in.

De regel is dus eenvoudig: koper mag in de stroomrichting van het water onder zink of aluminium zitten, nooit erboven. Bij renovatie van oudere huizen gaat dit vrij vaak mis. Op een oorspronkelijk koperen detail wordt een goedkopere zinken of verzinkte goot aangesloten, de verbinding ziet er netjes uit, maar na een paar jaar verschijnen er gaatjes in de bodem van de goot. Iets vergelijkbaars geldt voor zink onder een plat dak met oude bitumen. Daar kan zuur water vanaf lopen dat het zink aantast. Fabrikanten raden op zulke plekken een beschermende laag of een ander materiaal aan.

De maat van de goot en het aantal regenpijpen hangen af van het dakoppervlak dat de goot afwatert en van hoe hard het in jouw regio kan regenen. Je rekent daarbij met het oppervlak in bovenaanzicht, niet met het schuine dakvlak. In de winkel vind je goten aangeduid met hun diameter of met de ontwikkelde breedte van het plaatmateriaal, regenpijpen met hun diameter. Elke fabrikant heeft tabellen waarin je ziet welk dakoppervlak een goot en regenpijp betrouwbaar aankunnen, en de NBN-normen voor hemelwaterafvoer geven het rekenkader. Bij een gewoon dak lukt een schatting op het oog meestal wel. Bij grote dakvlakken, steile daken en lange gootlengtes eindigt het echter vaak met water dat bij een zomerse stortbui over de rand gutst. Juist met de zwaardere buien van de laatste jaren is het verstandig hier niet krap te rekenen.

Afschot, beugels en uitzetting

Een hanggoot moet aflopen naar het trechterstuk, volgens fabrikanten meestal een paar millimeter per meter. Heb je een lange goot? Plaats dan liever een extra regenpijp dan dat je het afschot vergroot. Een goot die duidelijk scheef hangt, valt op aan de gevel en komt aan het verre uiteinde hoog boven de dakrand uit.

De afstand tussen de gootbeugels bepaalt de fabrikant, meestal maximaal een meter, en op plekken met veel wind of sneeuwbelasting minder. Een metalen goot zet uit en krimpt bij temperatuurwisselingen. Lange rechte stukken worden daarom onderbroken met een expansiestuk, of de regenpijp wordt zo geplaatst dat de goot naar beide kanten vrij kan bewegen. Afhankelijk van materiaal en fabrikant komt er ongeveer elke 10 tot 15 meter een expansievoorziening.

Denk ook aan sneeuw, al valt die in België buiten de Ardennen niet vaak in grote hoeveelheden. Van een steil dak zonder sneeuwvangers schuift een pak sneeuw in één keer naar beneden en kan het de goot met beugels en al meenemen. Sneeuwvangers boven de goot beschermen dus niet alleen mensen onder het dak, maar ook de goten zelf.

Een waterslag onder het raam heeft maar één taak: het water van het raam zo ver mogelijk van de gevel af leiden. Daarvoor heeft hij afschot naar buiten nodig, een druipneus die voor het gevelvlak uitsteekt, en zijkappen die het metaal ruimte geven om uit te zetten. Wordt de plaat zonder speling vast tegen het raamkader gemetseld of gepleisterd, dan gaat hij bij temperatuurwisselingen golven. Bij de uiteinden scheurt dan het pleisterwerk en via die scheuren loopt water de isolatie in.

Laat je de buitengevel isoleren, dan is de waterslag geen los klusje voor het eind, maar onderdeel van het isolatiesysteem. Hij wordt in de juiste volgorde geplaatst: onder het onderste profiel van het raamkader of in een aansluitprofiel, en dat nog vóór het afwerkende pleisterwerk. Oude, korte waterslagen steken na het isoleren niet meer voorbij de nieuwe dikte van de gevel, en het water loopt dan rechtstreeks over het pleisterwerk. Het bekende resultaat: donkere strepen onder de ramen en isolatie die langzaam vochtig wordt. Voor gevelisolatie bestaan soms premies, zoals Mijn VerbouwPremie in Vlaanderen of de renovatiepremies in Brussel en Wallonië. Kijk vooraf wat er voor jouw situatie geldt en neem de waterslagen meteen mee in de offerte.

Een schoorsteen staat vast, terwijl het dak eromheen een beetje beweegt. Het lood hoort daarom niet tegelijk star aan de schoorsteen en aan de dakbedekking vast te zitten. Een oplossing in twee delen werkt in de praktijk goed. Het onderste lood wordt tegen de schoorsteen omhoog gezet en onder of over de pannen aangesloten, en daaroverheen komt een apart stuk lood dat in een ingeslepen voeg van de schoorsteen wordt gezet. Volgens de vakregels komt het lood meestal ongeveer 15 cm boven de dakbedekking uit.

Achter een bredere schoorsteen hoopt het water van het dak zich op en blijven sneeuw en bladeren liggen. Bij een bredere schoorsteen hoort daarom een zadel aan de achterkant, dat het water naar beide kanten verdeelt. Vanaf de grond zie je dit detail niet, en juist daarom wordt het bij goedkope klussen graag overgeslagen. Dezelfde principes gelden voor dakramen, ontluchtingspijpen en doorvoeren voor zonnepanelen. Omdat zonnepanelen in België op zoveel daken liggen, zie je juist daar veel slordig afgewerkte doorvoeren. Gebruik bij voorkeur de systeemsets van de fabrikant.

Een afdekker op een dakrand of opstand moet afschot naar het dak hebben, zodat het water niet langs de gevel loopt. Op platte daken zie je vaak aluminium daktrim, bij hogere opstanden zinken of aluminium afdekkers. Het metaal wordt bevestigd met klangen of een doorlopend profiel, niet met schroeven door het horizontale vlak. Elk gat in de bovenkant is een plek waar water naar binnen kan. De naden worden, afhankelijk van het materiaal, gefelst, met een afdichting overlapt of gesoldeerd.

Een felsdak bestaat uit banen die met staande naden aan elkaar worden gezet, met de hand of met een machine. Aan de ondergrond worden ze bevestigd met verborgen klangen, vaste en schuivende, zodat het metaal kan uitzetten. Veel mensen denken dat een felsdak ook op een volledig plat dak kan. Dat klopt niet. Fabrikanten geven een minimale dakhelling op, meestal een paar graden, en vragen bij een flauwe helling om een dubbele fels, afdichtingsband en een geschikte onderlaag. Onder het metaal moet daarnaast ventilatie of een scheidingslaag komen, anders tast condensvocht het metaal van onderen aan.

Woon je in een appartement, dan beslist de vereniging van mede-eigenaars (VME) over werk aan dak en gevel. Goten, waterslagen en dakranden horen daar meestal bij de gemeenschappelijke delen. Ga dus niet op eigen houtje een goot vervangen, maar meld problemen bij de syndicus.

Bij sommige gebouwen is het metalen goten- en regenpijpsysteem verbonden met de bliksembeveiliging, of lopen de afleiders er vlak naast. Bij het vervangen van goten en regenpijpen mag de geleidende verbinding niet onderbroken worden en mogen de klemmen niet verdwijnen. Aanpassingen aan de bliksembeveiliging en de controle daarna laat je over aan een erkend installateur of elektricien met kennis van bliksembeveiliging.

Veel oudere Belgische wijken hebben een gemengd riool, waarin regenwater en afvalwater samen worden afgevoerd. Steeds meer gemeenten willen dat regenwater juist op het eigen terrein blijft, bijvoorbeeld via een regenput, een infiltratievoorziening of een geveltuintje, en ze moedigen het afkoppelen van regenpijpen aan, soms met een premie. Informeer bij je gemeente hoe zij met regenwater omgaan voordat je de route van je regenpijpen verandert. En nog iets: werken op het dak is werken op hoogte. Een vakbedrijf moet zorgen voor valbeveiliging volgens de regels voor veilig werken.

Heb je een huis met een lage goot, bijvoorbeeld een bungalow, een gelijkvloerse woning of een aanbouw, dan kun je het gewone schoonmaken van de goten prima zelf doen. Bij hogere huizen, steile daken of als je echt het dak op moet, laat je het werk over aan een bedrijf met de juiste uitrusting voor werken op hoogte.

1. De ladder op een stevige, vlakke ondergrond zetten, tegen wegglijden borgen en iemand vragen hem vast te houden.
2. Bladeren, naalden en aanslag uit de goot halen met een handschoen of een kunststof schepje, niet met metalen gereedschap dat de oppervlakte beschadigt.
3. Het roostertje of de bladvanger in het trechterstuk boven de regenpijp schoonmaken.
4. De goot met een tuinslang doorspoelen, van het verste punt richting trechterstuk, en kijken of het water vlot doorloopt en nergens blijft staan.
5. Controleren of de regenpijp vrij is en bij trage afvoer de verstopping van onderaf losmaken via het ontstoppingsstuk of de zandvanger.
6. De zandvanger of het putje onderaan de regenpijp leeghalen en bezonken pannengruis en ander vuil verwijderen.
7. Beugels, naden en pijpbeugels nalopen en plekken met roest, loszittende delen of lekkage noteren, zodat een vakman die kan herstellen.

Controleer het zinkwerk voordat de stelling weggaat. Het liefst tijdens een flinke regenbui, of anders met water uit de tuinslang. Loop bij de oplevering deze punten na:

• Water uit de goot loopt naar de trechterstukken en blijft na een bui niet in de goot staan
• Beugels zitten op gelijke afstand volgens de fabrikant en de goot buigt niet door als je er met je hand op drukt
• Naden, hoeken en eindstukken van de goot lekken niet en op lange stukken zit een expansievoorziening
• Regenpijpen staan loodrecht, de beugels zitten vast en de pijpen komen uit in een zandvanger, een afkoppelvoorziening of weg van de fundering
• Bij bliksembeveiliging is de geleidende verbinding intact en heeft het bedrijf je gewezen op een controle door een vakman
• Waterslagen hebben afschot naar buiten, een druipneus voor de gevel en zijkappen met ruimte om uit te zetten
• Het lood rond de schoorsteen staat boven de dakbedekking uit en is afgedekt met lood in een ingeslepen voeg, niet alleen dichtgekit
• Dakranden en afdekkers hebben afschot naar het dak en in het horizontale vlak zie je geen schroeven
• Op snijranden van gecoat metaal bladdert de lak niet en koper zit niet boven zink of aluminium
• Je hebt informatie gekregen over het gebruikte materiaal, de fabrikant van het systeem en de garantievoorwaarden