Upuhana izolacija potkrovlja i šupljih zidova

Pod stavkom upuhane izolacije od staklene vune podrazumijeva se samo mašinsko upuhavanje izolacije na pripremljenu površinu ili u zatvorenu šupljinu. Tu spadaju podešavanje mašine na propisanu gustinu, razvlačenje crijeva, označavanje visine sloja na mjernim letvicama, ravnomjerno raspoređivanje, a kod šupljina i bušenje i zatvaranje otvora za punjenje. Na kraju izvođač treba predati podatak o debljini, površini i broju potrošenih vreća, iz kojeg se može provjeriti stvarna gustina.

U stavku obično ne spadaju popravka tavanice, ugradnja parne brane, prohodne staze, uklanjanje starog nasipa ni skela. Ti se radovi obračunavaju posebno i pri obilasku objekta dobro je dogovoriti ko ih radi.

Tavanica ispod negrijanog tavana

Najzahvalnija primjena. Tavan se ne koristi za stanovanje, zimi toplota izlazi kroz tavanicu, a ljeti vrućina s krova prelazi u prostorije. Pahuljice se jednostavno upuhaju na slobodnu površinu u potrebnoj debljini. Ispod niskog kosog krova, gdje se ne može ni puzati, to je često jedini razuman način da se izolacija uopće postavi. Kod drvene tavanice sa starim nasipom između greda nasip ne treba uvijek uklanjati. Ako je suh i čvrst, dovoljno ga je poravnati i izolaciju upuhati preko njega.

Kosi krov i stambeno potkrovlje

U potkrovlje koje je već obloženo gips-kartonom ili pločama izolacija se upuhava u zatvorena polja između rogova. Prostor mora biti jasno omeđen: odozdo parna brana i obloga, odozgo paropropusna folija i iznad nje ventilisani sloj ispod pokrova. Bez takvog sastava upuhavanje se ne preporučuje.

Dvoslojni zidovi i drvene kuće

Neke starije kuće imaju vanjske zidove od dva sloja zida sa međuprostorom. Vuna se u njega unosi kroz otvore izbušene u fugama, bez rušenja. Na isti način pune se zidovi i međuspratne konstrukcije drvenih kuća, gdje se prije zatvaranja postavi mreža ili ploča i svako polje se napuni. Kod šupljih zidova odlučuje stanje međuprostora: mora biti neprekinut, suh i bez većih količina maltera i šuta koji bi zaustavili pahuljice.

Gdje upuhana izolacija nije pogodna

• u vlažne konstrukcije i ispod krova koji prokišnjava, dok se uzrok ne otkloni,
• u kosi krov bez ventilisanog sloja ispod pokrova, na primjer ispod bitumenske šindre na punoj oplati bez provjetravanja,
• u šuplji zid na strani izloženoj kiši, gdje voda prolazi kroz vanjski sloj, bez procjene stručnjaka,
• na površine po kojima se hoda bez staza ili nosive podkonstrukcije, jer se pahuljice gaženjem sabiju.

Na tržištu ćete uglavnom naći tri vrste upuhane izolacije. Staklena vuna, na primjer Supafil od Knauf Insulationa, Isover InsulSafe ili Ursa PureFloc, lagana je, negoriva u klasi reakcije na požar A1 i prema proizvođačima gotovo se ne sliježe. Isover u tehničkom listu za slobodno upuhavanje navodi gustinu od oko 15 kg/m³, toplotnu provodljivost 0,041 W/(m·K) i klasu slijeganja S1, odnosno manje od 1 %. Prednost je i to što je izbjegavaju glodari i insekti.

Kamena vuna je teža i nešto otpornija na visoke temperature, pa se ponekad bira oko dimnjaka ili kad su zahtjevi zaštite od požara veći. Celuloza od recikliranog papira dobro akumulira toplotu i pomaže protiv ljetnog pregrijavanja, ali sadrži dodatke protiv vatre i plijesni i prema proizvođačima mineralne vune jače se sliježe. Zato se kod nje računa s većom gustinom ili rezervom u debljini. Izbor zavisi od konstrukcije, zahtjeva zaštite od požara i preporuke projektanta ili iskusnog izvođača.

Debljina se ne određuje odoka, nego proračunom ili barem prema tabelama proizvođača. Na tavanicu ispod negrijanog tavana danas se obično upuhava 25 do 40 cm staklene vune, više u planinskim i hladnijim krajevima. Orijentacije radi, tehnički list Isover InsulSafe navodi oko 31 cm za toplotni otpor 7,5 m²K/W i oko 41 cm za 10 m²K/W pri gustini 15 kg/m³. Pri toj debljini na 100 m² potroši se približno 29 do 38 vreća.

U zatvorene šupljine upuhava se s većom gustinom nego na otvorenu tavanicu, da pahuljice popune cijeli prostor i da se s vremenom ne sabiju. Tačna vrijednost je u tehničkom listu konkretnog proizvoda. Dobar izvođač može iz broja vreća i zapremine šupljine izračunati koju je gustinu stvarno postigao.

U praksi se dešava da se upuhava odoka i da nakon godinu dana sloj izgleda tanji nego što je dogovoreno. Zato se isplati insistirati na mjernim letvicama raspoređenim po cijeloj površini i na zapisu o broju vreća.

• isprazniti tavan od starih stvari, da se može doći do strehe,
• provjeriti da krov nigdje ne prokišnjava i popraviti oštećene crijepove ili opšivke,
• osigurati da provjetravanje krova kod strehe i sljemena ostane slobodno,
• utvrditi kuda prolaze električni kablovi, razvodne kutije i ugradne svjetiljke u tavanici,
• prije upuhavanja odlučiti o prohodnim stazama do instalacija, dimnjaka i antene,
• obezbijediti pristup za mašinu, koja obično stoji vani kod kuće ili u vozilu, i utičnicu ako je izvođaču potrebna.

Tavanica ispod negrijanog tavana

1. Pregledati tavanicu i krov, izmjeriti površinu i odabrati debljinu prema proračunu ili tabeli proizvođača.
2. Provjeriti zrakonepropusnost tavanice. Kod drvenih tavanica bez neprekinutog sloja odozdo dodati parnu branu ili barem zabrtviti prodore.
3. Ograditi prostor oko dimnjaka, otvora za ulaz i svjetiljki koje se mogu zagrijati, prema uputama proizvođača i propisima zaštite od požara.
4. Kod strehe postaviti graničnike koji ne puštaju pahuljice u ventilisani sloj ispod pokrova.
5. Rasporediti mjerne letvice s označenom visinom sloja, otprilike na svakih nekoliko kvadratnih metara.
6. Podesiti mašinu na gustinu iz tehničkog lista i upuhavati od najudaljenijeg mjesta prema ulaznom otvoru.
7. Ravnomjerno rasporediti sloj do oznaka na letvicama, bez gaženja po gotovoj površini.
8. Izolovati i zabrtviti poklopac ulaznog otvora, da kroz njega ne izlazi toplota.
9. Zapisati površinu, debljinu i broj vreća i predati te podatke vlasniku.

Zatvorena šupljina u zidu ili kosom krovu

1. Endoskopom ili sondom provjeriti koliko je šupljina duboka, neprekinuta i suha.
2. Odrediti raspored otvora za punjenje tako da izolacija dođe do cijele površine.
3. Izbušiti otvore, kod zida obično u fugama.
4. Upuhati izolaciju s većom gustinom, otvor po otvor, dok mašina ne osjeti otpor.
5. Provjeriti punjenje novom sondom ili termokamerom kad postoji razlika temperature između unutra i vani.
6. Zatvoriti otvore i obraditi površinu.

Topli zrak iz prostorija nosi vlagu. Kad kroz tavanicu dospije u hladnu izolaciju, može se u njoj kondenzovati. Zato vrijedi jednostavno pravilo: odozdo, na toploj strani, konstrukcija treba biti što zatvorenija, a odozgo izolacija treba slobodno disati. Omalterisana betonska ploča obično je dovoljno nepropusna. Kod drvene tavanice, obloge od dasaka ili gips-kartona obično se dodaje parna brana sa zalijepljenim spojevima.

Iznad izolacije mora ostati provjetravan prostor. Ventilacioni otvori kod strehe i sljemena ne smiju se zatrpati, inače se na tavanu skuplja vlaga i na rogovima se pojavi plijesan. Prodori kroz tavanicu, poput kablova, svjetiljki, ventilacionih cijevi i dimnjaka, zaptivaju se prije upuhavanja. Kasnije im niko više ne može pristupiti.

• manja gustina od one koju propisuje proizvođač: sloj izgleda debelo, ali lošije izoluje i s vremenom se može slegnuti,
• neravnomjeran sloj: uz rubove i iza greda ostane manje izolacije i nastaju hladne trake,
• zatrpano provjetravanje kod strehe: tavan prestane disati, voda se kondenzuje i drvo vlaži,
• nezaptivena tavanica odozdo: vlažan zrak prolazi u izolaciju i smanjuje njen učinak,
• nema prohodnih staza: pri svakoj provjeri antene ili dimnjaka izolacija se izgazi,
• upuhavanje ispod krova koji prokišnjava: mokra vuna prestaje izolovati, a problem ostaje skriven,
• šupljina puna maltera i šuta: pahuljice se zaustave i u zidu ostanu prazna mjesta,
• nema zapisa o potrošnji: kasnije se ne može utvrditi jesu li debljina i gustina ispoštovane.

U praksi se ponude često porede samo po cijeni po kvadratnom metru. Razlika je onda u debljini ili gustini, koje se na prvi pogled ne vide. Pri poređenju zato pitajte za debljinu, gustinu, proizvod i broj vreća na 100 m².

Upuhanu izolaciju izvode specijalizovane firme za izolacije, često obučene od proizvođača sistema, kao i krovopokrivačke i građevinske firme. Tražite reference, ugovor i zapis o debljini i potrošnji materijala, i provjerite da je firma registrovana za tu djelatnost. U stambenoj zgradi o radovima na krovu i vanjskim zidovima odlučuju etažni vlasnici, odnosno upravnik zgrade.

Izolacija tavanice ili punjenje šupljine obično ne mijenja izgled kuće. U općini provjerite da li je za vaš zahvat potrebna prijava ili odobrenje.

Entitetski fondovi za zaštitu okoliša i pojedine općine povremeno objavljuju javne pozive za sufinansiranje mjera energijske efikasnosti u domaćinstvima, među kojima je često i izolacija tavanice. Uslovi se mijenjaju od poziva do poziva, pa provjerite aktuelne uslove na zvaničnom portalu nadležnog fonda ili općine prije nego što naručite radove.

Upuhavanje je posao za mašinu i iskusnog rukovaoca. Pripremu tavana ipak može obaviti i vlasnik, i tako ekipi uštedjeti vrijeme, a sebi novac za dodatne sate.

1. Isprazniti tavan i odnijeti stare stvari, daske i kutije do ulaznog otvora.
2. Pomesti ili usisati tavanicu i ukloniti ostatke šuta.
3. Za jake kiše pregledati krov iznutra baterijskom lampom i zapisati mjesta gdje prosijava svjetlo ili kaplje.
4. Obojenom trakom označiti kutije, svjetiljke i kablove koji prolaze kroz tavanicu.
5. Zalijepiti ili zakitati procjepe oko prodora i ulaznog otvora, da kroz njih ne struji topao zrak.
6. Napraviti jednostavne staze od letava i dasaka do dimnjaka i antene, više od budućeg sloja.
7. Fotografisati pripremljeno stanje, fotografije koriste pri primopredaji i pri prijavi na javni poziv.

Na otvorenoj tavanici provjera je jednostavna. Pogledajte mjerne letvice, da li sloj svuda doseže oznaku, i izmjerite ga na nekoliko mjesta metrom na preklapanje. Površina treba biti ravnomjerna, bez udubljenja uz grede i rubove. Ventilacioni otvori kod strehe moraju biti slobodni, a ulazni otvor izolovan.

Gustinu provjeravate računom. Težina vreće pomnožena brojem vreća i podijeljena zapreminom sloja treba otprilike odgovarati vrijednosti iz tehničkog lista. Kod šupljina u zidovima i kosim krovovima najbolja provjera je termografija tokom prve grijne sezone. Hladne mrlje pokazuju gdje izolacija nedostaje, pa ih izvođač može dopuniti.

Lista za primopredaju

• debljina sloja odgovara dogovoru na cijeloj površini,
• izvođač je predao naziv proizvoda, površinu, debljinu i broj vreća,
• provjetravanje kod strehe i sljemena je slobodno,
• oko dimnjaka i svjetiljki ispoštovan je razmak prema proizvođaču,
• ulazni otvor je izolovan i dobro se zatvara,
• staze do antene i dimnjaka su iznad nivoa izolacije,
• otvori za punjenje u zidovima su zatvoreni i obrađeni,
• nigdje nema tragova prokišnjavanja ni vlažnih mjesta.

U NUMIQ cjenovniku upuhana izolacija od staklene vune vodi se kao rad po m² sa sitnim potrošnim materijalom. Sama izolacija, odnosno vreće vune, obračunava se posebno kao materijal. Orijentaciona cijena rada je oko 19,70 KM po m². Cijene se razlikuju po regijama i gradovima, a u većim gradovima obično su više.

Na cijenu rada najviše utiče da li se radi o otvorenoj tavanici ili zatvorenoj šupljini. Kod šupljina se dodaju bušenje, provjera i zatvaranje otvora. Važni su i pristup tavanu, visina, udaljenost mašine od mjesta rada, potreba za stazama i zaptivanje tavanice. Materijal zavisi od debljine i gustine: što je sloj deblji, to je više vreća. Ponude zato uvijek poredite pri istoj debljini i istom proizvodu.

Ako se istovremeno radi i krov, pogledajte članak Limarski radovi. Za stambeno potkrovlje umjesto upuhavanja često se bira prskana izolacija, o kojoj govori članak Prskana pjenasta izolacija sa zatvorenom strukturom. Ako planirate i izolaciju fasade, pročitajte Izolacija fasade.