Ψεκαζόμενος αφρός πολυουρεθάνης ανοιχτής κυψέλης σε πάχος 30 έως 35 εκ.

Ο αφρός ανοιχτής κυψέλης έχει, σύμφωνα με τους κατασκευαστές, συντελεστή θερμικής αγωγιμότητας συνήθως γύρω στα 0,036 έως 0,040 W/m·K. Μονώνει δηλαδή περίπου όσο ένας καλός πετροβάμβακας. Μια στρώση 30 έως 35 εκ. δίνει θερμική αντίσταση περίπου 8 έως 9 m²·K/W. Αυτό είναι επίπεδο που οι μηχανικοί προτείνουν συνήθως για στέγες κτιρίων σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ή για σπίτια σε ψυχρές κλιματικές ζώνες.

Στην Ελλάδα αυτό το πάχος συναντάται κυρίως στις εξής περιπτώσεις:

• ξύλινη στέγη σε ορεινό χωριό ή στη βόρεια Ελλάδα, όπου ο χειμώνας είναι βαρύς και η θέρμανση γίνεται με πετρέλαιο, ξύλα ή αντλία θερμότητας,
• μετατροπή σοφίτας σε κατοικήσιμο χώρο, όπου θέλετε τη στέγη μονωμένη στο επίπεδο νέας κατασκευής,
• νεόδμητο σπίτι, όπου η ενεργειακή μελέτη ζητά πολύ χαμηλή θερμική διαπερατότητα στέγης,
• πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα κάτω από κεραμοσκεπή με μη θερμαινόμενη σοφίτα, όπου ο αφρός ψεκάζεται από πάνω και ο χώρος δεν περιορίζει το πάχος,
• αντικατάσταση διπλής στρώσης πετροβάμβακα (ανάμεσα και κάτω από τις τεγίδες) με μία συνεχή στρώση χωρίς αρμούς.

Γιατί να μη φτάνουν τα συνηθισμένα 20 εκ.; Σε ένα σπίτι με καλά μονωμένους τοίχους και καλά κουφώματα, η στέγη γίνεται το σημείο όπου χάνεται μεγάλο μέρος της θερμότητας, γιατί ο ζεστός αέρας ανεβαίνει. Στην Ελλάδα μετράει εξίσου και το καλοκαίρι. Τα κεραμίδια κάτω από τον ήλιο του Ιουλίου καίνε, και μια σοφίτα με λεπτή μόνωση γίνεται φούρνος από το απόγευμα. Η παχύτερη στρώση καθυστερεί αισθητά αυτή τη ζέστη. Από την άλλη, φέρνει μεγαλύτερες απαιτήσεις στη στέγη, στη διαχείριση της υγρασίας και στον τρόπο ψεκασμού. Για αυτά μιλά το υπόλοιπο άρθρο.

Στον τιμοκατάλογο υπάρχουν ακόμη δύο σχετικές εργασίες, η καθεμία με δική της σελίδα. Η σύντομη σύγκριση που ακολουθεί σας βοηθά να διαλέξετε:

• Ανοιχτή κυψέλη 20 έως 25 εκ.: συνήθως χωρά στο ύψος των κανονικών τεγίδων χωρίς προέκταση. Ψεκάζεται σε ένα έως δύο περάσματα και κόβεται λιγότερο υλικό. Ταιριάζει όπου αρκεί ένα τυπικό επίπεδο μόνωσης, όπως σε πολλές περιοχές της νότιας Ελλάδας και των νησιών, ή όπου δεν υπάρχει χώρος να μεγαλώσει το πάχος της στέγης.
• Ανοιχτή κυψέλη 30 έως 35 εκ. (η παρούσα εργασία): σχεδόν πάντα ξεπερνά το ύψος των τεγίδων, οπότε χρειάζεται προέκτασή τους ή ξεχωριστός σκελετός. Ψεκάζεται σε περισσότερα περάσματα με διαλείμματα για να κρυώσει ο αφρός, και τα περισσεύματα που κόβονται είναι περισσότερα. Η δουλειά κρατά περισσότερο και η μελέτη υγρασίας της κατασκευής παίζει μεγαλύτερο ρόλο.
• Κλειστή κυψέλη: πυκνότερος αφρός με χαμηλότερη αγωγιμότητα. Σχεδόν δεν αφήνει να περάσουν υδρατμοί και νερό και δίνει κάποια ακαμψία στην κατασκευή. Ψεκάζεται σε λεπτές στρώσεις, γι' αυτό χρησιμοποιείται κυρίως σε θεμέλια, μεταλλικά κτίρια, λαμαρινοσκεπές, υπόγεια ή όπου ο χώρος είναι λίγος. Σε ξύλινη στέγη και σε πάχος 30 έως 35 εκ. δεν μπαίνει συνήθως, γιατί θα έκλεινε το ξύλο και από τις δύο πλευρές και το κόστος θα ανέβαινε χωρίς λόγο.

Στην πράξη συμβαίνει συχνά ο πελάτης να παραγγείλει παχιά στρώση ενώ, με το ύψος των τεγίδων του και τον στόχο μόνωσης που έχει, θα του αρκούσαν τα 25 εκ. Συμβαίνει και το αντίθετο: λεπτή στρώση σε σοφίτα που προορίζεται για κύριο υπνοδωμάτιο, και το καλοκαίρι δεν μπαίνει κανείς μέσα. Στηρίξτε λοιπόν την απόφαση σε θερμικό υπολογισμό ή τουλάχιστον σε μια κουβέντα με μηχανικό ή ενεργειακό επιθεωρητή. Αν σκέφτεστε ένταξη σε πρόγραμμα όπως το Εξοικονομώ, η ενεργειακή μελέτη θα δείξει και ποιο πάχος έχει πραγματικό όφελος.

Μια παχιά στρώση αφρού σκεπάζει τεγίδες, καλώδια και διελεύσεις. Ό,τι ξεχαστεί, αργότερα λύνεται μόνο με κόψιμο. Γι' αυτό αξίζει η προετοιμασία να γίνει σχολαστικά.

Στέγη και μεμβράνη

Η στέγη πρέπει να είναι στεγανή. Σημεία που στάζουν, σπασμένα ή μετακινημένα κεραμίδια και ελλιπή φλασίματα επισκευάζονται πριν τον ψεκασμό. Ο αφρός θα κρατούσε το νερό για πολύ καιρό και τη διαρροή θα την καταλαβαίνατε μετά από χρόνια. Κάτω από τα κεραμίδια πρέπει να υπάρχει διαπνέουσα μεμβράνη ή άλλη διάταξη που επιτρέπει ο κατασκευαστής του αφρού. Πάνω σε παλιές ασφαλτικές μεμβράνες ή πισσόχαρτα στο πέτσωμα ο αφρός ανοιχτής κυψέλης δεν πρέπει να ψεκάζεται χωρίς μελέτη. Οι υδρατμοί θα συμπυκνώνονταν από κάτω και το ξύλο θα έπιανε υγρασία.

Τεγίδες και προέκταση

Οι συνηθισμένες τεγίδες σε μονοκατοικίες έχουν ύψος περίπου 14 έως 20 εκ. Για να ψεκαστεί ίσια μια στρώση 30 έως 35 εκ. και να στερεωθεί αργότερα πάνω της ο σκελετός της γυψοσανίδας, οι τεγίδες προεκτείνονται. Στην κάτω τους πλευρά βιδώνονται καδρόνια ή μαδέρια όρθια, ή μπαίνουν αποστατικά στηρίγματα με πήχεις. Ο ξυλουργός πρέπει να το έχει τελειώσει πριν τον ψεκασμό. Το ξύλο πρέπει να είναι στεγνό, σύμφωνα με τους κατασκευαστές αφρού συνήθως με υγρασία έως περίπου 18 έως 20 %.

Ηλεκτρολογικά, καμινάδα και διελεύσεις

Όλες οι ηλεκτρικές γραμμές στο επίπεδο της στέγης μπαίνουν από πριν σε σωλήνες και τα κουτιά τοποθετούνται έτσι ώστε να μένουν προσβάσιμα μετά τον ψεκασμό. Αυτή τη δουλειά την κάνει αδειούχος ηλεκτρολόγος, όχι το συνεργείο του αφρού. Γύρω από την καμινάδα τζακιού ή σόμπας ο αφρός δεν ψεκάζεται ποτέ απευθείας πάνω της. Αφήνεται απόσταση σύμφωνα με τον κατασκευαστή της καμινάδας και ο χώρος γεμίζει με άκαυστο πετροβάμβακα. Ο εξαερισμός της αποχέτευσης, οι αεραγωγοί και τα παράθυρα στέγης πρέπει να έχουν μπει και να έχουν φλασιαριστεί.

Σε πολυκατοικία

Αν η σοφίτα ή η στέγη ανήκει σε πολυκατοικία, ενημερώστε εγκαίρως τον διαχειριστή και τους γείτονες. Το συνεργείο χρειάζεται θέση για το βαν κοντά στην είσοδο, διέλευση των σωλήνων από το κλιμακοστάσιο και συνεννόηση για την οσμή και τον αερισμό κατά τη διάρκεια της εργασίας.

Το συνεργείο έρχεται με βαν που έχει μέσα το μηχάνημα δύο συστατικών, θερμαινόμενους σωλήνες και τα βαρέλια με τα συστατικά. Στο έργο δουλεύουν συνήθως δύο έως τρία άτομα: αυτός που ψεκάζει, ένας βοηθός στους σωλήνες και κάποιος που κόβει και καθαρίζει.

1. Κάλυψη παραθύρων, δαπέδων, σκάλας και ό,τι άλλο δεν πρέπει να λερωθεί. Ο αφρός ψεκάζεται και το λεπτό νέφος φτάνει αρκετά μέτρα μακριά.
2. Έλεγχος θερμοκρασίας και υγρασίας του υποστρώματος και του αέρα. Συστατικά και υπόστρωμα πρέπει να είναι στο εύρος που ορίζει ο κατασκευαστής. Σε ορεινές περιοχές τον χειμώνα η σοφίτα συχνά θερμαίνεται πριν.
3. Πρώτο πέρασμα ακριβώς πάνω στη μεμβράνη ή στο πέτσωμα. Σε αυτό ο αφρός σφραγίζει αρμούς, άκρες και γωνίες στο σημείο που η στέγη πατά στον τοίχο.
4. Διάλειμμα για να κρυώσει. Ο αφρός παράγει θερμότητα καθώς σκληραίνει, και αν ψεκαστεί πολύ παχύς με τη μία, μπορεί να υπερθερμανθεί εσωτερικά, να ραγίσει ή να καφετιάσει. Γι' αυτό οι κατασκευαστές περιορίζουν το πάχος κάθε περάσματος, στην ανοιχτή κυψέλη συνήθως σε περίπου 15 έως 20 εκ.
5. Επόμενο πέρασμα ή περάσματα μέχρι το ζητούμενο πάχος, με μικρή περίσσεια πάνω από την ακμή των προεκτεταμένων τεγίδων.
6. Κόψιμο της περίσσειας με μακρύ πριόνι ή ειδικό κόφτη, στο επίπεδο των τεγίδων, ώστε να στερεωθεί πάνω τους ο σκελετός.
7. Μέτρηση πάχους με μεταλλική ακίδα, συμπλήρωμα όπου λείπει και καθάρισμα των κομματιών.

Στα 30 έως 35 εκ. τα κομμάτια που κόβονται είναι αισθητά περισσότερα από ό,τι στη λεπτότερη εκδοχή. Εξίσου σημαντικό είναι ο τεχνίτης να έχει τις προεκτεταμένες τεγίδες ως σαφές επίπεδο αναφοράς. Χωρίς αυτές δύσκολα κρατά ομοιόμορφο πάχος.

Πόσο χρόνο παίρνει

Μια συνηθισμένη σοφίτα μονοκατοικίας με λεπτότερη στρώση τελειώνει συχνά σε μία μέρα. Για παχιά στρώση υπολογίστε περισσότερο χρόνο, ενδεχομένως δύο μέρες, γιατί τα περάσματα είναι περισσότερα και ενδιάμεσα υπάρχουν διαλείμματα. Ο αφρός σκληραίνει στην αφή συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά και κόβεται συνήθως μέσα σε μία ώρα. Πλήρη σκλήρυνση αποκτά σε περίπου 24 ώρες. Κατά τον ψεκασμό και, ανάλογα με τον κατασκευαστή, για μερικές ώρες έως περίπου μία μέρα μετά, κανείς δεν πρέπει να μένει στο σπίτι χωρίς μέσα προστασίας και ο χώρος πρέπει να αερίζεται.

Στην παχιά στρώση η διαφορά ανάμεσα σε μια απλή και μια σύνθετη στέγη φαίνεται πιο έντονα, και επομένως και στη δυσκολία και στο κόστος της εργασίας.

Διευκολύνουν:

• απλή δίριχτη στέγη με ίσιες τεγίδες και κανονικές αποστάσεις,
• τεγίδες προεκτεταμένες ακριβώς στο ζητούμενο πάχος, που λειτουργούν ως οδηγός,
• άδεια σοφίτα χωρίς έπιπλα, υλικά και παλιές μονώσεις,
• εύκολη πρόσβαση για τους σωλήνες από το βαν,
• στεγνό ξύλο και κατάλληλη θερμοκρασία, χωρίς ανάγκη για θέρμανση του χώρου.

Δυσκολεύουν:

• πολύπλοκη στέγη με φεγγίτες, λούκια, ακμές και πολλά παράθυρα στέγης,
• πολλές διελεύσεις και κουτιά που πρέπει να παρακαμφθούν και να προστατευτούν,
• παλιές μονώσεις που πρέπει πρώτα να βγουν και να μεταφερθούν,
• στραβές ή στρεβλωμένες τεγίδες, που θέλουν περισσότερο κόψιμο,
• ψηλή και απότομη σοφίτα, όπου δουλεύουν από σκαλωσιά ή κινητή πλατφόρμα,
• χειμώνας σε ορεινή περιοχή, που σημαίνει μεγαλύτερη θέρμανση χώρου και συστατικών,
• καλοκαίρι με πολύ ζεστή σοφίτα, όπου οι εργασίες μετατίθενται συχνά στις πρωινές ώρες.

Ο αφρός ανοιχτής κυψέλης αφήνει τους υδρατμούς να περνούν, γι' αυτό λέγεται διαπνέων. Αυτό είναι πλεονέκτημα, γιατί όση υγρασία έχει το ξύλο μπορεί να στεγνώνει σιγά σιγά. Στα 30 έως 35 εκ. όμως έχει σημασία σε ποιο σημείο της διάταξης συμπυκνώνονται οι υδρατμοί. Τον χειμώνα ο ζεστός, υγρός αέρας του σπιτιού κινείται προς τα έξω και μπορεί να συμπυκνωθεί πάνω στην κρύα μεμβράνη.

Οι κατασκευαστές δεν συμφωνούν όλοι. Κάποιοι, με κατάλληλη διάταξη, δεν ζητούν φράγμα υδρατμών. Άλλοι το συνιστούν, κυρίως σε παχιές στρώσεις, σε ψυχρές περιοχές και σε χώρους με περισσότερη υγρασία, όπως μπάνια. Η αξιόπιστη λύση είναι θερμοϋγρομετρικός έλεγχος της διάταξης σύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα ΕΛΟΤ EN. Ο μηχανικός υπολογίζει αν χρειάζεται φράγμα και ποιο. Αν μπει, τοποθετείται πάνω στον κομμένο αφρό, κάτω από τον σκελετό της γυψοσανίδας, και οι ενώσεις του καθώς και οι συνδέσεις με τους τοίχους κολλιούνται με ταινία.

Μην ξεχνάτε τον αερισμό κάτω από τα κεραμίδια. Ο αφρός δεν πρέπει να φράξει το διάκενο αερισμού στο γείσο ούτε στον κορφιά, αλλιώς η υγρασία κάτω από τα κεραμίδια δεν έχει από πού να φύγει. Σε στέγη με πέτσωμα και μεμβράνη ο αεριζόμενος χώρος λύνεται από πάνω. Σε στέγη με μεμβράνη απευθείας στις τεγίδες ο τεχνίτης προσέχει να μη φουσκώσει ο αφρός τη μεμβράνη προς τα κόντρα πηχάκια.

Ο γυψοσανιδάς μπορεί συνήθως να ξεκινήσει την επόμενη μέρα, όταν ο αφρός έχει σκληρύνει και έχει ελεγχθεί. Ο σκελετός στερεώνεται στις προεκτεταμένες τεγίδες, όχι στον αφρό. Τα καλώδια μένουν στους σωλήνες και τα κουτιά καλό είναι να έχουν σημαδευτεί, ώστε να μην κλειστούν κατά λάθος.

• Πολύ παχύ μονό πέρασμα: ο αφρός υπερθερμαίνεται εσωτερικά και ραγίζει. Φαίνεται από οσμή ή από κενά που δεν διακρίνονται στο κόψιμο.
• Ψεκασμός σε υγρό ξύλο: ο αφρός δεν κολλά καλά και στις άκρες των τεγίδων ανοίγουν σχισμές. Το ξύλο από κάτω στεγνώνει αργά και μπορεί να μουχλιάσει.
• Ανομοιόμορφο πάχος: στις γωνίες κοντά στον τοίχο και γύρω από τα παράθυρα στέγης μπαίνει συχνά λιγότερος αφρός. Τον χειμώνα εκεί εμφανίζονται κρύα σημεία και σκούροι λεκέδες στη γυψοσανίδα.
• Αποκόλληση από τις τεγίδες: ο αφρός συρρικνώνεται λίγο καθώς σκληραίνει, και σε κακό υπόστρωμα ανοίγει σχισμή κατά μήκος της τεγίδας. Η θερμοκάμερα τη δείχνει σαν κρύα λωρίδα.
• Αφρός σε ακατάλληλη μεμβράνη ή πισσόχαρτο: συμπύκνωση υγρασίας και βρεγμένο πέτσωμα, που ανακαλύπτεται μόνο όταν επισκευαστεί η στέγη.
• Θαμμένα κουτιά και φωτιστικά: ο ηλεκτρολόγος κόβει μετά τον αφρό και η μόνωση χάνει τη συνέχειά της.
• Αφρός κολλητά στην καμινάδα: κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδιαίτερα με τζάκι ή σόμπα ξύλων που δουλεύει όλο τον χειμώνα.
• Φραγμένο διάκενο στο γείσο: υγρασία κάτω από τα κεραμίδια, παγετός στις ορεινές περιοχές και, στη χειρότερη περίπτωση, σαπισμένοι πήχεις.
• Πολύ βαθύ κόψιμο: αντί για 30 εκ., σε μερικά διάστιχα μένουν μερικά εκατοστά λιγότερα. Αυτό φαίνεται μόνο με μέτρηση.

Ο ίδιος ο ψεκασμός δεν είναι δουλειά για ερασιτέχνη. Θέλει ειδικό μηχάνημα, προστασία αναπνοής και εμπειρία στη χημική αντίδραση. Την προετοιμασία όμως μπορείτε να την κάνετε μόνοι σας και να κερδίσει χρόνο το συνεργείο. Τα ηλεκτρολογικά αφήστε τα στον ηλεκτρολόγο και κάτω από απότομη στέγη προσέχετε να πατάτε σταθερά.

1. Αδειάσετε εντελώς τη σοφίτα, μαζί με αποθηκευμένα πράγματα και υπολείμματα υλικών.
2. Αφαιρέσετε τις παλιές μονώσεις και να τις βγάλετε σε κλειστούς σάκους, φορώντας μάσκα, γυαλιά και γάντια. Αν υποψιάζεστε αμίαντο, για παράδειγμα σε παλιά φύλλα αμιαντοτσιμέντου, να μην αγγίξετε τίποτα και να ζητήσετε εκτίμηση από ειδικό.
3. Σκουπίσετε και να ρουφήξετε με ηλεκτρική σκούπα τη σκόνη από τεγίδες, πατήματα και πέτσωμα.
4. Ελέγξετε τη στέγη από μέσα κατά τη διάρκεια ή μετά από βροχή και να σημαδέψετε κάθε σημείο που στάζει.
5. Μετρήσετε την υγρασία του ξύλου με υγρασιόμετρο σε αρκετές τεγίδες και να σημειώσετε τις τιμές.
6. Ελέγξετε ότι οι προεκτάσεις των τεγίδων είναι γερά στερεωμένες και βρίσκονται σε ένα επίπεδο.
7. Φωτογραφίσετε όλα τα καλώδια, τα κουτιά και τις διελεύσεις πριν τα σκεπάσει ο αφρός.
8. Εξασφαλίσετε πρόσβαση για το βαν και τους σωλήνες και να συμφωνήσετε για το ρεύμα που χρειάζεται το συνεργείο.
9. Οργανώσετε πού θα μείνουν οι ένοικοι, τα παιδιά και τα κατοικίδια κατά τον ψεκασμό και περίπου μία μέρα μετά.

Παραλάβετε τον αφρό πριν μπουν το φράγμα υδρατμών και η γυψοσανίδα, όσο φαίνονται ακόμη όλα. Ζητήστε από τον τεχνίτη να μετρήσει το πάχος με την ακίδα μπροστά σας σε πολλά σημεία, κυρίως στις γωνίες, στη βάση της στέγης και γύρω από τα παράθυρα στέγης. Αν η παραλαβή γίνει τον χειμώνα, αξίζει και έλεγχος με θερμοκάμερα, που αποκαλύπτει κρύες λωρίδες. Σε νεόδμητο σπίτι με απαίτηση αεροστεγανότητας ακολουθεί δοκιμή αεροστεγανότητας, που γίνεται μετά το φράγμα υδρατμών.

• το πάχος του αφρού είναι τα συμφωνημένα 30 έως 35 εκ. και στις γωνίες και γύρω από διελεύσεις,
• ο αφρός είναι συνεχής, χωρίς ρωγμές, κενά και καφέ υπερθερμασμένα σημεία,
• δεν υπάρχουν σχισμές κατά μήκος των τεγίδων ούτε στους τοίχους,
• η επιφάνεια είναι κομμένη στο επίπεδο των προεκτεταμένων τεγίδων,
• τα διάκενα αερισμού στο γείσο και στον κορφιά είναι ελεύθερα,
• γύρω από την καμινάδα τηρείται η απόσταση και υπάρχει γέμισμα από άκαυστο υλικό,
• τα ηλεκτρικά κουτιά και οι διελεύσεις είναι προσβάσιμα και σημαδεμένα,
• παράθυρα, δάπεδα και σκάλα είναι καθαρά από ψεκασμό,
• τα κομμάτια του αφρού έχουν απομακρυνθεί ή έχει συμφωνηθεί ποιος θα τα πετάξει,
• έχετε το τεχνικό φυλλάδιο του αφρού και καταγραφή πάχους και επιφάνειας στο πρωτόκολλο παραλαβής.