Τοποθέτηση τεγίδων για κεραμίδια

Η κεραμοσκεπή δεν είναι ενιαία επιφάνεια. Κάθε κεραμίδι κρέμεται από την τεγίδα με τη μύτη που έχει στο πίσω μέρος και επικαλύπτεται με τα διπλανά του. Γι' αυτό η απόσταση ανάμεσα στις τεγίδες δεν μπαίνει στο μάτι. Την ορίζει ο κατασκευαστής των κεραμιδιών για το συγκεκριμένο μοντέλο και για την κλίση της στέγης. Αν οι τεγίδες μπουν πολύ κοντά, τα κεραμίδια επικαλύπτονται περισσότερο απ' όσο πρέπει και η επάνω σειρά δεν κάθεται σωστά. Αν μπουν πολύ μακριά, η επικάλυψη μικραίνει και με πλάγια βροχή ή χιονοθύελλα το νερό και το χιόνι περνούν κάτω από τα κεραμίδια.

Οι τεγίδες σηκώνουν και φορτία: το βάρος των κεραμιδιών, το χιόνι, τον άνθρωπο που ανεβαίνει για συντήρηση και την αναρρόφηση του ανέμου, που προσπαθεί να σηκώσει την επικάλυψη. Στα νησιά και στις παραθαλάσσιες περιοχές με δυνατά μελτέμια αυτό το τελευταίο μετράει πολύ. Στις σύγχρονες στέγες οι τεγίδες πατούν πάνω σε αντιτεγίδες, δηλαδή σε κατακόρυφα πηχάκια που μπαίνουν πάνω από τη μεμβράνη στεγανοποίησης. Έτσι ανάμεσα στη μεμβράνη και στα κεραμίδια μένει ένα κενό που αερίζεται. Από εκεί φεύγει η υγρασία, ενώ όποιο νερό περάσει κάτω από τα κεραμίδια κυλάει πάνω στη μεμβράνη μέχρι το γείσο και την υδρορροή.

Γιατί δεν καρφώνονται οι τεγίδες κατευθείαν πάνω στη μεμβράνη; Γιατί θα την πίεζαν πάνω στα καδρόνια ή στο πέτσωμα και πάνω από κάθε τεγίδα θα σταματούσε νερό. Γι' αυτό σήμερα η αντιτεγίδα θεωρείται σχεδόν αυτονόητη και οι τεγίδες μπαίνουν από πάνω της.

Η εργασία αυτή προϋποθέτει ότι το υπόστρωμα έχει τελειώσει. Ο τεχνίτης ανεβαίνει σε στέγη όπου υπάρχουν ήδη:

• ξύλινος σκελετός ελεγμένος από ξυλουργό, χωρίς σάπια ή σπασμένα καδρόνια,
• μεμβράνη στεγανοποίησης στρωμένη, με επικαλύψεις και κολλημένες ενώσεις όπως ορίζει ο κατασκευαστής της,
• αντιτεγίδες τοποθετημένες, ίσιες και στο ίδιο επίπεδο,
• λαμαρίνα γείσου τοποθετημένη ή τουλάχιστον ξεκάθαρο πώς θα λυθεί το γείσο και η υδρορροή,
• επιλεγμένος συγκεκριμένος τύπος κεραμιδιού, μαζί με τα κορφιάδικα και τα τελειώματα στα αετώματα.

Το τελευταίο σημείο υποτιμάται περισσότερο απ' όλα. Χωρίς το τεχνικό φυλλάδιο του κεραμιδιού οι τεγίδες δεν μπορούν να υπολογιστούν. Ο κατασκευαστής δίνει ένα εύρος μέσα στο οποίο μπορεί να κινηθεί η απόσταση των τεγίδων, πόσο μακριά από το γείσο μπαίνει η πρώτη και πόσο από τον κορφιά η τελευταία. Στα μεταλλικά κεραμίδια με σταθερό βήμα η απόσταση είναι δεδομένη και δεν αλλάζει καθόλου. Αν τα κεραμίδια επιλεγούν αφού μπουν οι τεγίδες, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να ξεκαρφωθούν και να ξαναμπούν.

Στην Ελλάδα πολλές στέγες χτίζονται πάνω σε πλάκα από μπετό. Εκεί συνήθως υπάρχει θερμομόνωση και μεμβράνη πάνω στην πλάκα και οι αντιτεγίδες στερεώνονται με βύσματα ή ειδικά στηρίγματα. Η λογική για τις τεγίδες μένει η ίδια, όμως ο τεχνίτης πρέπει να ξέρει πού ακριβώς βρίσκονται οι αντιτεγίδες και πώς έχουν πακτωθεί, γιατί οι τεγίδες καρφώνονται μόνο πάνω τους και όχι στη μόνωση.

Σε ανακαίνιση όπου αλλάζουν μόνο τεγίδες και κεραμίδια, η κατάσταση των αντιτεγίδων και της μεμβράνης κρίνεται αφού ξεσκεπαστεί η στέγη. Μια παλιά στέγη χωρίς μεμβράνη, όπου οι τεγίδες πατούσαν κατευθείαν στα καδρόνια, σχεδόν πάντα χρειάζεται να συμπληρωθεί μεμβράνη και αντιτεγίδες. Αυτό είναι όμως άλλη, συνδυασμένη εργασία. Σε πολυκατοικία με κεραμοσκεπή η στέγη είναι κοινόχρηστος χώρος, οπότε η πρόσβαση και το πρόγραμμα των εργασιών κανονίζονται με τον διαχειριστή.

Η εργασία σε ύψος πρέπει να έχει λυθεί από πριν: σκαλωσιά ή προστατευτικό στο γείσο και ασφάλιση των εργαζομένων. Οι τεγίδες χρησιμεύουν σαν σκαλοπάτια όσο προχωράει η δουλειά, αλλά δεν είναι μέσο ασφαλείας.

Διατομή ανάλογα με την απόσταση των στηρίξεων

Η τεγίδα δουλεύει σαν μικρή δοκός που περνάει πάνω από τις αντιτεγίδες. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ανάμεσα στις αντιτεγίδες, δηλαδή ανάμεσα στα καδρόνια, τόσο πιο χοντρή τεγίδα χρειάζεται. Με τις συνηθισμένες αποστάσεις καδρονιών μιας μονοκατοικίας χρησιμοποιούνται συνήθως τεγίδες περίπου 30 × 50 mm. Σε μεγαλύτερες αποστάσεις, σε βαρύτερα κεραμίδια ή σε ορεινές περιοχές με πολύ χιόνι προτιμώνται διατομές περίπου 40 × 60 mm. Αποφασίζει η μελέτη ή η σύσταση του κατασκευαστή των κεραμιδιών, όχι η συνήθεια.

Ποιότητα και υγρασία του ξύλου

Για τεγίδες χρησιμοποιείται συνήθως ξυλεία έλατου ή πεύκου, ταξινομημένη ως προς την αντοχή. Η τεγίδα δεν πρέπει να έχει μεγάλους ρόζους σε όλη τη διατομή, σκασίματα ή στράβωμα. Το ξύλο πρέπει να είναι αρκετά στεγνό, ενδεικτικά με υγρασία έως περίπου 20 %. Οι υγρές τεγίδες στρίβουν και ξεραίνονται αφού καρφωθούν, οι σειρές των κεραμιδιών κυματίζουν και τα καρφιά χαλαρώνουν. Στην πράξη συμβαίνει συχνά το ξύλο να μένει εβδομάδες στο εργοτάξιο ακάλυπτο, στη βροχή ή στον ήλιο. Πριν την τοποθέτηση πρέπει να διαλεχτεί και τα στραβά κομμάτια να μπουν στην άκρη.

Εμποτισμός

Οι τεγίδες πρέπει να είναι εμποτισμένες απέναντι σε έντομα και μύκητες, ιδανικά βιομηχανικά, με εμβάπτιση ή υπό πίεση. Οι άκρες που κόβονται πάνω στη στέγη περνιούνται ξανά με το συντηρητικό που προτείνει ο κατασκευαστής του εμποτισμού. Οι ακάλυπτες τομές είναι το σημείο όπου εμφανίζεται πρώτα η σαπίλα.

Καρφιά και βίδες

Οι τεγίδες καρφώνονται με γαλβανιζέ ή αλλιώς προστατευμένα καρφιά, συχνά με δακτυλίους, που κρατούν καλύτερα στο ξερίζωμα. Το μήκος του καρφιού είναι καλό να είναι τουλάχιστον δυόμισι φορές το πάχος της τεγίδας, ώστε να περάσει την τεγίδα και την αντιτεγίδα και να πιάσει στο καδρόνι. Αρκετοί τεχνίτες χρησιμοποιούν βίδες, ιδίως σε ανεμόδαρτες περιοχές ή όπου θέλουν πιο ελεγχόμενο σφίξιμο. Τα απλά, μη γαλβανισμένα καρφιά σκουριάζουν πάνω στη στέγη, ειδικά κοντά στη θάλασσα, και η σύνδεση κρατάει λιγότερα χρόνια.

Υπολογισμός των αποστάσεων

Ο τεχνίτης πρώτα μετράει το μήκος της κάθε πλευράς της στέγης στα δύο αετώματα και στη μέση. Από το συνολικό μήκος αφαιρεί το κομμάτι στο γείσο και στον κορφιά, όπως το ορίζει ο κατασκευαστής. Το υπόλοιπο το μοιράζει σε ίσες αποστάσεις που να βγαίνουν μέσα στο επιτρεπόμενο εύρος. Στόχος είναι όλες οι σειρές να έχουν την ίδια επικάλυψη και να μη χρειαστεί να κοπούν κεραμίδια κάτω από τον κορφιά. Στα μεταλλικά κεραμίδια με σταθερό βήμα γίνεται το ανάποδο: η απόσταση είναι δεδομένη και προσαρμόζεται η θέση της τελευταίας τεγίδας στον κορφιά.

Τεγίδα γείσου και τεγίδα κορφιά

Η πρώτη τεγίδα στο γείσο μπαίνει ανυψωμένη, συνήθως κατά το πάχος μιας τεγίδας ή όπως ορίζει το σύστημα του κεραμιδιού. Η πρώτη σειρά δεν έχει από κάτω άλλη σειρά για να ακουμπήσει και χωρίς ανύψωση θα έμενε πιο πλακωτή από τις υπόλοιπες. Στον κορφιά μπαίνει η τελευταία τεγίδα και, πάνω σε στηρίγματα, η τεγίδα του κορφιά που κρατάει τα κορφιάδικα κεραμίδια. Το ύψος της ρυθμίζεται ανάλογα με το σύστημα κορφιά.

Το κάρφωμα

1. Σημαδεύονται οι θέσεις των τεγίδων στις ακριανές αντιτεγίδες και τεντώνεται ράμμα ή στήνεται λέιζερ.
2. Τοποθετείται και καρφώνεται η ανυψωμένη τεγίδα του γείσου.
3. Η δουλειά προχωράει προς τον κορφιά και σε κάθε τεγίδα ελέγχεται η απόσταση με πήχη μέτρησης ή έτοιμο οδηγό.
4. Η τεγίδα καρφώνεται σε κάθε σημείο που διασταυρώνεται με αντιτεγίδα.
5. Οι ενώσεις των τεγίδων γίνονται πάντα πάνω σε αντιτεγίδα και εναλλάσσονται, ώστε να μην πέφτουν όλες πάνω στο ίδιο καδρόνι.
6. Ελέγχεται συνεχώς με ράμμα ότι οι τεγίδες μένουν παράλληλες με το γείσο.
7. Τοποθετείται η τελευταία τεγίδα και τα στηρίγματα της τεγίδας του κορφιά, όπως ορίζει το σύστημα του κεραμιδιού.
8. Συμπληρώνονται οι τεγίδες στα ειδικά σημεία και περνιούνται με συντηρητικό οι τομές.

Κάθε τεγίδα πρέπει να πατάει σε τουλάχιστον τρεις στηρίξεις. Τα μικρά κομμάτια που περνούν πάνω από μία ή δύο αντιτεγίδες μόνο είναι αδύναμο σημείο μέσα στην επιφάνεια της στέγης.

Ειδικά σημεία που ανήκουν στη δουλειά

• πρόσθετες τεγίδες γύρω από καμινάδα, παράθυρα στέγης και φεγγίτες, σύμφωνα με τις οδηγίες του παραθύρου ή της λαμαρίνας,
• τεγίδες ή σανίδες στο λούκι, πάνω στις οποίες στρώνεται η λαμαρίνα ή η ταινία του λουκιού,
• τεγίδες στις ακμές των τετράριχτων στεγών,
• τεγίδες στις άκρες των αετωμάτων για τα πλαϊνά κεραμίδια ή το λαμαρινένιο τελείωμα,
• πρόσθετες τεγίδες για χιονοφράκτες, πατήματα συντήρησης και άγκιστρα φωτοβολταϊκών, αν το ζητά ο κατασκευαστής τους,
• σίτα αερισμού ή χτένα κατά των πουλιών στο γείσο, εφόσον έχει συμφωνηθεί.

Αυτά τα σημεία άλλοτε χρεώνονται χωριστά και άλλοτε περιλαμβάνονται στο τετραγωνικό. Πριν ξεκινήσει η δουλειά καλό είναι να ξεκαθαρίσετε τι ακριβώς περιλαμβάνει η εργασία.

Στον τιμοκατάλογο θα βρείτε τρεις συγγενικές εργασίες. Διαφέρουν στο εύρος και στο σε τι κατάσταση βρίσκεται η στέγη πριν ξεκινήσει η δουλειά.

• Τοποθέτηση τεγίδων για κεραμίδια: μόνο οι οριζόντιες τεγίδες πάνω σε αντιτεγίδες που υπάρχουν ήδη. Ταιριάζει όταν τις αντιτεγίδες τις έβαλε ο ξυλουργός μαζί με τον σκελετό και τη μεμβράνη ή όταν σε αλλαγή κεραμιδιών μένουν οι παλιές αντιτεγίδες και η μεμβράνη σε καλή κατάσταση. Το βάρος της δουλειάς πέφτει στον ακριβή υπολογισμό και στις ίδιες αποστάσεις.
• Τοποθέτηση αντιτεγίδων: μόνο τα κατακόρυφα πηχάκια πάνω από τα καδρόνια, πάνω στη μεμβράνη. Δημιουργούν το κενό αερισμού, κρατούν τη μεμβράνη και ισιώνουν το επίπεδο της στέγης. Εδώ το ζήτημα είναι τα σφηνώματα, η επιπεδότητα και η στεγάνωση στα σημεία όπου τα καρφιά τρυπούν τη μεμβράνη.
• Τεγίδες και αντιτεγίδες μαζί: ένα συνεργείο κάνει και τις δύο στρώσεις στη σειρά. Είναι το συνηθισμένο σε νέες στέγες, αλλά και σε ανακαινίσεις όπου μπαίνει καινούρια μεμβράνη. Το πλεονέκτημα είναι ότι για το επίπεδο και για τις αποστάσεις απαντά ένας τεχνίτης.

Τις τεγίδες μόνες τους τις παραγγέλνετε όταν για τις αντιτεγίδες απαντά κάποιος άλλος. Να υπολογίζετε λοιπόν ότι ο τεχνίτης των τεγίδων ευθύνεται μόνο για τη δική του στρώση. Αν οι αντιτεγίδες είναι στραβές, οι τεγίδες δεν θα τις ισιώσουν. Η τεγίδα ακολουθεί το υπόστρωμα και το κύμα περνάει στα κεραμίδια. Ένας καλός τεχνίτης γι' αυτό κοιτάζει τις αντιτεγίδες πριν αρχίσει και λέει τα προβλήματα πριν μπει το πρώτο καρφί.

Η πιο απλή περίπτωση είναι η δίριχτη στέγη με δύο ίσιες πλευρές, χωρίς διελεύσεις, με καλή πρόσβαση από σκαλωσιά. Οι τεγίδες πάνε από αέτωμα σε αέτωμα, ο υπολογισμός είναι ένας για όλη την πλευρά και η δουλειά προχωράει γρήγορα.

Τη δουλειά την καθυστερούν και τη δυσκολεύουν κυρίως:

• οι τετράριχτες και πυραμιδοειδείς στέγες, όπου κάθε τεγίδα κόβεται λοξά στην ακμή,
• τα λούκια, οι φεγγίτες, τα πολλά παράθυρα στέγης και οι καμινάδες,
• τα διαφορετικά μήκη καδρονιών στην ίδια πλευρά, όπως σε σπαστές στέγες, όπου χρειάζονται περισσότεροι υπολογισμοί,
• τα κεραμίδια με μικρή απόσταση τεγίδων, όπως τα επίπεδα κεραμίδια σε διπλή κάλυψη, όπου οι τεγίδες ανά τετραγωνικό είναι πολύ περισσότερες,
• η μεγάλη απόσταση καδρονιών, που απαιτεί πιο χοντρές και βαριές τεγίδες,
• η μεγάλη κλίση, το ύψος του κτιρίου και η δύσκολη πρόσβαση για το ανέβασμα των υλικών, όπως σε στενά σοκάκια χωριών και νησιών,
• οι ανακαινίσεις, όπου πρέπει να βγουν οι παλιές τεγίδες και τα υπολείμματα των καρφιών,
• ο αέρας, η βροχή ή η παγωνιά, που δεν επιτρέπουν ασφαλή εργασία στη στέγη.

Σε απλή στέγη μονοκατοικίας ένα έμπειρο συνεργείο δύο ή τριών ατόμων τελειώνει τις τεγίδες συνήθως σε μία με δύο ημέρες. Μια σύνθετη στέγη με πολλά ειδικά σημεία μπορεί να πάρει αρκετές φορές περισσότερο. Οι τεγίδες δεν έχουν χρόνους αναμονής, στεγνώματος ή σκλήρυνσης. Δεν είναι όμως καλό να μένει η μεμβράνη για πολύ καιρό χωρίς κεραμίδια. Οι περισσότερες μεμβράνες αντέχουν τον ήλιο μόνο για περιορισμένο διάστημα σύμφωνα με τον κατασκευαστή, κάτι που στο ελληνικό καλοκαίρι έχει σημασία, και οι τεγίδες χωρίς κεραμίδια δεν προστατεύουν τη στέγη από τη βροχή.

Οι τεγίδες είναι ένα σύντομο ενδιάμεσο βήμα, αλλά πολλές ειδικότητες δένουν πάνω τους. Τα περισσότερα προβλήματα προκύπτουν όταν κάτι που έπρεπε να γίνει κάτω από τις τεγίδες γίνεται αργότερα.

• ξυλουργός: παραδίδει σκελετό, μεμβράνη και αντιτεγίδες, ο τεχνίτης των τεγίδων ελέγχει το επίπεδο και τις αποστάσεις,
• λαμαρινάς: η λαμαρίνα του γείσου, τα άγκιστρα της υδρορροής και κάποιες επενδύσεις μπαίνουν πριν τις τεγίδες ή μαζί τους, η σειρά πρέπει να συμφωνηθεί,
• παράθυρα στέγης: το παράθυρο τοποθετείται μέσα στις τεγίδες, με πρόσθετες τεγίδες σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή του,
• φωτοβολταϊκά ή ηλιακός θερμοσίφωνας: τα άγκιστρα στερεώνονται στα καδρόνια, οπότε η θέση τους λύνεται μαζί με τις τεγίδες και όχι πάνω στα έτοιμα κεραμίδια,
• αντικεραυνική προστασία: τα στηρίγματα και τους αγωγούς τα τοποθετεί αδειούχος ηλεκτρολόγος ή ειδικός, ο τεχνίτης αφήνει έτοιμα τα σημεία,
• θερμομόνωση σοφίτας: αν γίνεται από μέσα μετά το σκέπασμα, τα καρφιά των τεγίδων δεν πρέπει να τρυπήσουν το φράγμα υδρατμών, εφόσον έχει ήδη μπει.

Αν σχεδιάζετε απαγωγό αερισμού, κεραία ή καπάκι εξόδου στη στέγη, αξίζει να σημαδέψετε τη θέση τους πριν τις τεγίδες. Ο τεχνίτης τότε συμπληρώνει αμέσως τεγίδες στο σημείο αυτό. Αν προτίθεστε να ζητήσετε επιδότηση μέσω προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης όπως το Εξοικονομώ για μόνωση στέγης, συνεννοηθείτε από νωρίς με τον μηχανικό σας, ώστε η σειρά των εργασιών να ταιριάζει με τη μόνωση.

Τα λάθη στις τεγίδες συχνά φαίνονται μόλις αρχίσει το κεράμωμα και κάποια μόνο μετά από χρόνια.

• άνισες αποστάσεις: οι σειρές δεν κρεμιούνται σωστά, μένουν κενά ή τα κεραμίδια σπρώχνονται, κάτω από τον κορφιά χρειάζεται κόψιμο,
• μη ανυψωμένη τεγίδα γείσου: η πρώτη σειρά κάθεται πιο πλακωτή, το νερό μπορεί να γυρίσει κάτω από τα κεραμίδια και η σειρά δείχνει βουλιαγμένη,
• τεγίδες όχι παράλληλες με το γείσο: οι σειρές πάνε λοξά ή κυματιστά, το λάθος φαίνεται από το δρόμο,
• ενώσεις τεγίδων πάνω στο ίδιο καδρόνι: δημιουργείται αδύναμο σημείο που μπορεί να λυγίσει κάτω από το χιόνι,
• καρφιά που λείπουν σε κάποιες διασταυρώσεις: η τεγίδα ταλαντεύεται με τον αέρα ή όταν πατιέται και χαλαρώνει,
• ξύλο χωρίς εμποτισμό ή υγρό: στράβωμα, αργότερα σαπίλα στο γείσο και στην καμινάδα,
• τεγίδες κατευθείαν στη μεμβράνη χωρίς αντιτεγίδες: το νερό σταματάει πάνω από τις τεγίδες, η μεμβράνη πιέζεται και στη σοφίτα εμφανίζονται υγρασίες,
• πρόσθετες τεγίδες που λείπουν σε καμινάδα και παράθυρα: η λαμαρίνα δεν έχει στήριγμα και τα κεραμίδια εκεί δεν κάθονται σταθερά,
• φραγμένο κενό αερισμού στον κορφιά ή στο γείσο: η υγρασία μένει κάτω από τα κεραμίδια και τον χειμώνα, ιδίως σε ορεινά σπίτια, πιάνει πάγο η μεμβράνη.

Τα περισσότερα από αυτά τα δείχνει κάτι πολύ απλό: δοκιμαστικό κρέμασμα δύο ή τριών σειρών κεραμιδιών σε μία πλευρά, πριν ανέβει όλη η παρτίδα στη στέγη.

Ελέγξτε τις τεγίδες πριν το κεράμωμα, όσο όλα διορθώνονται εύκολα. Μετρήστε την απόσταση σε αρκετά σημεία, στα δύο αετώματα και στη μέση. Την παραλληλία την ελέγχετε με ράμμα τεντωμένο κατά μήκος της τεγίδας. Δείτε και τα ειδικά σημεία, που μετά το σκέπασμα δεν φαίνονται πια.

• η απόσταση των τεγίδων αντιστοιχεί στο τεχνικό φυλλάδιο του κεραμιδιού και είναι ίδια σε όλη την πλευρά,
• η τεγίδα του γείσου είναι ανυψωμένη σύμφωνα με το σύστημα του κεραμιδιού,
• η τεγίδα του κορφιά και τα στηρίγματά της είναι στο σωστό ύψος,
• οι τεγίδες είναι παράλληλες με το γείσο και στο ίδιο επίπεδο, χωρίς ορατά κύματα,
• κάθε τεγίδα είναι καρφωμένη σε κάθε διασταύρωση με αντιτεγίδα,
• οι ενώσεις πατούν σε αντιτεγίδες και εναλλάσσονται,
• κάθε τεγίδα πατάει σε τουλάχιστον τρεις στηρίξεις,
• το ξύλο είναι εμποτισμένο και οι τομές περασμένες με συντηρητικό,
• οι πρόσθετες τεγίδες σε καμινάδα, παράθυρα, λούκια, ακμές και αετώματα έχουν μπει,
• τα σημεία για χιονοφράκτες, φωτοβολταϊκά και αντικεραυνική είναι έτοιμα,
• η μεμβράνη δεν έχει ζημιές και το κενό αερισμού σε γείσο και κορφιά είναι ελεύθερο,
• οι δοκιμαστικές σειρές κεραμιδιών κάθονται χωρίς κενά και χωρίς σπρώξιμο.