Τρίψιμο σκαλοπατιών και βερνίκωμα σε τρεις στρώσεις

Το τρίψιμο και το νέο βερνίκωμα έχουν νόημα όταν η φθορά αφορά κυρίως την επιφάνεια. Πριν ξεκινήσετε, ανεβείτε και κατεβείτε τη σκάλα και πατήστε με βάρος σε κάθε σκαλοπάτι. Αν τρίζει, αν το σκαλοπάτι κουνιέται κάτω από το πόδι ή αν το κάγκελο έχει χαλαρώσει, το τρίψιμο δεν θα το λύσει.

Η ανακαίνιση της επιφάνειας ταιριάζει όταν:

• τα πατήματα και τα πλαϊνά είναι σταθερά και τίποτα δεν κουνιέται,
• το ξύλο δεν έχει σαράκι ούτε σάπισμα,
• η ζημιά φτάνει μόνο στο βερνίκι και σε ένα λεπτό επιφανειακό στρώμα ξύλου.

Αν δείτε βαθιές ρωγμές στα φέροντα μέρη, χαλαρή στήριξη στον τοίχο ή σκαλοπάτια φθαρμένα σε βάθος, σκεφτείτε την αντικατάσταση μεμονωμένων σκαλοπατιών. Μετράει και το πάχος του ξύλου στο πάτημα. Ορισμένες σκάλες έχουν μασίφ ξύλο μόνο ως λεπτό καπλαμά πάνω σε μοριοσανίδα ή κολλητό υπόστρωμα. Αυτές τρίβονται μόνο πολύ προσεκτικά ή καθόλου. Το πάχος συνήθως φαίνεται στην πλαϊνή ακμή του σκαλοπατιού ή αν κοιτάξετε από κάτω.

Στις περισσότερες ξύλινες σκάλες η διαδικασία είναι ίδια. Οι διαφορές αφορούν συνήθως τον αριθμό των περασμάτων με το τριβείο και το είδος του βερνικιού.

1. Αυτοψία και προετοιμασία. Ο τεχνίτης ελέγχει πόσο γερά είναι τα σκαλοπάτια, βγάζει τα σοβατεπιά και τα καλύμματα που εμποδίζουν και προστατεύει τον γύρω χώρο με νάιλον και χαρτοταινία.
2. Χοντρό τρίψιμο. Με χοντρό γυαλόχαρτο φεύγει όλο το παλιό βερνίκι και ισιώνουν τα φαγωμένα σημεία. Στις επιφάνειες δουλεύει τριβείο ταινίας ή έκκεντρο τριβείο, ενώ στις γωνίες, στις ακμές και γύρω από το κάγκελο τριβείο λεπτομερειών ή τρίψιμο με το χέρι.
3. Ψιλό τρίψιμο. Σταδιακά περνάει σε πιο ψιλό κόκκο, ώστε να χαθούν οι χαραγές από το χοντρό γυαλόχαρτο και να αναδειχθούν τα νερά του ξύλου.
4. Στοκάρισμα. Οι μικρές ρωγμές και τα βαθουλώματα γεμίζουν με στόκο ξύλου στην απόχρωση του ξύλου, κατάλληλο για το βερνίκι που θα μπει. Όταν στεγνώσει, το σημείο τρίβεται ξανά.
5. Ξεσκόνισμα. Η σκόνη μαζεύεται με ηλεκτρική σκούπα και η επιφάνεια σκουπίζεται με ελαφρά νωπό πανί. Όση σκόνη μείνει, εγκλωβίζεται στο βερνίκι και φαίνεται.
6. Πρώτη στρώση. Συχνά είναι ένα αστάρι βερνικιού, που «κλείνει» το ξύλο και βοηθά τις επόμενες στρώσεις να πιάσουν καλά.
7. Ενδιάμεσο τρίψιμο και δύο ακόμη στρώσεις. Μετά το στέγνωμα κάθε στρώσης η επιφάνεια τρίβεται απαλά με ψιλό γυαλόχαρτο, ξεσκονίζεται και περνιέται η επόμενη.

Τους χρόνους στεγνώματος ανάμεσα στις στρώσεις τους ορίζει ο κατασκευαστής του βερνικιού και εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την υγρασία του χώρου. Με ένα συνηθισμένο υδατοδιαλυτό βερνίκι μιλάμε συνήθως για μερικές ώρες, όμως η πλήρης σκλήρυνση κρατά αρκετά περισσότερο.

Στη σκάλα μπαίνει βερνίκι δαπέδου, όχι βερνίκι επίπλων. Η σκάλα καταπονείται περισσότερο από το πάτωμα του σαλονιού, γιατί κάθε μέρα πατάτε στα ίδια ακριβώς σημεία. Τα πιο διαδεδομένα είναι τα πολυουρεθανικά βερνίκια, που αντέχουν καλά στην τριβή.

• Υδατοδιαλυτά βερνίκια: μυρίζουν λιγότερο, στεγνώνουν πιο γρήγορα και κιτρινίζουν λιγότερο το ξύλο. Είναι η πιο συχνή επιλογή όταν το σπίτι κατοικείται.
• Βερνίκια διαλύτου: μπορεί να αναδείξουν και να «ζεστάνουν» περισσότερο τον τόνο του ξύλου, αλλά μυρίζουν έντονα και θέλουν καλό αερισμό, χωρίς γυμνή φλόγα στον χώρο.
• Βαθμός γυαλάδας: είναι θέμα γούστου. Το ματ και το σατινέ δείχνουν λιγότερο τις μικρές γρατζουνιές, το γυαλιστερό είναι πιο εντυπωσιακό, αλλά πάνω του φαίνεται κάθε σημάδι.

Γιατί τρεις στρώσεις; Μία στρώση είναι λεπτή και φθείρεται γρήγορα από το περπάτημα. Τρεις στρώσεις με ενδιάμεσο τρίψιμο σχηματίζουν ενιαίο φιλμ, που προστατεύει το ξύλο από την τριβή και την υγρασία των παπουτσιών και αντέχει περισσότερο μέχρι την επόμενη ανακαίνιση. Ως εναλλακτική χρησιμοποιείται μερικές φορές λάδι, το οποίο όμως θέλει συχνότερη συντήρηση.

Τον κόπο και τον χρόνο της δουλειάς επηρεάζουν κυρίως:

• ο αριθμός και το πλάτος των σκαλοπατιών και αν θα τριφτούν και τα ρίχτια,
• το σχήμα της σκάλας, γιατί τα σκαλοπάτια σε στριφογυριστή ή γωνιακή σκάλα τρίβονται πιο αργά από τα ίσια,
• το είδος του ξύλου, καθώς η σκληρή δρυς, η οξιά ή το ιρόκο θέλουν περισσότερο τρίψιμο από το πεύκο,
• το είδος και το πάχος του παλιού βερνικιού, αφού κάποια παλαιότερα βερνίκια «μπουκώνουν» γρήγορα το γυαλόχαρτο,
• το βάθος των φαγωμένων σημείων και πόσα σημεία θέλουν στόκο,
• το κάγκελο και οι κολόνες που πατούν απευθείας στα σκαλοπάτια, γύρω από τα οποία το τρίψιμο γίνεται με το χέρι.

Αντίθετα, η δουλειά προχωρά πιο εύκολα όταν η σκάλα είναι ελεύθερη, χωρίς χαλάκια και χωρίς κολλημένες αντιολισθητικές ταινίες, των οποίων η κόλλα πρέπει πρώτα να αφαιρεθεί.

Αν έχετε υπομονή και νοικιάσετε τα κατάλληλα τριβεία, μπορείτε να το κάνετε και μόνοι σας. Υπολογίστε πολλή σκόνη, γι' αυτό φορέστε μάσκα τουλάχιστον FFP2 και γυαλιά προστασίας. Αν μένετε σε μεζονέτα πολυκατοικίας, ενημερώστε τον διαχειριστή και τους γείτονες και κάντε το θορυβώδες τρίψιμο σε ώρες που δεν ενοχλούν.

1. Ελέγξτε πόσο γερά είναι τα σκαλοπάτια και πόσο πάχος έχει το μασίφ ξύλο.
2. Βγάλτε σοβατεπιά, χαλάκια και υπολείμματα κόλλας.
3. Καλύψτε τον γύρω χώρο, το κάγκελο και το πάτωμα δίπλα στη σκάλα.
4. Τρίψτε το παλιό βερνίκι με χοντρό γυαλόχαρτο μέχρι να φανεί καθαρό ξύλο.
5. Τρίψτε ακμές και γωνίες με τριβείο λεπτομερειών ή με το χέρι.
6. Περάστε την επιφάνεια με πιο ψιλό κόκκο, πάντα κατά τη φορά των νερών.
7. Στοκάρετε τις ρωγμές και τρίψτε τες όταν στεγνώσουν.
8. Σκουπίστε τη σκόνη με ηλεκτρική σκούπα και περάστε την επιφάνεια με ελαφρά νωπό πανί.
9. Απλώστε την πρώτη στρώση βερνίκι λεπτά και ομοιόμορφα.
10. Μόλις στεγνώσει, κάντε ενδιάμεσο τρίψιμο και ξεσκονίστε.
11. Περάστε με τον ίδιο τρόπο τη δεύτερη και την τρίτη στρώση.
12. Αφήστε το βερνίκι να σκληρύνει όσο ορίζει ο κατασκευαστής και ως τότε πατάτε τη σκάλα όσο λιγότερο γίνεται.

Αν πρέπει να χρησιμοποιείτε τη σκάλα όσο κρατά η δουλειά, βερνικώστε πρώτα κάθε δεύτερο σκαλοπάτι και τα υπόλοιπα όταν στεγνώσουν τα πρώτα. Έτσι όμως η δουλειά τραβάει περισσότερο.

• Υπολείμματα παλιού βερνικιού. Το νέο βερνίκι δεν πιάνει καλά πάνω τους, βγαίνουν «μπαλώματα» και αργότερα ξεφλουδίζει.
• Άνισο τρίψιμο. Αν πηδήξετε κόκκο ή πιέσετε πολύ σε ένα σημείο, δημιουργούνται κυματισμοί και λακκούβες που το βερνίκι τις τονίζει ακόμη περισσότερο.
• Τριμμένος καπλαμάς ή ακμή. Όταν το ξύλο στο πάτημα είναι λεπτό, μια στιγμή απροσεξίας αρκεί για να φανεί το υπόστρωμα.
• Χωρίς ενδιάμεσο τρίψιμο. Οι στρώσεις δένουν χειρότερα μεταξύ τους και η επιφάνεια μένει τραχιά από τη σκόνη.
• Βερνίκι επίπλων αντί για βερνίκι δαπέδου. Δείχνει ωραίο για λίγο, αλλά στα σημεία που πατάτε φθείρεται γρήγορα.
• Πρόωρη χρήση. Όποιος περπατά με παπούτσια στη σκάλα πριν σκληρύνει το βερνίκι, αφήνει πάνω του σημάδια.

Στην παράδοση κοιτάξτε τη σκάλα στο φως της ημέρας και δείτε την και λοξά, κόντρα στο παράθυρο. Έτσι φαίνονται ανωμαλίες που από πάνω δεν τις προσέχει κανείς.

• το βερνίκι έχει την ίδια γυαλάδα σε όλα τα σκαλοπάτια, χωρίς θαμπά και γυαλιστερά μπαλώματα,
• στην επιφάνεια δεν υπάρχουν σημάδια από ρολό, τρεξίματα ούτε εγκλωβισμένες τρίχες και σκόνη,
• οι ακμές των σκαλοπατιών είναι λείες και πουθενά δεν φαίνεται το υπόστρωμα,
• τα στοκαρισμένα σημεία ταιριάζουν χρωματικά με το ξύλο και δεν τα νιώθετε με το δάχτυλο,
• οι γωνίες στον τοίχο και γύρω από τις κολόνες του κάγκελου είναι τριμμένες και βερνικωμένες,
• οι τοίχοι, το πάτωμα και το κάγκελο γύρω είναι καθαρά, χωρίς λεκέδες από βερνίκι,
• γνωρίζετε ποιο βερνίκι χρησιμοποιήθηκε και πότε η σκάλα αντέχει κανονική χρήση.