Montaža multi-split klima uređaja

U NUMIQ cjenovniku postoje dvije stavke za multi-split. Prva je montaža sistema sa dvije unutrašnje i jednom spoljašnjom jedinicom, druga je montaža i postavljanje sistema sa tri unutrašnje i jednom spoljašnjom jedinicom. Riječ je o radu servisera uključujući sitan potrošni materijal, bez samih jedinica. Obično obuhvata:

• postavljanje spoljašnje jedinice na konzolu, postolje ili ravan krov, uključujući antivibracione podloške,
• postavljanje montažnih ploča i kačenje unutrašnjih jedinica u pojedinim prostorijama,
• bušenje prodora kroz zidove za cijevi, kabl i odvod kondenza,
• vođenje i spajanje bakarnih cijevi za rashladno sredstvo do svake unutrašnje jedinice posebno,
• komunikacioni kabl između spoljašnje i unutrašnjih jedinica,
• priključenje odvoda kondenza sa svake unutrašnje jedinice,
• probu pritiska na krugovima, vakumiranje i po potrebi dopunu rashladnog sredstva prema dužini cijevi,
• puštanje u rad, provjeru rada i objašnjenje kako se jedinicama upravlja.

Šta montaža obično ne obuhvata: same jedinice, duže trase cijevi preko dužine navedene u ponudi, PVC kanalice i njihovu boju, štemanje kanala i krpljenje zidova, radnu platformu ili skelu, električni priključak iz razvodnog ormara i ispitivanje električne instalacije. Kod ponuda se zato isplati pitati koliko metara trase je uračunato u cijenu i kako se naplaćuje svaki dodatni metar.

Multi-split nije automatski bolji od dva ili tri zasebna klima uređaja, koji se nazivaju mono-split ili single-split. Svako rješenje ima svoje mjesto.

Kada se multi-split isplati

• Na fasadi ima mjesta samo za jednu jedinicu. U stambenoj zgradi upravnik ili etažni vlasnici često dozvole jednu spoljašnju jedinicu, ponekad samo na terasi ili balkonu.
• Prostorije su blizu jedna drugoj. Spavaće sobe jedna do druge u potkrovlju ili stan sa sobama sa jedne strane hodnika. Trase cijevi su kratke i mogu se sakriti.
• Bitan je izgled kuće. Jedna spoljašnja jedinica na zadnjoj strani kuće smeta manje od tri.

Kada su bolji zasebni klima uređaji

• Prostorije su daleko jedna od druge ili na suprotnim stranama kuće. Proizvođači ograničavaju dužinu cijevi do jedne unutrašnje jedinice i ukupnu dužinu svih krugova. Na primjer, u tehničkim listovima Daikin za seriju MXM kod dvostrukog sistema navodi se ukupna dužina od 30 do 50 m zavisno od snage, kod trostrukog od 60 do 75 m, a visinska razlika između spoljašnje i unutrašnje jedinice do 15 m. Kod prostrane kuće u te granice se često ne može uklopiti.
• Uglavnom se koristi samo jedna prostorija. Velika spoljašnja jedinica pri malom opterećenju radi manje efikasno od male jedinice namijenjene jednoj sobi.
• Potrebna je sigurnost. Kad se pokvari spoljašnja jedinica multi-splita, ne radi nijedna prostorija. Kod zasebnih klima uređaja kvar jednog ne utiče na ostale.
• Svaka prostorija traži drugi režim. Uobičajeni kućni multi-split sistemi rade u jednom režimu istovremeno. Ako jedna jedinica hladi, druga u isto vrijeme ne može grijati. U praksi je to problem u proljeće i jesen, kada sjevernoj strani kuće treba toplota, a južnoj hlađenje.

Pri poređenju troškova treba računati da multi-split štedi na broju spoljašnjih jedinica i na prostoru na fasadi, ali zahtjevnija montaža i duže trase često pojedu dio uštede. Zato je odluka vrijedna obilaska servisera, koji izmjeri razdaljine i predloži konkretan sastav sistema.

Najbolje je klimatizaciju riješiti još u fazi grube gradnje ili kod renoviranja prije malterisanja. Cijevi, kabl i odvod kondenza mogu se položiti u zidove ili u spušteni plafon, pa se poslije montaže vide samo izvodi. Takva priprema se naziva predinstalacija za klimu. U već završenom enterijeru trase se vode u kanalicama, što funkcioniše, ali je vidljivo.

Potražnja za montažom naglo raste u maju i junu, kad stignu prve vrućine, a na primorju i pred početak turističke sezone. Termini servisera se tada pomjeraju i za nekoliko sedmica. Ko naruči montažu zimi ili u rano proljeće, ima veći izbor termina i uređaja.

Prije dolaska servisera trebalo bi da bude jasno:

• Snaga za svaku prostoriju. Prema površini, orijentaciji prozora, izolaciji i broju ljudi. Južnoj dnevnoj sobi sa velikim prozorima treba više nego sjevernoj spavaćoj sobi.
• Mjesto za spoljašnju jedinicu. Sa pristupom za servis, slobodnim protokom vazduha, dalje od prozora komšija i od spavaće sobe.
• Položaj unutrašnjih jedinica. Tako da struja vazduha ne duva direktno u krevet, radni sto ili kauč.
• Trase cijevi i kondenza. Kondenzu je potreban pad. Ako se ne može odvesti gravitacijom, potrebna je pumpa za kondenz.
• Električni priključak. Poseban osigurani strujni krug za spoljašnju jedinicu prema zahtjevima proizvođača. Priključak priprema elektroinstalater, odnosno firma sa odgovarajućom licencom.
• Saglasnosti. U stambenoj zgradi saglasnost etažnih vlasnika ili upravnika zgrade, a kod porodične kuće provjerite kod lokalne uprave da li je potrebna saglasnost, ako se mijenja izgled fasade zaštićenog objekta.

Obilazak i izbor sastava sistema

Serviser mjeri razdaljine od spoljašnje jedinice do svake prostorije, visinske razlike i moguće trase. Na osnovu toga predlaže spoljašnju jedinicu i kombinaciju unutrašnjih jedinica. Proizvođači navode koje kombinacije snaga se smiju priključiti na određenu spoljašnju jedinicu. Zbir snaga unutrašnjih jedinica može biti veći od snage spoljašnje, jer se računa da neće sve raditi punom snagom istovremeno. Pri izboru treba uzeti u obzir kako se domaćinstvo zaista ponaša.

Postavljanje spoljašnje jedinice

Spoljašnja jedinica multi-splita je veća i teža nego kod jedne sobe. Konzola mora biti ankerisana u nosivi zid, a kod izolovane fasade kroz izolaciju ankerima namijenjenim za fasadne sisteme, da ne nastane toplotni most i da fasada ne napukne. Jedinica se postavlja u libelu, ispod nogu se stavljaju antivibracione podloške i ostavlja se slobodan prostor za usisavanje i izduvavanje vazduha prema uputstvu. Ispod jedinice se rješava kondenz koji nastaje pri grijanju, da se zimi ne bi ledio na stazi.

Postavljanje unutrašnjih jedinica

Na zid se pričvršćuje montažna ploča, tačno u libelu ili sa blagim nagibom prema izvodu kondenza, prema uputstvu proizvođača. Iznad jedinice treba ostaviti razmak do plafona, da bi jedinica mogla usisavati vazduh.

Prodori i trase cijevi

Prodor kroz zid buši se sa blagim padom ka spolja, da kondenz ne bi tekao nazad. Svaka unutrašnja jedinica ima svoje dvije bakarne cijevi, tečnu i gasnu, svaku u termoizolaciji. Uz to idu komunikacioni kabl i crijevo za kondenz. Kod multi-splita do spoljašnje jedinice dolazi više snopova, što treba estetski riješiti pri vođenju po fasadi, na primjer zajedničkom kanalicom.

Spajanje, proba pritiska i vakumiranje

Krajevi cijevi se proširuju alatom za pertlovanje i spajaju na ventile spoljašnje jedinice i na izvode unutrašnjih jedinica. Spoj se zateže moment ključem, jer previše labav spoj ne zaptiva, a previše zategnut puca. Zatim se svaki krug puni azotom pod pritiskom i prati se da li pritisak opada. Slijedi vakumiranje vakuum pumpom, koje iz cijevi uklanja vazduh i vlagu. Vlaga u krugu skraćuje vijek kompresora. Ako su cijevi duže od dužine za koju je jedinica fabrički napunjena, rashladno sredstvo se dopunjava prema tabeli proizvođača.

Puštanje u rad i podešavanje

Otvaraju se ventili, elektroinstalater završava priključenje, a serviser pušta u rad svaku jedinicu posebno i sve zajedno. Provjeravaju se temperatura izlaznog vazduha, oticanje kondenza, buka i komunikacija sa daljinskim upravljačem ili aplikacijom. Vlasnik dobija objašnjenje kako se čiste filteri.

Vrste unutrašnjih jedinica

• Zidne. Najčešće i najjeftinije. Odgovaraju većini soba.
• Parapetne i podne konzolne. Montiraju se nisko na zid. Pogodne su za potkrovlje i prostor ispod prozora.
• Kasetne i kanalske. Skrivene u spuštenom plafonu. Traže dovoljnu visinu plafona i uglavnom se rješavaju još tokom gradnje ili pri izradi novog spuštenog plafona.

Okvirna cijena uređaja

Cijena uređaja se znatno razlikuje prema brendu, snazi i broju unutrašnjih jedinica. U crnogorskoj maloprodaji kompleti popularnih brendova, kao što su Gree, Haier ili Vivax, sa dvije unutrašnje jedinice za manji stan kreću se okvirno od 1.300 €, a kompleti sa tri unutrašnje jedinice za trosoban stan oko 2.200 € i više. Premium brendovi poput Daikin ili Mitsubishi Electric su skuplji. Tačan iznos daje tek ponuda za konkretan sastav sistema.

• Snaga po procjeni. U praksi se dešava da se u svaku sobu stavi ista jedinica, bez obzira na površinu i orijentaciju. Južna soba onda ne stiže da se ohladi, a sjeverna se bez potrebe stalno uključuje i isključuje.
• Prekoračene dužine cijevi. Ako se udaljena prostorija priključi uprkos ograničenjima proizvođača, pada učinak i prijeti gubitak garancije.
• Izostavljeno vakumiranje. Krug se samo produva rashladnim sredstvom. Vazduh i vlaga u sistemu pokažu se nekoliko sezona kasnije kvarom kompresora.
• Kondenz bez pada. Voda stoji u crijevu, jedinica kaplje niz zid, a u crijevu se stvaraju sluz i neprijatan miris.
• Zamijenjeni krugovi. Kod multi-splita na spoljašnju jedinicu je priključeno više unutrašnjih. Ako se cijevi i komunikacioni kablovi pomiješaju između krugova, jedinice javljaju grešku ili se hladi druga prostorija od one koja treba.
• Konzola u izolaciji bez pravilnog ankerisanja. Fasada oko ankera puca, a jedinica se vremenom nakrivi.

Rashladni krug smije otvarati, spajati, puniti i provjeravati samo lice koje je stručno osposobljeno i posjeduje važeći sertifikat za rad sa fluorovanim gasovima sa efektom staklene bašte. U Crnoj Gori je to uređeno propisima o klimatskim promjenama i zaštiti ozonskog omotača, a obuku i sertifikaciju servisera sprovodi nadležni državni organ za životnu sredinu. Kod multi-splita se krug na objektu uvijek spaja, pa je sertifikovan serviser obaveza, a ne prednost. Proizvođači i ovlašćeni distributeri uz to uslovljavaju garanciju montažom stručne firme i često upisom u garantni list. Prije narudžbe zatražite broj sertifikata servisera ili podatke o firmi.

Električni priključak za spoljašnju jedinicu radi elektroinstalater, odnosno firma sa odgovarajućom licencom, a novi strujni krug treba da bude obuhvaćen atestom, odnosno izvještajem o ispitivanju električne instalacije.

Za samu montažu klima uređaja na porodičnoj kući po pravilu nije potrebna posebna dozvola, ali provjerite kod lokalne uprave da li za vaš objekat važe posebni uslovi. U stambenoj zgradi fasada je zajednički dio zgrade i za postavljanje spoljašnje jedinice potrebna je saglasnost etažnih vlasnika prema pravilima zgrade. Kod objekata koji su kulturno dobro ili se nalaze u zaštićenoj zoni, odlučuje i nadležna služba za zaštitu kulturnih dobara.

Pri preuzimanju radova zatražite garantni list sa pečatom firme, podatak o količini rashladnog sredstva i zapis o probi pritiska i vakumiranju. Zatim provjerite sljedeće:

• uključiti svaku unutrašnju jedinicu posebno i provjeriti da se hladi baš ona prostorija koja treba,
• uključiti sve jedinice istovremeno i pustiti ih da rade najmanje pola sata, da se vidi da li neka javlja grešku,
• provjeriti da voda iz crijeva za kondenz otiče napolje ili u sifon i da ne kaplje niz zid,
• pregledati izolaciju cijevi, da nije pocijepana, a kod spoljašnje trase da li je zaštićena od sunca,
• provjeriti da spoljašnja jedinica stoji u libelu, da ne vibrira i da ima slobodan prostor oko sebe,
• pogledati prodore kroz zid, da li su spolja zaptiveni i da u njih ne prodire voda,
• isprobati daljinski upravljač i aplikaciju i podesiti vremenske režime.

Cijena montaže multi-split sistema u NUMIQ cjenovniku vodi se za sastav od dvije unutrašnje i jedne spoljašnje jedinice i za sastav od tri unutrašnje i jedne spoljašnje jedinice. Riječ je o radu servisera uključujući sitan potrošni materijal, bez samih jedinica. Aktuelnu cijenu naći ćete u cjenovniku u dijelu instalacije grijanja. Cijene se razlikuju po regionima i gradovima.

Konačan iznos najviše zavisi od:

• dužine trase do svake unutrašnje jedinice i od toga da li se vodi u zidu, u spuštenom plafonu ili u kanalici,
• broja prodora kroz zidove i međuspratne konstrukcije i materijala zida, na primjer armiranog betona,
• visine na kojoj se montira spoljašnja jedinica i potrebe za platformom ili skelom,
• rješenja za kondenz, naročito ako je potrebna pumpa za kondenz,
• vrste unutrašnjih jedinica, jer su kasetne i kanalske zahtjevnije od zidnih,
• krpljenja kanala i krečenja poslije montaže.

Pri poređenju sa više zasebnih klima uređaja saberite ukupne troškove, dakle uređaje, montažu, kanalice i trase. Za jednu prostoriju važi cijena iz teksta o montaži klima uređaja. Ako se tokom gradnje rješava i grijanje, pogledajte tekst o montaži toplotne pumpe vazduh-voda, koja zagrijava vodu, a ne vazduh. Ako za klimu treba izštemati kanale za kabl, pomoći će tekst štemanje kanala za kabl u cigli, gasbetonu i betonu.