Montaža stepenišnih gazišta

Na prvi pogled razlika je sitna, ali između ove dvije stavke mijenja se izgled stepeništa, postupak i zahtjevi prema podlozi. Odluku je dobro donijeti prije naručivanja gazišta, jer stolar prema njoj bira prepust i oblik prednje ivice.

• Montaža stepenišnih gazišta (ova stavka) se bira kod otvorenog stepeništa na čeličnoj nosnici ili obrazima, gdje između gazišta ostaje slobodan prostor. Isto važi za betonsko stepenište čije vertikalno čelo dobija drugu obradu: malter i boju, keramiku ili tankoslojnu glet masu.
• Montaža stepenišnih gazišta sa podstepenikom se bira kada želite cijelo stepenište u drvetu, uključujući vertikalne površine. Stolar tada rješava spoj gazišta i podstepenika, redoslijed montaže i precizniju pripremu betonskih čela.
• Prepust gazišta je kod varijante bez podstepenika važniji. Prednja ivica prekriva gornju ivicu betonskog čela, a kod otvorenog stepeništa je jedina vidljiva linija, pa mora biti ujednačena duž cijelog stepeništa.
• Betonska čela kod ove stavke ostaju vidljiva. Ako su kriva ili okrnjena, treba ih popraviti prije montaže, jer se kasnije ispod gotovog gazišta teško popravljaju.
• Vrijeme na gradilištu je kraće, jer otpada mjerenje, sječenje i lijepljenje podstepenika. Kod otvorenog stepeništa, međutim, dodatno vrijeme odlazi na precizno podešavanje svakog gazišta na nosnici.

Praktično: ako imate betonsko stepenište i znate da čela želite u drvetu, odmah naručite varijantu sa podstepenikom. Naknadno ubacivanje podstepenika ispod već zalijepljenih gazišta je mukotrpno, a rezultat obično nije tako čist.

Postupak zavisi od toga na čemu gazište leži. Na pregledu stolar prvo pita za podlogu, pa tek onda za drvo.

Betonsko stepenište

Najčešći slučaj u kućama u Crnoj Gori, bilo da je riječ o porodičnoj kući na dva sprata ili kući koja se postepeno dograđuje. Monolitno betonsko stepenište je samo po sebi nosivo, a drveno gazište je samo obloga. Lijepi se cijelom površinom elastičnim ljepilom, a po potrebi se dodatno osigura ankerima. Prednost je što gazište ne škripi i djeluje čvrsto. Mana je što beton nikad nije sasvim tačan: stepenici su često različite visine, različite dubine i nijesu potpuno u libeli.

Čelična nosnica

Centralna nosnica, u narodu „riblja kost“, ili dva bočna čelična obraza. Ovdje je gazište nosivi element, pa mora imati dovoljnu debljinu prema rasponu i uputstvu proizvođača konstrukcije. Pričvršćuje se vijcima odozdo kroz čelične ploče, često uz elastičnu podlošku koja prigušuje buku koraka i sprječava škripu. Rupe u pločama i u drvetu moraju se tačno poklapati, inače se gazište iskrivi.

Drveni obrazi

Gazišta se ili upuštaju u žljebove u obrazima, ili sjede na njihovoj gornjoj ivici. Ovakvo stepenište se obično izrađuje kao cjelina u radionici i montaža gazišta je dio sklapanja. Samostalna montaža gazišta dolazi u obzir, na primjer, kada se mijenjaju istrošena gazišta na starijem drvenom stepeništu.

Konzolna gazišta ankerisana u zid

Gazišta izgledaju kao da „vise“ iz zida. Tu je riječ o nosivoj funkciji: skriveni ankeri, nosivi zid i statički proračun. To nije uobičajen posao oblaganja i radi ga firma koja ima statičko rješenje. Ako zid nije nosiv ili je od lakog bloka, takvo rješenje možda uopšte nije izvodljivo.

Većina problema sa gazištima nastaje prije montaže, zbog loše koordinacije sa ostalim zanatima. Prije mjerenja i montaže trebalo bi da važi sljedeće:

• Beton je suv. Svježe betonsko stepenište traži vrijeme. Vlaga izlazi iz betona još sedmicama, a drvo zalijepljeno na vlažnu podlogu nabubri, krivi se i ljepilo možda neće držati. Stolar obično izmjeri vlagu. Dozvoljenu vrijednost određuje proizvođač ljepila.
• Malteri i estrih su završeni i suvi. Mokri radovi u enterijeru podižu vlažnost vazduha, a drvo je upija. Na primorju, gdje je vazduh vlažan veći dio godine, ovo je još važnije. Gazišta se montiraju tek poslije maltera i estriha, uz dobro provjetravanje.
• Podovi gore i dolje su poznati. Tačnije, znate visinu gotovog poda na oba kraja stepeništa. Prvi i posljednji stepenik moraju poslije montaže imati istu visinu kao ostali. Ako se pod tek radi, stolaru treba tačan sastav poda, ne procjena.
• Električar je završio pripremu. Ako želite LED rasvjetu stepenika, kablovi i kutije moraju biti u zidu ili betonu prije montaže. Električno povezivanje radi kvalifikovani električar, ne stolar.
• Ograda je dogovorena. Bravar ili stolar koji radi ogradu mora znati da li će ankerisati u gazište, u čelo betona ili u zid. Bušenje kroz gotovo drveno gazište mora se isplanirati, da se buši na pravim mjestima.
• Betonska čela su popravljena. Kod ove stavke ostaju vidljiva, pa ih moler ili keramičar sređuje unaprijed, ili se dogovori da se završe poslije montaže gazišta, uz zaštitu drveta.
• Prostor je pristupačan. Na gradilištu mora biti struja, mjesto za sječenje i stepenište slobodno od drugih zanata tokom montaže i stvrdnjavanja ljepila.

Mjerenje i šabloni

Kod betonskog stepeništa svaki stepenik se mjeri posebno. Stolar izmjeri dužinu kod zadnje i prednje ivice, dubinu na oba kraja i visinu svakog stepenika. Kod kosih gazišta u zaokretu prave se šabloni od kartona ili tanke šperploče, jer se ugao zida i oblik gazišta razlikuju od komada do komada. Gazišta se numerišu odozdo nagore, da se pri montaži ne pomiješaju.

Kod otvorenog stepeništa na nosnici provjerava se razmak ploča, njihova visina i ravnost. Ako je ploča iskrivljena, popravlja je bravar, a ne stolar podmetanjem.

Izjednačavanje visina

Zašto je ovo toliko važno? Noga se na ritam stepenica navikne poslije dva stepenika. Ako je jedan stepenik viši ili niži makar za nekoliko milimetara, čovjek se na njemu lako saplete. Stolar zato razlike u betonu izjednači: niske stepenike podigne malterom za izravnavanje ili debljim slojem ljepila u granicama koje ljepilo dozvoljava, a kod većih razlika koristi podesive podloške ili podložne ploče. Cilj je da gotova gazišta imaju istu visinu i dubinu.

Priprema podloge

Beton se očisti od prašine, ostataka maltera i ljepila, po potrebi izbrusi. Zatim se premaže prajmerom prema sistemu ljepila. Na mastnu, prašnjavu ili trošnu površinu ljepilo ne drži.

Postavljanje gazišta

Gazište se prvo proba na suvo: da li odgovara po dužini, da li ima pravilan razmak od zida i ujednačen prepust. Uz zid se ostavlja dilataciona fuga od približno 3 do 5 mm, da drvo može da radi. Zatim se na beton nanese elastično ljepilo, obično poliuretansko ili na bazi MS polimera, nazubljenom gletaricom po cijeloj površini ili u gustim trakama prema uputstvu proizvođača. Gazište se položi, poravna libelom i optereti dok ljepilo ne počne da vezuje. Kod otvorenog stepeništa gazište se postavi na ploče sa podloškom, poravna i pričvrsti odozdo vijcima odgovarajuće dužine, da ne izađu na gornju stranu.

Koliko traje

Pravo stepenište sa pripremljenim gazištima stolar obično postavi za jedan do dva dana. Kosa gazišta, neravan beton i izrada šablona produžavaju posao. Ljepilu prema proizvođaču obično treba približno 24 sata dok se po gazištima ne može oprezno hodati, a puno opterećenje dolazi kasnije. Ako se površina ulji ili lakira tek na gradilištu, dodaje se vrijeme sušenja svakog sloja.

Vrsta drveta

Za gazišta se najčešće koriste hrast, bukva i jasen, rjeđe orah ili smrča. Hrast je tvrd, otporan i dobro podnosi svakodnevno habanje. Bukva je tvrda, ali osjetljivija na promjene vlage i više radi, što se u vlažnijim krajevima osjeti. Mekše vrste poput smrče lako se ulube, pa više odgovaraju stepeništima koja se rijetko koriste, na primjer za tavan.

Lamelirana ili masivna

Većina gazišta se pravi kao lijepljena ploča od lamela. Lamele mogu ići cijelom dužinom gazišta ili biti nastavljane na zupčasti spoj. Gazište sa lamelama cijele dužine izgleda mirnije, nastavljano je jednostavnije za izradu i vizuelno „življe“. Oba su čvrsta ako su pravilno izrađena i ako drvo ima vlažnost približno 8 do 10 %.

Debljina

Na beton se obično stavljaju gazišta debljine približno 30 do 40 mm. Kod otvorenog stepeništa gazište je nosivo i debljina se bira prema rasponu između oslonaca, često približno 40 do 60 mm. Tu odlučuje proizvođač konstrukcije, ne izgled.

Prednja ivica i zaštita od klizanja

Kod gazišta bez podstepenika prednja ivica se vidi više nego kod varijante sa podstepenikom. Obično se zaobli ili obori, jer se oštra ivica lako okrnji. U prednji dio mogu se izglodati žljebovi protiv klizanja ili ugraditi protivklizna traka, što se isplati naročito kod uljene površine i u domaćinstvu sa djecom ili starijim osobama.

Završna obrada

Ulje ističe šaru drveta, površina djeluje prirodno i popravlja se lokalno. Ipak, traži obnovu prema habanju. Lak stvara otporniji film i lakše se održava, ali se oštećenje popravlja brušenjem cijelog gazišta. Korisno je da gazišta stignu obrađena iz radionice, pa se na gradilištu radi samo posljednji sloj ili ništa.

Pošto se ova stavka obračunava po komadu, zahtjevnost svakog komada utiče na ukupan rezultat. Brže i jednostavnije ide kada:

• je stepenište pravo i sva gazišta imaju isti oblik,
• je beton tačan, suv i bez većih razlika u visini,
• gazišta stižu gotova, isječena po mjeri i završno obrađena,
• su visine gotovih podova poznate i prvi i posljednji stepenik ne treba rješavati naknadno,
• kod otvorenog stepeništa ploče nosnice tačno sjede.

Posao, s druge strane, produžavaju i otežavaju:

• kosa gazišta u zaokretu ili spiralno stepenište, gdje svaki komad ima drugi oblik,
• krivi bočni zidovi, koje gazište mora pratiti,
• neravan beton koji se izjednačava stepenik po stepenik,
• stepenište slobodno sa obje strane, gdje se vide bočne ivice gazišta i moraju biti savršeno obrađene,
• dodatni izrezi za stubiće ograde, rasvjetu ili prelaz na podest,
• skučen pristup, na primjer usko stepenište u staroj kući, gdje se dugačkim gazištima teško manipuliše.

• Lijepljenje na vlažan beton. Drvo nabubri, gazišta se podignu na krajevima ili napuknu. Često se to pokaže tek poslije prve sezone grijanja.
• Tačkasto lijepljenje umjesto lijepljenja cijelom površinom. Ispod gazišta ostanu šupljine, gazište pod nogom „tutnji“ i vremenom počne da škripi.
• Nedostaje dilataciona fuga uz zid. Drvo pri promjeni vlage pritiska zid, malter puca ili se gazište izvije.
• Prvi ili posljednji stepenik druge visine. Najčešća greška u koordinaciji sa podopolagačem. Ljudi se na takvom stepeniku saplicu, a naknadna popravka je vrlo teška.
• Neujednačen prepust. Kod stepeništa bez podstepenika to se odmah vidi, linija prednjih ivica gledano odozdo „igra“.
• Drvo direktno na čeliku bez podloške. Pri hodu škripi i prenosi buku kroz cijelu kuću.
• Predugački vijci ili pogrešno svrdlo. Na gornjoj strani se pojavi vrh vijka ili pukotina oko njega.
• Veliki otvori između gazišta na otvorenom stepeništu. Ako u kući žive mala djeca, slobodan prostor između gazišta može biti opasan. Pri projektovanju se obično pazi da otvor ne bude prevelik. Rješenje je obično dodatna prečka ili ispuna, a ne podstepenik.

Ako imate pravo betonsko stepenište, gotova gazišta po mjeri i iskustva sa preciznim radom, oblaganje možete uraditi sami. Otvorena stepeništa na nosnici, konzolna gazišta i stepeništa u zaokretu prepustite stolaru, jer tu je riječ o nosivosti i preciznosti koja se teško nadoknađuje. Rasvjetu stepenika povezuje isključivo električar.

1. Izmjeriti vlagu betona ili je dati na mjerenje i sačekati da odgovara zahtjevu proizvođača ljepila.
2. Izmjeriti visinu i dubinu svakog stepenika i utvrditi razlike, uključujući visinu gotovih podova gore i dolje.
3. Očistiti beton od prašine i ostataka maltera, neravnine izbrusiti, a niska mjesta izravnati odgovarajućim malterom.
4. Premazati podlogu prajmerom prema sistemu ljepila i ostaviti da se osuši.
5. Probati svako gazište na suvo, provjeriti fugu uz zid i prepust prednje ivice.
6. Početi od donjeg stepenika i nanijeti ljepilo nazubljenom gletaricom po cijeloj površini.
7. Položiti gazište, poravnati ga libelom uzduž i poprijeko i provjeriti visinu u odnosu na prethodni stepenik.
8. Opteretiti gazište, na primjer vrećama ili tegovima, i ukloniti istisnuto ljepilo prije nego što se osuši.
9. Nastaviti nagore i ne hodati po stepeništu tokom vremena stvrdnjavanja koje navodi proizvođač.
10. Popuniti fuge uz zid elastičnim kitom u boji drveta ili zida i završiti betonska čela.

Pređite završeno stepenište nekoliko puta gore i dolje, prvo polako, pa normalnim korakom. Noga ne bi smjela nigdje da zastane. Pri preuzimanju provjerite:

• istu visinu svih stepenika, uključujući prvi i posljednji u odnosu na gotov pod,
• istu dubinu gazišta i ujednačen prepust prednje ivice duž cijelog stepeništa,
• horizontalnost gazišta u oba pravca, provjerenu libelom,
• da se nijedno gazište ne pomjera, ne tutnji i ne škripi pri prelasku,
• dilatacione fuge uz zid, čisto popunjene kitom,
• čistoću površine bez ostataka ljepila, ogrebotina i okrnjenih ivica,
• kod otvorenog stepeništa čvrste vijke, podloške na pločama i bez vrhova koji probijaju gazište,
• pripremljena mjesta za ankerisanje ograde prema dogovoru,
• predate podatke o ljepilu, vrsti drveta i završnoj obradi, uključujući uputstvo za održavanje.