Hout en balken reinigen en beitsen

De vakman bekijkt eerst de staat van het hout. Is het droog, stevig en vrij van schimmel? Zitten er nog oude lagen lak, olie of beits op? Dat bepaalt de hele aanpak.

Daarna volgt het reinigen. Nieuw hout zit vaak onder het zaagstof, en bij grenen en vuren blijft er rond de noesten regelmatig hars zitten. Ouder hout buiten heeft vaak een grijze waas, mos of donkere vlekken door vocht. Lichte vervuiling gaat eraf met een borstel en een geschikte houtreiniger. Hars haal je weg met het verdunner dat de fabrikant van de beits aanraadt. Wordt het hout met water gereinigd, dan moet het daarna helemaal opdrogen. Droog aanvoelen is niet genoeg, ook vanbinnen moet het vocht eruit zijn.

Als het hout droog is, wordt het in de richting van de nerf geschuurd en wordt het schuurstof grondig verwijderd. Pas dan gaat de beits erop, gelijkmatig en zonder halverwege een vlak te stoppen, zodat er geen aanzetten ontstaan. Na het drogen volgt de beschermlaag. Welke dat wordt, hangt af van de vraag of het hout binnen of buiten komt.

In Nederland wordt het woord beits voor twee verschillende dingen gebruikt, en dat zorgt nogal eens voor verwarring. Kleurbeits, ook wel houtbeits of waterbeits genoemd, verandert vooral de kleur. Het trekt in het hout en laat de jaarringen mooi uitkomen, maar vormt geen laag die bestand is tegen regen, zon en slijtage. Transparante buitenbeits of lazuur combineert kleur met bescherming en is de gebruikelijke keuze voor schuttingen, pergola's, overstekken en gevelbetimmering. Lak vormt een harde film en past beter binnen, op trappen, leuningen en meubels. Buiten kan lak scheuren en afbladderen, omdat hout door vocht en warmte steeds een beetje werkt.

Kleurbeits is er op waterbasis en op oplosmiddelbasis. Beits op waterbasis ruikt minder, maar zet de houtvezels op, waardoor het oppervlak ruw wordt. Daarom wordt het hout vaak vooraf licht bevochtigd, gedroogd en opnieuw geschuurd. Beits op oplosmiddelbasis trekt meestal dieper in, maar vraagt om goede ventilatie. In beide gevallen loont het om bij één systeem van één fabrikant te blijven. Bij het mengen van merken gebeurt het geregeld dat lagen slecht drogen of niet goed hechten.

Een belangrijke opmerking bij constructiehout: kleurbeits vervangt geen beschermende behandeling tegen houtaantasters zoals schimmels en insecten. Bij dragende delen van een kap is die bescherming wel aan te raden. Moet een balk zowel beschermd als op kleur gebracht worden, controleer dan in de technische informatiebladen van de producten in welke volgorde de lagen horen en of ze met elkaar combineren. Bij geïmpregneerd hout geldt hetzelfde: niet elke beits hecht er direct op.

Het eenvoudigst is nieuw, droog en glad hout dat vóór de montage op schragen ligt. Dan zijn alle kanten bereikbaar, ook de kopse kanten, en gaat het werk snel. Lastiger, en dus duurder, wordt het in deze situaties:

• Het hout is al gemonteerd en slecht bereikbaar, zoals balken onder het plafond of een dakoverstek
• Er zit nog oude lak, olie of beits op die eraf geschuurd moet worden
• Het hout is vergrijsd, begroeid met mos of aangetast door schimmel
• De onderdelen zijn bewerkelijk, met veel verbindingen, randen en hoeken waar met de hand gewerkt moet worden
• De omgeving moet worden afgeplakt, zoals gevel, kozijnen, glas of vloer
• Je wilt dat de nieuwe tint precies aansluit op ouder hout

Werk op hoogte, bijvoorbeeld aan overstekken of puntgevels, hoort bij een bedrijf met steiger of hoogwerker en ervaring met veilig werken op hoogte.

Hout laat elke fout in de voorbereiding zien. In de praktijk gaat de beits nogal eens direct op stoffig of vettig hout. Vette plekken blijven dan licht, terwijl open vezels juist donker worden. Resten van een oude laag geven op dezelfde manier vlekken.

Andere veelvoorkomende fouten:

• Dwars op de nerf schuren, waarna de beits elke kras extra zichtbaar maakt
• Vochtig hout beitsen, met blaasjes en een loslatende beschermlaag als gevolg
• Geen proefstuk maken, terwijl vuren, grenen en eiken dezelfde beits heel verschillend opnemen
• Kopse kanten overslaan, terwijl die het meeste water opzuigen
• Na het beitsen geen beschermlaag aanbrengen, waardoor de kleur buiten snel verbleekt
• Met een hogedrukreiniger te hard spuiten, waardoor de zachte vezels kapotgaan

Waarom ziet zacht hout er vaak vlekkerig uit? Vuren en grenen hebben hardere zomerringen en zachtere voorjaarsringen, die de beits ongelijk opnemen. Sommige fabrikanten bieden daarvoor een egalisatiegrond aan die de zuiging gelijk trekt.

Een kleine hoeveelheid hout die nog niet gemonteerd is, kun je prima zelf beitsen. Werk buiten in de schaduw of in een goed geventileerde ruimte. Gebruik bij producten op oplosmiddelbasis handschoenen en een stofmasker of ademhalingsmasker volgens de aanwijzingen op de verpakking.

1. Het hout op schragen leggen, zodat alle kanten bereikbaar zijn.
2. Controleren of het hout droog is en geen schimmel of scheuren heeft.
3. Het oppervlak afborstelen en hars rond de noesten verwijderen met een geschikt verdunner.
4. Het hout in de richting van de nerf schuren, bij beits op waterbasis eerst licht bevochtigen en laten drogen.
5. Het stof wegzuigen en het oppervlak afnemen met een droge doek.
6. Een kleurproef maken op een restje van hetzelfde hout en laten drogen.
7. De beits met kwast of doek in de richting van de nerf aanbrengen, telkens over de hele lengte van de plank.
8. Ook de kopse kanten en randen behandelen.
9. De beits laten drogen volgens de aanwijzingen van de fabrikant.
10. De beschermlaag aanbrengen, dus lak, olie of transparante buitenbeits, in het aantal lagen dat de fabrikant aangeeft.

Bekijk het resultaat bij daglicht en van opzij, dan zie je het meeste. Loop bij de oplevering deze punten na:

• De kleur is gelijkmatig en komt overeen met het afgesproken proefstuk
• Er zijn geen vlekken, strepen of zichtbare aanzetten tussen de halen
• Er zijn geen krassen te zien van dwars schuren
• Het oppervlak is glad, zonder opstaande vezels of stof in de laag
• Kopse kanten, randen en verbindingen zijn net zo behandeld als de vlakken
• De beschermlaag is aangebracht en plakt niet meer
• De omgeving is schoon, zonder spatten op gevel, kozijnen, glas of vloer
• Je weet welke producten zijn gebruikt en hoe je het hout verder onderhoudt