Panlatten verwijderen van een hellend dak

Panlatten krijgen jarenlang vocht, vorst en warmte te verduren. Op een goed geventileerd dak met geïmpregneerd hout gaan ze lang mee. Toch zegt de staat van het hout meer dan de leeftijd van het dak. Bij elke vervanging van de pannen is het dus verstandig om iedere lat te bekijken en te testen of hij nog stevig is.

Deze signalen wijzen erop dat de latten vervangen moeten worden:

• Donker, zacht of vermolmd hout, vooral waar het hout de pannen en de folie raakt
• Gescheurde, gebroken of losse latten die de pannen niet meer goed vasthouden
• Lekkage op zolder, terwijl de pannen er van buiten heel uitzien
• Kleine gangetjes en fijn boormeel van houtaantastende insecten
• Nieuwe pannen met een andere latafstand of andere eisen aan de ondergrond

Waarom niet even wachten? Natte panlatten tasten na verloop van tijd ook het hout eronder aan, zoals de tengels, het dakbeschot of de sporen. Hoe langer je de vervanging uitstelt, hoe groter de reparatie aan de kap later kan worden.

Goed demonteren is meer dan oude latten lostrekken. Het bepaalt hoe de onderliggende constructie eruitziet en hoe vlot het nieuwe dakpakket straks gelegd kan worden.

1. De vakman zet een steiger of dakladders neer, zorgt voor valbeveiliging en zet de omgeving van het huis af, zodat vallend materiaal niemand raakt.
2. Het werk wordt gepland op droge dagen met weinig wind. Nat hout is glad en wind op het dak vergroot de kans dat materiaal of een persoon valt.
3. De pannen gaan van de nok naar de goot eraf, dus in omgekeerde volgorde van het leggen. Ze worden gecontroleerd naar de steiger of de container gebracht.
4. Ook de panlatten gaan van boven naar beneden los. Daarvoor gebruikt de vakman een koevoet en hamer, bij nieuwere daken vaak een schroefmachine, omdat de latten dan geschroefd zijn.
5. Elke lat wordt aan beide kanten geleidelijk losgemaakt. Wie lange spijkers met geweld lostrekt, scheurt vaak een stuk van de tengel of spoor mee.
6. Tijdens het hele werk let hij op de waterkerende, dampopen onderdakfolie. Blijft het dak open liggen, dan gaat er een tijdelijk dekzeil overheen.
7. Na het verwijderen van de latten bekijkt de timmerman de tengels, het dakbeschot of de dakplaten, de sporen, gordingen en muurplaten. Pas nu zie je echt hoe de kap erbij ligt.

Vindt hij daarbij rot, scheuren of insecten, dan worden de dragende delen hersteld voordat de nieuwe latten erop komen. Bij grotere schade is het verstandig een constructeur te laten meekijken.

Hoe bewerkelijk het verwijderen is, en dus hoeveel tijd en geld het kost, verschilt per dak. De grootste invloed hebben:

• De vorm van het dak: een eenvoudig zadeldak heeft rechte vlakken en latten van gelijke lengte, een schilddak heeft hoekkepers met schuin afgezaagde latten en meer oppervlak
• De dakhelling: op een steil dak werk je langzamer en is de beveiliging ingewikkelder
• De hoogte van het huis en de bereikbaarheid: een smalle straat, een rijtjeshuis zonder achterom of een tuin waar geen container kan staan maakt het werk langer
• Details zoals dakkapellen, dakramen, schoorstenen en kilgoten, waar latten ingekort zijn en de folie snel beschadigt
• Een mansardekap, die onder en boven een andere latafstand heeft
• De staat van het hout: rotte latten breken en zijn lastiger af te voeren
• Of het afnemen van de pannen en het afvoeren van het afval bij de opdracht horen

Let op bij oudere woningen. Op schuren, garages en sommige oudere daken in Nederland liggen nog asbesthoudende golfplaten of leien. Die mogen alleen door een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf worden verwijderd. Zolang die dakbedekking er nog ligt, blijft iedereen van de latten af.

Oude panlatten zijn bouw- en sloopafval en je sorteert ze het best direct op de bouwplaats. Onbehandeld hout (A-hout) en geverfd of gelijmd hout (B-hout) kun je meestal kwijt bij de milieustraat. Hout dat met chemische middelen is geïmpregneerd of met oude conserveringsmiddelen is behandeld, valt vaak onder C-hout en dat geldt als gevaarlijk afval. Vraag bij je gemeente of bij het bedrijf dat het afval ophaalt hoe je hiermee omgaat. Geïmpregneerd hout stook je niet op in de houtkachel of in de tuin, want de rook is schadelijk voor je gezondheid.

Tengels zijn vaak in betere staat dan de panlatten. Na controle en een nieuwe behandeling kunnen ze soms blijven zitten. Latten met sporen van rot of insecten gebruik je niet opnieuw, want rot zit vaak binnenin het hout en is van buiten niet te zien.

• Werken zonder steiger en valbeveiliging, of zonder de omgeving af te zetten
• Het dak 's nachts of voor een regenbui open laten liggen zonder tijdelijk dekzeil
• Een scheur in de folie door de koevoet, die onder de nieuwe latten verdwijnt en pas bij een flinke regenbui opvalt
• Uitgescheurde stukken uit tengels of sporen door de latten met geweld los te trekken
• De kap niet controleren, waardoor nieuwe pannen beschadigd draaghout afdekken
• Geen foto's van de oude situatie, terwijl die helpen bij een klacht of een schadeclaim bij de verzekering

In de praktijk gebeurt het vaak dat juist op de controle van folie en draaghout wordt bespaard. Terwijl dit het enige moment is waarop alles goed bereikbaar is.

Loop deze punten met de vakman door voordat de nieuwe panlatten erop gaan:

• Er steken geen spijkers meer uit en er liggen geen restjes lat meer op tengels of sporen
• Tengels, beschot en sporen zijn bij het demonteren niet uitgescheurd of gespleten
• De folie is heel, eventuele scheuren zijn met tape of een stuk folie hersteld volgens de fabrikant
• Beschadigde sporen, gordingen en muurplaten zijn gemarkeerd en er is afgesproken hoe ze worden hersteld
• Het lood- en zinkwerk rond schoorsteen, dakkapellen en dakramen is gecontroleerd en schade is genoteerd
• Het dak is veilig afgedekt als het werk wordt onderbroken
• Het afval is gesorteerd en afgevoerd, de omgeving van het huis is opgeruimd
• De situatie voor en na het demonteren is per dakvlak gefotografeerd