Houten of composiet vlonder leggen

De post voor het leggen van een houten of composiet vlonder omvat het uitzetten van het oppervlak, het plaatsen en waterpas stellen van de onderconstructie op een voorbereide ondergrond, het monteren van de vlonderplanken met schroeven of verborgen clips, het op maat zagen van de planken en het plaatsen van afwerkprofielen en kopse planken. Ook het controleren van afschot en naden hoort erbij.

Graafwerk, de puin- of grindlaag en het verdichten ervan, betonpoeren, de planken en balken als materiaal, trappen, een balustrade, een pergola en het oliën van het hout vallen meestal buiten deze post. Dat werk en materiaal wordt apart gerekend. Laat bij de opname duidelijk in de offerte zetten wat wel en wat niet is inbegrepen.

Voor het leggen van een vlonder is geen speciale vergunning of erkenning nodig. Kies wel bij voorkeur een bedrijf dat in het Handelsregister van de KVK staat, een schriftelijke offerte en garantie op het werk geeft en referenties heeft met hetzelfde materiaal.

Een vlonder wordt meestal gelegd na de oplevering van een huis, bij de aanleg van de tuin, langs een vijver of zwembad, of wanneer een oud, gescheurd betonterras wordt vervangen. Het is handig om vooraf antwoord te hebben op deze vragen:

• op welke hoogte de vlonder komt ten opzichte van de dorpel van de deur en het maaiveld, zodat er bij de ingang geen opstap ontstaat,
• waar het water van de vlonder en van de dakgoot erboven naartoe gaat,
• op welke ondergrond de onderconstructie komt: puin, poeren, tegeldragers of beton,
• of er iets aan de vlonder wordt bevestigd, zoals een pergola, zonnescherm of balustrade,
• of de planken in de lengte of dwars op het huis lopen en vanaf waar de vlonder het meest wordt gezien.

Een pergola, balustrade of overkapping bevestigt u niet alleen aan de vlonderplanken of de balken. Daarvoor zijn eigen poeren of een verankering in de dragende constructie van het huis nodig, en dat moet bekend zijn voordat de onderconstructie wordt gelegd.

Zachthout: Douglas, lariks en geïmpregneerd grenen

Geïmpregneerd grenen of vuren is voordelig, maar heeft regelmatig onderhoud nodig en gaat korter mee. Douglas en lariks zijn harsrijk en duurzamer, en houden bij goed onderhoud jaren stand. In de zon wordt het hout grijs, wat heel natuurlijk is, en olie remt dat alleen af. Eiken is sterk, maar duurder en kan looizuur afgeven dat vlekken geeft op beton eronder.

Gemodificeerd en thermisch behandeld hout

Thermisch gemodificeerd hout, bijvoorbeeld essen of grenen, is op hoge temperatuur behandeld. Het neemt minder water op en werkt minder. Nadeel is dat het brosser wordt: de planken worden voorgeboord en mogen niet als dragend element worden belast. Daarnaast is er chemisch gemodificeerd hout zoals Accoya, dat zeer vormvast is maar ook duurder.

Hardhout

Bangkirai, ipé, massaranduba, cumaru of azobé zijn zeer hard en duurzaam, maar duurder en lastiger te bewerken. Ze vragen bijna altijd om voorboren en roestvaststalen schroeven van goede kwaliteit. Vraag bij aankoop naar een herkomstcertificaat, zoals FSC of PEFC.

Composiet

Composiet is een mengsel van houtmeel en kunststof. Het splintert niet, hoeft niet geolied te worden en de kleur is stabieler. Daar staat tegenover dat het flink uitzet bij warmte, in de zon warmer wordt en dat donkere kleuren op een zonnige zomerdag te heet kunnen worden voor blote voeten. Massieve profielen zijn steviger en veren minder, holle profielen zijn lichter en goedkoper, maar gevoeliger voor stoten en vragen een dichtere onderconstructie. Bij composiet horen balken, clips en schroeven uit het systeem van de fabrikant te komen, anders kan de garantie vervallen.

Een vlonder is zo goed als de ondergrond eronder. Op grond wordt meestal de bovenlaag afgegraven, worteldoek tegen onkruid gelegd en een verdichte laag puin of grind aangebracht. Daarop komen betontegels, poeren of verstelbare tegeldragers waar de onderconstructie op rust. De balken mogen niet direct op de grond of in nat zand liggen. Eronder moet lucht kunnen stromen, anders wordt het hout vochtig en vervormt composiet.

De onderconstructie kan van hout, composiet of aluminium zijn. Houten balken moeten van duurzaam hout zijn, bij voorkeur dezelfde soort als de planken. Aluminium is duurder, maar rot niet en is recht. De balkafstand wordt bepaald door de fabrikant van de planken. Bij composietsystemen noemen fabrikanten meestal een maximum van ongeveer 35 tot 40 cm, voor particulier gebruik vaak 30 cm en voor openbare ruimtes nog minder. Bij hout hangt het af van de plankdikte en ligt het meestal rond 40 tot 50 cm.

De hele vlonder krijgt een afschot van ongeveer 1 tot 2 % van het huis af, zodat water niet op de planken blijft staan. Geribbelde planken legt u zo dat het water langs de groeven wegloopt en niet dwars erop.

Op slappe veen- en kleigrond, die in grote delen van Nederland voorkomt, kan de ondergrond in de loop der jaren zakken. Verstelbare tegeldragers of stelpoten maken het dan mogelijk om de vlonder later bij te stellen, en een goede drainage voorkomt dat de onderconstructie in het water staat.

1. Het oppervlak uitzetten, de hoogte afstemmen op de dorpel en de richting van het afschot bepalen.
2. De bovenlaag afgraven, de grond verdichten, worteldoek leggen en een laag puin of grind aanbrengen en verdichten.
3. Tegels, poeren of verstelbare tegeldragers plaatsen in een raster dat past bij de balkafstand.
4. De balken of aluminium profielen leggen, met het juiste afschot uitvlakken en onderling verbinden.
5. Afstand houden tussen onderconstructie en gevel, fabrikanten van composiet noemen minimaal ongeveer 10 mm.
6. Langs de randen en bij kopse naden de onderconstructie verdubbelen, zodat elk plankeinde een eigen steunpunt heeft.
7. Composiet planken voor de montage ter plaatse laten acclimatiseren volgens de aanwijzingen van de fabrikant.
8. Het startprofiel of de eerste plank plaatsen en van het huis naar buiten toe werken.
9. De planken bevestigen met clips of roestvaststalen schroeven, bij hout en harde soorten voorboren.
10. De naden tussen de planken en bij de kopse kanten aanhouden volgens materiaal, planklengte en temperatuur bij montage.
11. De randen strak afzagen en de kopse kanten afwerken met profielen, zodat de ventilatie onder de vlonder vrij blijft.
12. Bij een houten vlonder olie aanbrengen, liefst ook op de onderkant en de zaagsneden voordat de planken worden gelegd.

Hout werkt met vocht, composiet met temperatuur. De naad tussen de planken is dus geen detail, maar de ruimte waarin het materiaal uitzet en waardoor het water wegloopt. Bij hout laat men meestal naden in de lengte van ongeveer 5 tot 8 mm, afhankelijk van de breedte en het vochtgehalte van de plank. Bij composiet bepalen de clips vaak de naad en die mogen niet worden dichtgedrukt. Bij de kopse kanten en langs muren laat men een dilatatie volgens de tabel van de fabrikant, bij composiet langs de gevel meestal minimaal ongeveer 20 mm.

De schroeven moeten van roestvast staal zijn. Verzinkte schroeven worden in eiken en sommige hardhoutsoorten aangetast en geven donkere vlekken. Aan de kust is een hogere kwaliteit rvs aan te raden, omdat zoute lucht mindere materialen sneller aantast. Op elke kruising van plank en balk komen meestal twee schroeven, met afstand tot de rand en het einde van de plank zodat het hout niet splijt. Bij composiet worden de gaten groter geboord dan de schroefdiameter en worden de schroeven niet te vast aangedraaid. De kop moet gelijk liggen met het oppervlak. Verborgen clips geven een strak beeld, maar het vervangen van een enkele plank is dan bewerkelijker.

• onderconstructie direct op de grond of het gras: het hout wordt vochtig en rot van onderen, composiet gaat golven,
• geen afschot: water blijft op de planken staan, het hout wordt vlekkerig grijs en in de winter ontstaat ijs,
• te grote balkafstand: de planken veren, scheuren en holle profielen breken,
• geen dilatatie: in de zomer bollen de planken op en drukken tegen de gevel,
• afgesloten ventilatie: kopse planken tot op de grond sluiten de ruimte af en onder de vlonder blijft vocht hangen,
• onbehandelde zaagsneden: het plankeinde neemt het snelst water op en begint te scheuren en te rotten,
• gewone verzinkte schroeven: roesten, breken af en geven vlekken,
• vlonder direct onder de dorpel zonder afvoer: bij regen komt water bij de deur en in de muur,
• kopse naad zonder dubbele ondersteuning: de einden komen omhoog en u struikelt erover.

In de praktijk ziet een vlonder er het eerste jaar vaak perfect uit en komen de problemen pas na de tweede winter. Meestal had de onderconstructie hoger boven het maaiveld moeten liggen en ontbreekt ventilatie. Kijk bij de oplevering daarom ook onder de vlonder, niet alleen naar het oppervlak.

De meeste zorgen zitten waar de vlonder het huis raakt. Tussen onderconstructie en gevel blijft een ruimte, zodat hout of composiet niet tegen metselwerk, isolatie of stucwerk aan ligt. Let op dat de vlonder niet boven de vochtkerende laag in de gevel uitkomt en de ventilatieopeningen van de kruipruimte niet afdekt. Water van de planken mag niet naar de gevel lopen, daarom gaat het afschot altijd van het huis af.

Ontbreekt een dakgoot boven de vlonder, dan valt de regen van het dak in één strook en verouderen de planken daar veel sneller. De oplossing is een dakgoot of een grindstrook met drainage langs het huis. Bij de deur wordt de hoogte zo afgestemd dat er enkele centimeters tussen plank en dorpel overblijven en het water bij een flinke bui niet bij de ingang komt.

De randen van de vlonder worden afgewerkt met een kopse plank, een profiel of een overstek van de planken. Het overstek voorbij de laatste balk moet klein zijn, fabrikanten van composietsystemen noemen maximaal ongeveer 5 cm, anders buigt de rand door als u erop stapt. Trappen worden gebouwd op een eigen constructie met gelijke treden, niet op vrij uitstekende planken.

Het werk wordt makkelijker door:

• een vlakke, verdichte en vooraf voorbereide ondergrond,
• een eenvoudige rechthoekige vorm zonder hoeken,
• planken in een lengte die past bij de maat van de vlonder, met weinig zaagwerk,
• onderconstructie en clips uit één systeem van dezelfde fabrikant,
• goede bereikbaarheid en ruimte om te zagen.

Het werk duurt langer door:

• het verwijderen van een oude vlonder of bestrating,
• grote hoogteverschillen en de noodzaak van een hoge onderconstructie,
• palen, putten, lichtschachten en bomen waar omheen gewerkt moet worden,
• diagonaal leggen en patronen met wisselende richting,
• hard hardhout dat bij elke bevestiging voorgeboord moet worden,
• geïntegreerde verlichting en trappen op maat.

Vraag bij uw gemeente na of voor uw vlonder een omgevingsvergunning of melding nodig is, vooral als hij hoog boven het maaiveld ligt, overkapt is of aan het water grenst. Op balkons en dakterrassen in een appartementengebouw heeft u daarnaast toestemming van de VvE nodig.

Loop over het hele oppervlak en let erop of een plank veert of kraakt. Leg een waterpas dwars en in de lengte op de vlonder, het afschot moet van het huis af lopen. Giet een emmer water uit bij de deur en kijk waar het heen loopt. Kijk naar de naden, die moeten gelijk en recht zijn. De schroeven horen in één lijn en gelijk met het oppervlak te zitten. Kijk vanaf de zijkant onder de vlonder of de onderconstructie niet op de grond ligt en of de lucht ergens langs kan.

Checklist bij oplevering

• de planken veren en kraken niet, ook niet aan de randen,
• het afschot loopt van het huis af en er blijft geen water staan,
• de naden tussen de planken zijn gelijkmatig,
• langs de gevel en bij de kopse kanten is dilatatie volgens de fabrikant,
• elke kopse naad heeft een eigen steunpunt in de onderconstructie,
• de schroeven zijn van rvs, verzonken en zitten in een rij,
• de onderconstructie ligt niet op de grond en onder de vlonder is ventilatie,
• zaagsneden in hout zijn behandeld met olie of was,
• het bedrijf heeft informatie gegeven over materiaal, garantie en onderhoud.

Een houten vlonder wordt gereinigd met water en een houtreiniger, met een borstel in de richting van de nerf, en na het drogen in dunne lagen geolied. Olie niet in de volle zon. Meestal gebeurt dit een tot twee keer per jaar, vaak in het voorjaar en het najaar. Composiet hoeft alleen met water en een mild middel te worden schoongemaakt, en vetvlekken van de barbecue haalt u zo snel mogelijk weg. Haal regelmatig blad en vuil uit de naden, zodat het water kan weglopen. Groene aanslag ontstaat in het vochtige klimaat snel op schaduwrijke plekken en is met een geschikte reiniger te verwijderen.

In de NUMIQ-prijslijst staat het leggen van een houten of composiet vlonder als arbeid per m², inclusief klein verbruiksmateriaal en zonder planken, onderconstructie en ander hoofdmateriaal. De richtprijs voor het werk is € 59,80 per m². Prijzen verschillen per regio en stad, in de Randstad liggen ze vaak hoger.

De prijs hangt af van de vorm van de vlonder, het aantal zaagsneden en hoeken, obstakels waar omheen gewerkt moet worden, de hardheid van het hout en de noodzaak van voorboren, de bevestigingsmethode en de hoogte van de onderconstructie. Een kleine vlonder met trappen en hoeken is per vierkante meter duurder dan een grote rechthoek. Graafwerk, de puin- of grindlaag, poeren en verdichten worden apart gerekend. Die prijzen vindt u in de artikelen Uitvullaag onder bestrating en Ondergrond verdichten met een trilplaat. Overweegt u bestrating in plaats van planken, kijk dan bij Bestrating en opsluitbanden.