Montage van een kap met houten nagelplaatspanten

Nagelplaatspanten overspannen de hele breedte van het huis en brengen het gewicht naar de buitenmuren. Binnen heb je daardoor minder dragende wanden nodig en kan de indeling opener worden. Bij een eenvoudig zadeldak of schilddak op een regelmatige plattegrond werken de fabrieksmatige precisie en de snelle montage goed.

Waarom passen ze dan niet bij elk huis? Een gewoon vakwerkspant heeft tussen de onderregel en de bovenregels een netwerk van schuine staven. Die nemen de ruimte onder het dak in beslag, dus voor een bewoonbare zolder is zo'n kap niet geschikt. Er bestaan wel spanten die ruimte vrijlaten voor een zolder, maar daar moet het ontwerp vanaf het begin rekening mee houden. Bij een sterk gelede kap met dakkapellen en bijzondere details wordt zowel de productie als de montage lastiger. Dan kan een traditionele houten kap met gordingen of een systeem met prefab dakelementen verstandiger zijn. Vergelijk dat in de ontwerpfase, niet pas als het metselwerk al staat.

Het belangrijkste werk gebeurt al voordat de kraan komt. De fabrikant heeft de plattegrond, doorsneden, dakhelling, soort dakbedekking, overstekken, plaats van schoorsteen en doorvoeren en gegevens over de isolatie nodig. Op basis daarvan maakt hij de constructieberekening, de productietekeningen en een montageplan. Op de bouw gaat de montage meestal zo:

1. Spanten lossen en controleren of alle onderdelen compleet en onbeschadigd zijn.
2. De eerste spanten volgens het montageplan plaatsen, meestal de gevelspanten of de buitenste spanten.
3. Tijdelijk schoren, zodat de spanten niet zijwaarts kunnen omvallen.
4. De overige spanten één voor één plaatsen op de voorgeschreven hart-op-hartafstand.
5. Elk spant met de voorgeschreven ankers aan de ringbalk of muurplaat bevestigen.
6. De definitieve windverbanden en schoren aanbrengen en de kap controleren op loodrechte stand, vlakheid en stabiliteit.

Elk spant heeft een vaste plek in de kap en de onderdelen mogen niet op gevoel worden verwisseld. Een los staand spant is zijdelings erg instabiel. Pas als alle verbanden zitten, ontstaat een stijf geheel, dus deze fase mag niet worden afgeraffeld. De ankers moeten niet alleen het gewicht van dak en sneeuw opvangen, maar ook de zuigkracht van de wind. Bij een lichte stalen dakbedekking kan die het dak letterlijk omhoog trekken, en in Nederland, zeker langs de kust, is wind vaak de bepalende belasting.

Na de dragende constructie volgen de dampopen folie, tengels, panlatten en dakbedekking. Snel monteren heeft vooral zin als de dakdekker direct kan aansluiten en de woning niet lang openligt voor de regen.

Nauwkeurig gemaakte spanten vragen om een even nauwkeurig voorbereide bouw. In de praktijk loopt de montage vaak vertraging op door een scheve ringbalk of een slecht bereikbaar terrein, niet door de spanten zelf.

• De bouw is vóór de productie ingemeten: lengtes, diagonalen, hoogtes en vlakheid van de oplegging
• De betonnen ringbalk of muurplaat is klaar, voldoende uitgehard en de ankerpunten zijn voorbereid
• Stalen liggers en onderslagen zijn geplaatst als het ontwerp die bevat
• Een lange vrachtwagen kan het terrein op en er is een vlakke, vaste plek om de spanten neer te leggen
• Er is een stevige opstelplaats voor de kraan als die wordt ingezet
• Steigers of werkplatforms staan klaar en obstakels rond het huis zijn weggehaald

Stem ook vooraf af met de andere vakmensen. De installateur van de ventilatie met warmteterugwinning, degene die de rookgasafvoer plaatst en de installateur van zonnepanelen moeten weten waar de doorvoeren komen en welk gewicht het dak moet dragen. Verandert na de productie het overstek, de dakbedekking of de plaats van de schoorsteen, dan kun je de spanten niet zomaar op de bouw aanpassen.

De montage verloopt eenvoudiger en is goedkoper als het dak regelmatig is, de overspanning gangbaar is, de oplegging klopt en vrachtwagen en kraan tot bij het huis kunnen komen. Een ploeg zet de dragende kap van een woonhuis dan vaak in een paar dagen neer.

Lastiger en dus duurder wordt het in deze situaties:

• Een grote overspanning met lange spanten die moeilijker te hanteren zijn
• Een gelede kap met hoekkepers, kilkepers, schilden en veel doorvoeren
• Zware dakbedekking zoals betonnen of keramische dakpannen, en daardoor zwaardere spanten
• Een winderige ligging, bijvoorbeeld aan de kust of in open polderlandschap
• Een smal terrein of een krappe straat waar de kraan moeilijk kan opstellen
• Afwijkingen in de oplegging die moeten worden uitgevuld, en wachttijd door een bouw die niet klaar is

Kijk bij het vergelijken van offertes wat er precies in zit: constructieberekening, productietekeningen, sterkteklasse van het hout, transport, lossen, kraan, ankers, bevestigingsmiddelen en windverbanden. Een offerte waarin iets ontbreekt, kan uiteindelijk duurder uitvallen. Maakt het ene bedrijf de spanten en monteert een ander bedrijf ze, spreek dan af wie maatafwijkingen en ontbrekende onderdelen oplost.

Werken op hoogte met zware onderdelen aan een kraan is werk voor vakmensen. Als particulier kun je de montage van spanten beter niet zelf doen.

Het grootste risico zijn latere ingrepen in de spanten. Een spant werkt als één berekend geheel. Een weggezaagde schoor, een ingekorte regel of een gat voor een leiding kan de hele constructie verzwakken. Elke aanpassing moet worden beoordeeld door een constructeur of de fabrikant.

• Te weinig of ontbrekende tijdelijke schoren en windverbanden
• Een andere hart-op-hartafstand dan het montageplan voorschrijft
• Te weinig ankers of een ander type anker dan in het ontwerp staat
• Verwisselde spanten op de verkeerde plek
• Spanten direct op de grond opgeslagen, zonder onderlegging en zonder bescherming tegen vocht
• Geen controle op vlakheid voordat de panlatten en dakbedekking worden aangebracht

Geprefabriceerde spanten met nagelplaten vallen onder de Europese norm NEN-EN 14250, die eisen stelt aan productie, materiaal en verbindingen. Je kunt de leverancier daarom om een prestatieverklaring van het product vragen.

Loop deze punten samen met de montageploeg na voordat de dakdekker het dak op gaat:

• Alle spanten staan volgens het montageplan op hun plek en op de juiste hart-op-hartafstand
• De spanten staan loodrecht en het dakvlak is recht als je langs de nok en de goot kijkt
• Elk spant is met de voorgeschreven ankers en bevestigingsmiddelen aan de oplegging vastgezet
• De definitieve windverbanden zitten er volledig in, niet alleen de tijdelijke latten
• De nagelplaten zijn over hun hele oppervlak ingeperst en staan niet los of zijn niet vervormd
• Geen enkel onderdeel is achteraf ingezaagd of doorboord zonder akkoord van de constructeur
• Het hout is niet gescheurd of beschadigd bij het verplaatsen
• De documenten zijn overhandigd: constructieberekening, montageplan en prestatieverklaring