Przegląd i pomiary instalacji elektrycznej w mieszkaniu

W praktyce mówi się o „przeglądzie elektryki” albo „pomiarach elektrycznych”. Efektem jest protokół: dokument z opisem instalacji, zmierzonymi wartościami, listą usterek i jasnym wnioskiem, czy instalacja nadaje się do bezpiecznego użytkowania.

Wyróżnia się dwa rodzaje sprawdzenia:

• sprawdzenie odbiorcze wykonuje się przed pierwszym uruchomieniem nowej lub przerobionej instalacji, czyli po budowie, generalnym remoncie albo większej zmianie obwodów,
• sprawdzenie okresowe powtarza się co jakiś czas, żeby ocenić, czy stan instalacji się nie pogorszył.

Pomiary może wykonywać tylko osoba z ważnym świadectwem kwalifikacyjnym SEP, którego zakres obejmuje pomiary elektryczne. Nie każdy elektryk, nawet doświadczony, ma takie uprawnienia. Jeśli nie masz pewności, poproś o pokazanie świadectwa przed rozpoczęciem pracy. To normalna prośba i rzetelny fachowiec nie będzie miał z nią problemu.

Właściciel mieszkania nie dostaje co roku wezwania do przeglądu, więc łatwo o tym zapomnieć. Mimo to są sytuacje, w których dokument jest potrzebny albo po prostu bardzo się przydaje:

• po remoncie instalacji elektrycznej, także częściowym, na przykład po wymianie rozdzielnicy, zabezpieczeń albo przewodów w kuchni i łazience,
• przy kupnie lub sprzedaży mieszkania; zwykle nie jest to dokument obowiązkowy, ale kupującemu dużo mówi o stanie przewodów, zwłaszcza w blokach z wielkiej płyty z instalacją aluminiową i w starych kamienicach,
• po awarii, zwarciu lub pożarze, gdy trzeba ustalić przyczynę i sprawdzić, czy reszta instalacji jest w porządku,
• przy wynajmie mieszkania, gdy właściciel chce mieć potwierdzenie, że lokatorom nic nie grozi.

W starszych mieszkaniach warto zlecić sprawdzenie instalacji mniej więcej co kilka lat, a przy złym stanie przewodów częściej. Jeśli w domu są małe dzieci albo osoby starsze, taki przegląd ma tym większy sens.

Pamiętaj o podziale odpowiedzialności. Za instalację w mieszkaniu, czyli od licznika dalej, odpowiada właściciel lokalu. Pionami, klatkami schodowymi, piwnicami i innymi częściami wspólnymi zajmuje się wspólnota mieszkaniowa, spółdzielnia albo zarządca. Przegląd części wspólnych nie obejmuje więc twojego mieszkania.

W typowym mieszkaniu pomiary trwają zwykle od jednej do trzech godzin. Przy dużym mieszkaniu albo bardziej rozbudowanej instalacji, na przykład z elektrycznym ogrzewaniem podłogowym, może to potrwać dłużej. Przebieg jest zazwyczaj taki:

1. Elektryk przegląda dostępną dokumentację: projekt, schemat rozdzielnicy albo poprzedni protokół.
2. Wykonuje oględziny: sprawdza rozdzielnicę, opisy zabezpieczeń, stan gniazdek, łączników i widocznych przewodów oraz to, czy osprzęt pasuje do pomieszczenia, na przykład w łazience.
3. Mierzy ciągłość przewodu ochronnego, czyli sprawdza, czy „bolec” w każdym gniazdku i przy urządzeniach, które tego wymagają, jest naprawdę podłączony.
4. Mierzy rezystancję izolacji, która pokazuje, czy izolacja przewodów nie jest uszkodzona albo zestarzała.
5. Mierzy impedancję pętli zwarcia, żeby upewnić się, że przy awarii zabezpieczenie wyłączy prąd wystarczająco szybko.
6. Testuje wyłącznik różnicowoprądowy, czy zadziała przy właściwym prądzie upływu i w odpowiednim czasie.
7. Ocenia wyniki według norm z serii PN-HD 60364, przede wszystkim części 6 dotyczącej sprawdzania, i sporządza protokół.

Podczas pomiarów prąd w mieszkaniu będzie na chwilę wyłączony. Pomyśl o lodówce, komputerze czy akwarium. Przy pomiarze rezystancji izolacji trzeba wyjąć wtyczki urządzeń z gniazdek, bo inaczej mogą zafałszować wynik albo się uszkodzić.

Ile czasu elektryk spędzi w twoim mieszkaniu, zależy głównie od stanu instalacji i dokumentów:

• dokumentacja: jeśli masz schemat i stary protokół, fachowiec nie musi szukać, który bezpiecznik odpowiada za który pokój,
• liczba obwodów: więcej obwodów, gniazdek i różnicówek oznacza więcej pomiarów,
• dostęp do rozdzielnicy: skrzynka zastawiona szafą albo zabudowana płytkami spowalnia pracę,
• wiek i stan przewodów: przy aluminium i chaotycznych przeróbkach sprzed lat trzeba dochodzić, jak wszystko jest połączone,
• pomieszczenia wilgotne: łazienka i balkon mają ostrzejsze wymagania, więc kontrola jest dokładniejsza,
• wykryte usterki: sam przegląd niczego nie naprawia; usunięcie usterek to osobna praca, a po niej zwykle trzeba powtórzyć pomiary.

W praktyce powtarzają się podobne problemy. Dobrze o nich wiedzieć wcześniej, żeby wynik cię nie zaskoczył:

• brak wyłącznika różnicowoprądowego: w starych mieszkaniach zwykle go nie ma, a to właśnie on przy porażeniu odcina prąd w ułamku sekundy,
• aluminiowe przewody w złym stanie: poluzowane albo przegrzane połączenia, które mogą być przyczyną pożaru,
• domowe przeróbki: nowe gniazdko bez przewodu ochronnego, lampa podłączona „po swojemu”, źle dobrane zabezpieczenie,
• tani osprzęt bez atestów: gniazdka i przedłużacze, które nagrzewają się pod obciążeniem,
• brak opisów w rozdzielnicy, przez co przy awarii nikt nie wie, co wyłączyć.

Jeśli elektryk znajdzie poważną usterkę, oceni instalację negatywnie i może zalecić, żeby do czasu naprawy nie korzystać z jej części. To nie złośliwość, tylko ochrona przed porażeniem i pożarem. Jeśli coś przerabiałeś samodzielnie, powiedz mu o tym otwarcie, oszczędzi to czas obu stronom.

W instalację elektryczną powinien ingerować tylko elektryk z uprawnieniami SEP. Wykrytych usterek nie naprawiaj więc sam.

Protokół dostajesz na piśmie. Przechowuj go razem z dokumentami mieszkania, a przy sprzedaży przekaż nowemu właścicielowi. Zanim go odbierzesz, sprawdź, czy zawiera:

• adres i dokładne oznaczenie mieszkania,
• rodzaj sprawdzenia, czyli czy jest odbiorcze, czy okresowe,
• imię i nazwisko osoby wykonującej pomiary, numer jej świadectwa kwalifikacyjnego i podpis,
• datę pomiarów i zalecany termin kolejnego sprawdzenia,
• opis instalacji, w tym rodzaj przewodów, liczbę obwodów, zabezpieczeń i wyłączników różnicowoprądowych,
• zmierzone wartości dla poszczególnych obwodów, a nie tylko ogólne „spełnia wymagania”,
• wykaz usterek z miejscem ich wystąpienia i zaleceniem naprawy,
• jasny wniosek, czy instalacja nadaje się do bezpiecznego użytkowania.