Seramik ve granit seramiğe panç ile yuvarlak delik açma

Bu iş, karonun tüm kalınlığı boyunca daha büyük çaplı yuvarlak bir delik açmak demektir. Dübel için açılan küçük delikten farklı olarak burada normal matkap ucu kullanılmaz, panç kullanılır. Panç, çevresinde kesici kenarı olan içi boş bir silindirdir. Bir daire keser ve içinde kesilmiş yuvarlak bir parça kalır, bu parça sonra çıkarılır.

Fiyat listesinde bu kalem adet olarak hesaplanır, yani her delik ayrı sayılır. Bu işe tipik olarak şu durumlarda ihtiyaç duyarsınız:

• Duşta veya küvet üstünde ankastre olmayan duvar bataryası için sıcak ve soğuk su çıkışları
• Lavabo altındaki ara musluklar ve gider
• Duvardan ya da yerden gelen petek veya havlupan bağlantıları
• Klozet, bide veya yuvarlak gövdeli yer süzgeci gideri
• Fayans kaplı duvardaki priz ve anahtar kutuları
• Kolon boruları, korkuluk dübelleri veya granit seramik kaplı terastaki dikmeler için geçişler

Peki delik neden avuç taşlamayla “oyulmuyor”? Oyulabilir, ama düz kesimlerle elde edilen yuvarlak hiçbir zaman temiz olmaz. Batarya veya petek vanası rozetinin taşma payı genellikle küçüktür, bu yüzden dişli bir kenar rozetin altından görünür. Panç ise rozetin güvenle kapatacağı düzgün bir daire açar.

Duvara döşenen klasik fayans daha yumuşak ve daha gözeneklidir. Ona daha ucuz sinterlenmiş karbür pançlarla ya da ayarlanabilir pergel kesicilerle de delik açılabilir. Granit seramik ise başka bir sınıftır. Yüksek sıcaklıkta pişirilir, çok yoğun ve serttir, su emme oranı üreticilere göre genellikle yüzde yarımın altındadır. Onu mükemmel bir zemin malzemesi yapan bu yoğunluk, delme sırasında sıradan bir aletin aşamayacağı bir direnç oluşturur.

Bu yüzden granit seramiğe yalnızca elmas panç ile delik açılır. Delerken çok ısı oluşur. Panç soğutulmazsa kesici elmaslar “camlaşır”, yani kesmeyi bırakır ve karo aşırı ısınır. Aşırı ısınan karoda kılcal bir çatlak oluşabilir. Bu çatlak hemen görünmez, döşemeden sonra ya da ilk kış kalorifer yanınca ortaya çıkar.

Günümüz granit seramiğinin bir başka özelliği de büyük ebatlar ve ince plakalardır. 60 × 120 cm ve üzeri karolar taşınırken eğilmeye ve gerilmeye karşı hassastır. Böyle bir plakanın kenarına yakın delik zayıf bir noktadır ve çatlak oradan başlayabilir. Parlak (cilalı) granit seramikte ise panç oturtulurken kayarsa deliğin etrafındaki yüzey çizilebilir.

Hangi panç neye uygun

Piyasada birkaç tür alet vardır ve her biri farklı işe yarar. Ustanın ne kullandığını bilmek sizin için faydalıdır, çünkü kenarın kalitesi buna bağlıdır.

• Mumlu kuru elmas panç: Sıradan matkaba veya şarjlı vidalamaya takılır. İçindeki mum ısınınca erir ve kesici elmasları soğutur. Küçük delikler ve tek tük parçalar için uygundur. Dairesel hareket ve sabır ister.
• Avuç taşlamaya takılan M14 dişli elmas panç: Hızlı ve güçlüdür, çok sayıda delik açan fayansçılar kullanır. Yüksek devirde çalıştığı için soğutma ve sağlam yönlendirme önemlidir, yoksa kenar kırılabilir.
• Sehpalı sulu delme pançı: En hassas olanıdır. Klozet gideri gibi büyük çaplar ve dış mekandaki kalın granit seramik için uygundur. Banyodaki tek tük delikler için pek kullanılmaz.
• Karbür panç veya pergel kesici: Sadece yumuşak duvar fayansı içindir. Granit seramiğe uygun değildir, çabuk körelir ve karoyu kırabilir.

Uygulamada granit seramik yer karosunda neredeyse her zaman elmas kullanılır. Doğal taş ve cam mozaikte ise başka kurallar geçerlidir. Usta, böyle bir malzemeyle deneyimi olup olmadığını önceden söylemelidir.

Konumun ölçülmesi

İşin en büyük kısmı delmenin kendisi değil, doğru ölçüdür. Fayansçı sabit bir noktadan, örneğin köşeden ya da son döşenen karodan, borunun merkezini yatay ve dikey olarak ölçer. Bu sırada karolar arasında bırakacağı derz genişliğini eklemesi gerekir. Hataların çoğu tam burada yapılır: her derzde unutulan bir milimetre, üç dört karo sonra rozetin artık gizleyemeyeceği bir kaymaya dönüşür. Deneyimli ustalar bu yüzden karoyu çoğu zaman yatacağı yere tutar ve çıkışın konumunu doğrudan karonun üzerine işaretler.

Çapın seçilmesi

Delik genellikle borunun çapından birkaç milimetre büyük açılır. Bunun birkaç nedeni var: boru tam dik durmayabilir, montajda biraz boşluğa ihtiyaç duyulur ve kalorifer tesisatında boru ısınınca hafifçe hareket eder. Ancak çap, rozetin veya manşonun kapatabileceğinden büyük olmamalıdır. Bu yüzden ölçü alınırken elinizde “herhangi bir rozet” değil, kullanılacak bataryanın veya vananın kendisi olması iyi olur.

Delme

Karo, delerken eğilmemesi için yüzü yukarı bakacak şekilde düz ve sağlam bir altlığa, örneğin bir tahta parçasına veya başka bir karoya konur. Ortada kılavuz ucu olmayan panç, kaygan sırlı yüzeyde kaymaya eğilimlidir. Bu yüzden vantuzlu kılavuz şablon kullanılır ya da panç önce eğik tutulup küçük bir oluk açılır, sonra dik konuma getirilir. Darbe kapalıyken, hafif baskıyla, su ile soğutarak delinir. Mumlu kuru pançlarda ise hafif dairesel hareketle çalışılır. Deliğin sonuna doğru baskı daha da azaltılır, böylece delik açıldığı anda karonun arka yüzü kırılmaz.

Temizlik ve kontrol

Delme bitince kesilen yuvarlak parça çıkarılır, kenar kontrol edilir ve gerekirse elmas zımpara süngeriyle hafifçe pahlanır. Karonun üzerinde delme çamuru kalmaması için yıkanır ve yapıştırmadan önce bir kez daha yerine tutulur.

Delik ancak tüm borular ve kutular doğru yerine oturtulmuşsa tam isabetle açılabilir. Kaplamaya başlamadan önce şunlar tamamlanmış olmalıdır:

• Tesisatçı çıkışları doğru yükseklik ve aralıkta yerleştirmiş, tapalamış ve basınç testini yapmış olmalı
• Duvar bataryasında çıkışlar aynı yatay hizada ve batarya üreticisinin belirttiği aralıkta (genellikle 150 mm) olmalı
• Elektrikçi kutuları kaplamadan sonra fayans yüzeyiyle aynı hizaya gelecek şekilde yerleştirmiş olmalı, çok derine gömülmemiş olmalı
• Islak alanlarda su yalıtımı, geçişlerin etrafındaki sızdırmazlık manşonlarıyla birlikte bitmiş olmalı
• Delik çapının belirlenebilmesi için batarya, vana ve rozetler seçilmiş ve elinizde olmalı
• Olası bir değişim için yeterli yedek karo bulunmalı, çünkü sert granit seramik delinirken arada bir parça bozulabilir

Apartman dairesinde ayrıca işin ortak tesisata, örneğin kalorifer veya su kolonlarına dokunup dokunmayacağını kontrol edin. Dokunacaksa apartman yönetimiyle önceden konuşun ve kolonda su kesilmesi gerekiyorsa diğer kat maliklerine haber verilmesini sağlayın.

Delik doğalgaz borusunun yanında açılacaksa, örneğin kombiye giden bir geçişte, boruya yalnızca yetkili bir gaz tesisatçısı müdahale edebilir. Herhangi bir anda gaz kokusu alırsanız hemen ortamı terk edin, elektrik anahtarlarına dokunmayın ve dışarıdan 187 doğalgaz acil hattını veya 112'yi arayın.

Her biri “bir adet” sayılsa da delikler arasında zorluk açısından büyük farklar vardır. Harcanan süre ve karonun zarar görme riski de buna göre değişir.

Daha kolay durumlar

• Döşenmemiş, masada delinebilen serbest karo
• Küçük çap ve karonun ortasında, kenardan uzak delik
• Yaklaşık 8 ila 10 mm normal kalınlıkta mat granit seramik
• Alet bir kez hazırlandıktan sonra aynı anda açılan birden fazla aynı delik

Daha zor durumlar

• Döşenmiş seramiğe delik, örneğin sonradan petek takılırken. Karonun altı tam dolu yapıştırılmış olmalı, aksi halde delerken çatlayabilir. Ayrıca arkasında boru veya kablo olabilir.
• Karo kenarına yakın delik. Kenardan genellikle en az yaklaşık 1 ila 2 cm mesafe olmalı, ince büyük ebatlı plakada daha fazlası tercih edilmeli.
• Derzin üzerine gelen delik, yani dairenin yarısı bir karoya, yarısı diğerine düştüğünde. Karolar delme sırasında birbirine sıkıca sabitlenmelidir.
• Klozet gideri veya korkuluk dikmesi gibi büyük çaplar
• Yaklaşık 20 mm kalınlığında dış mekan granit seramiği, parlak yüzey veya kaymaz dokulu yüzey
• Taşıması zor olan ve bir hata durumunda en çok emek kaybettiren büyük ebatlı plaka

Döşenmiş seramikte yapıştırıcının tamamen sertleşmesini beklemek iyi olur. Yapıştırıcı üreticisine göre bu süre genellikle en az 24 saattir, kalın katmanda daha uzun sürebilir. Taze döşenmiş bir karoya delik açmak onu yerinden oynatabilir.

Fiyat listesinde bu kalemin yanında yakın bir iş olan fayans ve seramikte boşluk kesme de bulunur. İlk bakışta benzer görünseler de yöntem de aletler de farklıdır.

• Yuvarlak delik açma her zaman yuvarlak bir deliktir, elmas pançla yapılır ve sonuç temiz bir dairedir. Borular, çıkışlar, giderler ve kutular için uygundur.
• Boşluk kesme köşeli veya düzensiz bir delik ya da oyuktur. Kare yer süzgeci, menfez kapağı, kapı kasası çevresi, duvar köşesi veya bir kaide etrafındaki kesim buna örnektir. Avuç taşlama, seramik kesme makinesi veya sulu kesme makinesiyle yapılır.
• Yuvarlak delikte belirleyici olan çap, malzeme ve deliğin konumudur. Boşluk kesiminde ise kesimlerin uzunluğu ve sayısı ile oyuğun karonun ortasında mı yoksa kenarında mı olduğu belirleyicidir.
• Karonun ortasındaki köşeli boşluk çoğu zaman, keskin köşelerden çatlak başlamasın diye köşelere küçük delikler açılarak başlar. Ancak bu boşluk kesiminin bir parçasıdır, ayrı bir yuvarlak delik kalemi değildir.

Yani petek borusu için delik gerekiyorsa yuvarlak delik açma sipariş edersiniz. Kare yer süzgeci için oyuk gerekiyorsa bu boşluk kesimidir. Emin değilseniz seramiğin içinden geçecek ürünü fayansçıya göstermeniz en kolay yoldur.

Deliklerle ilgili sorunların çoğu hemen değil, armatür takılırken ya da birkaç aylık kullanımdan sonra ortaya çıkar.

• Kaymış delik: Yanlış ölçülmüş konum veya unutulmuş derz payı. Rozet ortaya oturmaz ya da deliği hiç kapatmaz ve karonun değişmesi gerekir.
• Çok küçük delik: Boru zorla geçirilir, karo gerilim altında kalır ve zamanla çatlar. Kalorifer borularında bu daha sık görülür, çünkü ısınınca genleşirler.
• Aşırı ısınmadan kılcal çatlak: Soğutmasız ya da körelmiş pançla delerken oluşur. Başta görünmez, sonra uzar ve kirlenip belirginleşir.
• Kırılmış kenar: Deliğin sonuna doğru fazla baskı ya da darbeli delme. Rozetin altında bazen gizlenir, kutularda ve giderlerde çoğu zaman gizlenmez.
• Boru çevresinin sert dolgu ile kapatılması: Boru ile seramik arasındaki boşluk derz dolgusuyla doldurulur. Borunun hareketi derzi ufalar veya karoya zarar verir. Bu boşluk doğru olarak kalıcı elastik bir malzemeyle, genellikle sıhhi silikonla doldurulur.
• Delinmiş su yalıtımı: Duşta sonradan delik açılırken karonun altındaki yalıtım sürmesi veya manşon zarar görür ve su fayansın arkasına sızmaya başlar.
• Delinen boru veya kablo: Arkasında ne olduğu kontrol edilmeden döşenmiş kaplamaya delik açıldığında olur. Böyle bir delme öncesinde tesisat güzergahları bilinmeli ya da bir dedektörle kontrol edilmelidir.

Serbest bir karoya bir iki delik açmanız gerekiyorsa, örneğin havlupan bağlantısı için, bunu kendiniz yapabilirsiniz. Duşta döşenmiş seramiğe açılacak delikler, büyük çaplar ve büyük ebatlı plakalar için bir fayansçıya başvurmanız daha doğru olur. Delme sırasında kuvars içeren ince toz oluşur, bu yüzden en az FFP2 sınıfı toz maskesi ve koruyucu gözlük kullanın.

1. Uygun çapta elmas panç, darbesiz matkap, kılavuz şablon veya kılavuz deliği açılmış bir tahta parçası ve bir kap su hazırlayın.
2. Karoyu yerine tutun, çıkışın merkezini üzerine işaretleyin ve derz genişliğini ekleyin.
3. Sırlı yüzeye kağıt maskeleme bandı yapıştırın ve deliğin merkezini kalemle bandın üzerine işaretleyin.
4. Karoyu eğilmemesi için yüzü yukarı bakacak şekilde düz ve sağlam bir altlığa koyun.
5. Darbeyi kapatın ve devri panç üreticisinin önerisine göre orta seviyeye ayarlayın.
6. Pançı şablona oturtun ya da eğik tutun, sığ bir oluk açın, sonra pançı dik konuma getirin.
7. Hafif baskıyla delin, sürekli su ile soğutun ya da mumlu pançta hafifçe daire çizerek çalışın.
8. Sona doğru baskıyı azaltın ki karonun arka yüzü kırılmasın.
9. Kesilen yuvarlak parçayı çıkarın, kenarı kontrol edin ve elmas süngerle hafifçe zımparalayın.
10. Karoyu yıkayın, kurumaya bırakın ve yapıştırmadan önce bir kez daha yerine tutun.

Panç kesmeyi bırakıp sadece uğulduyorsa camlaşmıştır. Kısa bir süre bileği taşına veya bir gaz beton parçasına delik açmak elmasların yeniden açığa çıkmasına yardımcı olur.

Serbest bir karoya tek bir delik açmak genellikle sadece birkaç dakika sürer. Zamanın büyük kısmını ölçü, aletin hazırlanması ve kontrol alır. Döşenmiş seramikte, büyük çapta veya kalın granit seramikte iş belirgin şekilde daha uzun sürer. Boru çevresindeki boşluk silikonla doldurulduysa, üreticiye göre silikonun tam sertleşmesinin genellikle birkaç gün sürdüğünü hesaba katın ve bu süre dolmadan duşta onu gereksiz yere suya maruz bırakmayın.

Kontrol ederken deliğe yakından ve yandan gelen ışıkla bakın, bu ışık ince çatlakları da ortaya çıkarır. Parmağınızı kenarda gezdirin, keskin ya da kırık olmamalı. Döşenmiş karonun etrafına hafifçe vurun, boş ses altının iyi dolmadığını gösterir. En önemlisi, deliği kapatacak rozeti veya manşonu yerine tutup deneyin.

Teslim alırken kontrol listesi

• Her delik, yerleştirilmiş çıkışlara ve borulara göre tam yerinde
• Rozetler ve manşonlar delikleri tamamen kapatıyor ve ortada oturuyor
• Batarya çıkışları simetrik, aynı yükseklikte ve doğru aralıkta
• Delik kenarları temiz, kırık ve keskin çapak yok
• Yandan gelen ışıkta karolarda kılcal çatlak görünmüyor
• Deliklerin etrafında sır veya parlak yüzey çizilmemiş
• Delikli karolar vurulduğunda boş ses vermiyor
• Boru ile seramik arasındaki boşluk derz dolgusuyla değil, elastik dolguyla doldurulmuş
• Duşta ve küvet çevresinde su yalıtımı ve geçişlerdeki sızdırmazlık manşonları sağlam
• Çevre delme çamurundan ve tozdan temizlenmiş