XL format 60×120 fayans ve seramik döşeme

Uzun bir karo, 30×30 ya da 60×60 bir kareden farklı davranır. Granit seramik fırınlanırken hafifçe eğilir, bu eğilme çoğunlukla uzun kenarın ortasında olur. Küçük ebatta göz bunu fark etmez. 120 cm uzunlukta ise küçük bir eğilme bile kenar kotu farkı olarak ortaya çıkar, yani bir karonun kenarı yanındakinden yukarıda kalır. Yerde bunu ayağınızla hissedersiniz, duvarda ise yandan vuran ışıkta görürsünüz.

İkinci fark yapıştırıcının kapladığı alandadır. Büyük bir karonun altında kolayca hava boşlukları kalır. Yapıştırıcı arka yüzün neredeyse tamamını kaplamazsa karo vurunca boş ses verir. Bir dolap ayağının altında ya da bir darbede çatlayabilir.

Üçüncü fark taşıma ve yerleştirmedir. Tek bir kişi 60×120 bir karoyu güvenle taşıyamaz, yerine de koyamaz. İş iki kişiyle, vantuzlarla ve çoğu zaman taşıma çerçevesiyle yapılır. Kesim için uzun bir kesme makinesi ve elmas uçlu aletler gerekir. Bütün bunlar hem iş temposunu hem sonucu etkiler.

60×120 en çok şu yerlerde kullanılır:

• Salon, hol ve mutfak zeminleri, çoğu zaman yerden ısıtmayla birlikte
• Ev sahibinin mümkün olduğunca az derz istediği banyo duvarları
• Mutfakta alt ve üst dolaplar arasındaki tezgâh arası
• Üretici aynı deseni dış mekân kalınlığında da sunuyorsa iç mekânla balkon ya da teras arasında kesintisiz geçiş

NUMIQ fiyat listesinde bu kalemin yanında, her birinin kendi sayfası olan iki benzer kalem daha bulunur. Doğru kalemi seçmek önemlidir, çünkü her biri farklı bir yöntem ve zorluk derecesi varsayar.

• Fayans ve seramik 60 cm'e kadar: 30×60, 60×60 ya da daha küçük, alışılmış ebatlar. Bir karoyu tek kişi taşır, zeminin bu kadar kusursuz olması gerekmez, kesimler kısadır ve iş daha hızlı ilerler. Karonuz 60×60 ise bu kaleme girer, XL'e değil.
• Fayans ve seramik XL format 60×120 (bu sayfa): belirli bir uzun ebat. Daha düz bir zemin, çift taraflı yapıştırma, seviye klipsleri ve iki kişilik çalışma gerektirir. Duvarda karonun ağırlığını ve alt yüzeyin taşıma gücünü hesaba katmak gerekir.
• Granit seramik 60 cm üzeri: diğer büyük ebatlar, örneğin 80×80, 100×100, 120×120 ya da büyük ve ince plakalar. En büyük ebatlarda taşıma çerçevesi, daha kalabalık bir ekip ve bazen farklı kesim aletleri gerekir. 60 cm'in üzerinde başka bir ölçünüz varsa o sayfaya bakın.

Peki 60×120 neden ayrı bir kalem? Pratikte en yaygın XL ebat budur ve fayansçıların bu ebat için oturmuş bir çalışma yöntemi vardır. 60×60'tan belirgin şekilde daha zahmetlidir, ama en büyük plakaların gerektirdiği özel ekipman olmadan normal bir ekiple döşenebilir.

XL ebatta işin kaderini yapıştırmadan çok hazırlık belirler. Şikâyetlerin büyük kısmı karodan değil, alttaki zeminden kaynaklanır.

Zeminin düzlüğü ve sağlamlığı

Şap ya da sıva düz olmalıdır. Büyük ebatlar için genellikle 2 metrelik mastar altında yaklaşık 2 mm'ye kadar sapma önerilir, kesin değerleri seramik ve yapıştırıcı üreticisi verir. Büyük bozukluklar yapıştırıcıyla kapatılamaz. Fazla kalın yapıştırıcı katmanı kururken büzülür ve karo dalgalanabilir. Bu yüzden zeminde çoğu zaman kendinden yayılan tesviye şapı dökülür, duvarda ise sıva düzeltilir ya da alçıpan levha kullanılır.

Islak hacimlerde duvarın çimento esaslı sıva ya da neme dayanıklı levha olması daha güvenlidir. Alçı sıva üzerine seramik ancak yapıştırıcı üreticisinin izin verdiği şekilde ve uygun astarla uygulanır. Yüzey sağlam, tozsuz ve kabarmış katmanlardan arınmış olmalıdır. Eski seramiğin üzerine yapıştırma bazen mümkündür, ancak 60×120 için yalnızca eski kaplama sağlam, düz ve hiçbir yerde boş ses vermiyorsa mantıklıdır.

Şapın nemi

Yeni dökülmüş şapın kuruması gerekir. Çimento esaslı şap kalınlığına göre genellikle birkaç hafta ister, anhidrit esaslı şap neme karşı daha da hassastır. Fayansçının kalan nemi göz kararıyla değil, ölçerek tespit etmesi gerekir. Yerden ısıtma varsa döşemeden önce sistem üreticisinin talimatına göre ısıtma kademeli olarak açılıp kapatılır. Bu yapılmazsa şap çalışmasını bitmiş seramiğin altında sürdürür.

Döşeme planı ve ustaların koordinasyonu

Uzun karolarda yerleşimi önceden çizmek işe yarar. Amaç, duvar diplerinde ve kapı önlerinde ince şeritlerden kaçınmak, su çıkışlarını, prizleri ve anahtarları tam karo kenarına denk gelmeyecek şekilde konumlandırmaktır. Bu yüzden tesisatçı ve elektrikçiyle sıva yapılmadan önce konuşmak gerekir. Pratikte bir prizin 2 cm kayık durması yüzünden karonun boydan boya kesilmesi sık görülen bir durumdur.

Hazır olması ya da önceden bilinmesi gereken diğer konular:

• Duşta ve küvet çevresinde su yalıtımı, köşe bantları ve tesisat çıkışlarındaki manşetler dahil
• Kapı kasaları ve eşikler için bitmiş zemin kotu
• Eşiksiz duş yapılacaksa duş kanalının yeri ve tipi
• Asma klozet ya da lavabo gibi ağır parçaların duvara bağlantısı, bitmiş kaplamaya körlemesine delik açılmasın diye

Malzemenin taşınması

Apartmanda 60×120 kolilerin çoğu zaman asansöre sığmadığını ya da asansörün taşıma sınırına yaklaştığını unutmayın. Teslimat gününü apartman yönetimiyle önceden konuşmak, merdivende ve ortak alanda koruma yapmak hem karoları hem komşuları korur.

Zemin

Zemin kontrol edildikten sonra emiciliği eşitleyen ve yapıştırıcının tutunmasını artıran astar sürülür. Fayansçı plana göre ana aksı belirler ve kapı ile duvarlara geçişi görmek için ilk sırayı kuru olarak dizer.

Yapıştırıcı büyük dişli bir tarakla, genellikle 10 ile 12 mm'lik dişle zemine sürülür, aynı anda karonun arkasına da ince bir kat çekilir. Buna çift taraflı yapıştırma denir. Zemindeki tarak izleri karonun kısa kenarına paralel olmalıdır, böylece bastırırken hava kaçabilir. Karo yerine konur, hafifçe ileri geri kaydırılır ve bastırılır. Bunun için çoğu zaman lastik tokmak ya da titreşimli bir alet kullanılır.

Karoların arasına seviye klipsleri ve kamaları yerleştirilir. Bunlar yapıştırıcı sertleşene kadar kenarları aynı düzlemde tutar. Yapıştırıcı sertleşince klipsler kırılarak çıkarılır. Ara sıra ilk karolardan biri kaldırılıp yapıştırıcının bütün yüzeyi kaplayıp kaplamadığına bakılır. Kaplamıyorsa yöntem düzeltilir.

Duvar

Duvarda iş, zeminin biraz üzerine sabitlenen yatay bir destek çıtasından başlar. Böylece ilk sıra kaymaz. En alt sıra en sona bırakılır ve bitmiş zemin kotu netleşince döşenir. 60×120 karonun ağırlığı düşünüldüğünde kayma direnci yüksek yapıştırıcı ve sağlam bir alt yüzey şarttır. Alçıpan ıslak hacimler için üretilmiş olmalı ve üreticisinin belirttiği yükü taşıyabilmesi için çoğu zaman çift kat uygulanmalıdır.

Duvarda 60×120 karolar dikey ya da yatay döşenir. Dikey döşemede yatay derz azalır ve oda daha yüksek görünür. Yatay döşemede ise kaplama yüksekliğini karo sıralarına denk getirmek daha kolaydır.

Kesimler ve delikler

Düz kesimler için kızağı 120 cm'den uzun bir manuel kesme makinesi ya da su soğutmalı bir masa testeresi kullanılır. Boru ve kutu delikleri elmas panç ile açılır, girintiler spiral taşlamayla kesilir. Dış köşelerde kesilen kenarlar çoğu zaman açılı olarak taşlanır, böylece profil kullanmadan temiz bir köşe elde edilir. Eğimli duşta karo ya zarf kesimle dört yöne kırılır ya da duvar dibine lineer duş kanalı konup bütün yüzey tek yöne eğimlendirilir. 60×120'de ikinci çözüm genellikle daha güzel durur, çünkü karolar bütün kalır.

Derz dolgusu ve esnek derzler

Derz, yapıştırıcı sertleştikten sonra, genellikle en erken ertesi gün doldurulur. Hızlı priz alan yapıştırıcılarda üreticiye göre daha önce yapılabilir. Derz dar tutulur, genellikle 2 ile 3 mm, ama sıfır olmamalıdır. Köşeler, küvet birleşimleri, zemin çevresi ve dilatasyon derzleri derz dolgusuyla değil, sıhhi silikonla doldurulur.

Ne kadar sürer

60×120 döşemek küçük ebatlara göre belirgin şekilde daha yavaştır. Her karo çift taraflı yapıştırılır, klipslerle ayarlanır ve kesimlerde iki kişiyle taşınır. Döşemeden sonra zeminde genellikle 24 saat sonra dikkatlice yürünebilir. Tam yük ve yerden ısıtmanın açılması için yapıştırıcı üreticileri çoğunlukla birkaç gün ile birkaç hafta arası bekleme önerir. Buna tesviye şaplarının ve ana şapın kuruma süresini de eklemek gerekir, ki takvimin en uzun kalemi genellikle budur.

Karo

• Rektifiyeli kenar: Kenarları taşlanmış ve tam dik açılı karodur, dar derzle döşenebilir. 60×120'de alışılmış standart budur.
• Kalınlık: Genellikle 9 ile 10 mm civarındadır. Dış mekân için kalın karolar daha ağırdır ve kesimi daha zahmetlidir. İnce seçenekler duvar için hafiftir ama taşırken daha kırılgandır.
• Yüzey: Parlak yüzey her kenar farkını ve dalgalanmayı ortaya çıkarır, mat yüzey bunları daha çok saklar. Banyo ve mutfak zemini için üreticinin belirttiği kayma direncine de bakmakta fayda var.

Yapıştırıcı

Büyük ebatlarda esnek çimento esaslı yapıştırıcı kullanılır, genellikle TS EN 12004'e göre C2 sınıfında, kayma direnci artırılmış (T) ve açık bekleme süresi uzatılmış (E) tipte. Yerden ısıtmada, alçıpan üzerinde ya da balkonda deformasyon kabiliyeti daha yüksek yapıştırıcı (S1 ya da S2) seçilir. Zemin için üretilmiş, daha akışkan yapıştırıcılar da vardır, karonun altını daha iyi doldururlar. Her durumda seramik üreticisinin talimatı geçerlidir.

Seviye sistemi

Kamalı ya da vidalı başlıklı klipsler 60×120'de neredeyse vazgeçilmezdir. Kötü zemini düzeltmezler, ama yapıştırıcı sertleşirken komşu karoların kenarlarını aynı düzlemde tutarlar. Kamalı sistem hızlıdır, vidalı sistem daha hassas ayar sağlar.

Derz dolgusu

Kuru alanlarda kaliteli çimento esaslı derz dolgusu (TS EN 13888'e göre CG2) yeterlidir. Duşlarda ve mutfak tezgâh arasında çoğu zaman su ve yağ çekmeyen epoksi derz dolgusu tercih edilir. Uygulaması zordur ve hızlı sertleşir, bu yüzden tecrübe ister.

İşin zorluğu, dolayısıyla maliyeti, fayansçının sahada neyle karşılaştığına bağlıdır. İşi kolaylaştıranlar:

• Tesviye gerektirmeyen düz ve kurumuş bir zemin
• Niş ve kolon olmayan büyük, dikdörtgen bir alan
• Önceden konuşulmuş bir plan ve doğru yerleştirilmiş tesisat çıkışları
• Kolay ulaşım, karoların rahatça taşınabildiği bir asansör ya da giriş katı

İşi zorlaştıranlar:

• Çok köşeli, nişli ve borular etrafında bol kesim gerektiren küçük bir banyo
• Tavana kadar duvar kaplaması, ağır karoların iskele ya da merdiven üzerinden döşenmesi
• Profil yerine köşelerin açılı taşlanması
• Zarf kesimli eğimli duş
• Mermer gibi damarlı bir desenin birkaç karo boyunca devam etmesi için desen eşleştirme
• Asansörsüz binada karoların üst katlara taşınması, çünkü 60×120 çoğu zaman asansöre sığmaz

Malzeme siparişinde kesim firesi için pay bırakın. Uzun karolarda ve girintili çıkıntılı odalarda fire küçük ebatlara göre daha fazladır, aynı üretim partisinden sonradan karo bulmak da her zaman mümkün olmaz.

• Yarım şaşırtmalı döşeme: Karoları yarı boy kaydırarak döşemek doğal görünür, ama eğik karolarda kenar farklarını belirginleştirir. Üreticiler bu yüzden genellikle en fazla üçte bir kaydırma önerir. Desen seçmeden önce teknik föyde kontrol edin.
• Topak topak yapıştırma: Sadece öbekler halinde sürülen yapıştırıcı karonun altında boşluk bırakır. Zamanla boş ses, çatlak ya da yerinden oynayan karo olarak kendini gösterir.
• Bozukluğu kalın yapıştırıcıyla kapatmak: Tesviye şapı yerine çukurlar yapıştırıcıyla doldurulur. Sonuç çoğunlukla dalgalı bir yüzey ve büzülme çatlaklarıdır.
• Dilatasyon bırakmamak: Çevresinde ve kapı geçişlerinde esnek derz olmayan seramik, özellikle yerden ısıtmada ısıl hareketlerle kabarabilir ya da çatlayabilir.
• Neredeyse sıfır derz: Karolar kenarlarıyla birbirine değer, hareket payı kalmaz ve kenarlardan çiçeklenme gibi kırılmalar başlar.
• Nemli şapa döşeme: Nem sonradan derzlerde beyaz lekeler ya da karoların kalkması olarak çıkar.
• Duvar diplerinde ince şeritler: Plan yapılmazsa kapı önünde birkaç santimlik bir şerit oluşur, hata gibi durur ve kolay kırılır.
• Duvarda zayıf alt yüzey: Tek kat alçıpan ya da eski sıva XL kaplamanın ağırlığını taşımayabilir. Sorun ancak bir süre sonra derzlerdeki çatlaklarla anlaşılır.

Küçük karolarla tecrübeniz varsa ve XL ebatı denemek istiyorsanız, duşu olmayan sade bir odanın düz zemininden başlayın. Banyo duvarını ve eğimli duşu bir ustaya bırakmak daha akıllıcadır. Bir yardımcı, çift vantuz, uzun bir kesme makinesi, seviye klipsleri, büyük dişli tarak ve karıştırıcı hazırlayın.

1. Zemini uzun bir mastarla kontrol edin, bozuklukları kendinden yayılan tesviye şapıyla giderin.
2. Zemini süpürgeyle temizleyin ve üretici talimatına göre astarlayın.
3. Yerleşim planını çizin, ilk sırayı kuru olarak dizin.
4. Oda çevresine dilatasyon bandı yapıştırın.
5. Büyük ebata uygun yapıştırıcıyı talimata tam uyarak karıştırın ve dinlendirin.
6. Yapıştırıcıyı tarakla zemine sürün, karonun arkasına da ince bir kat çekin.
7. Karoyu iki kişiyle yerine koyun, hafifçe kaydırın ve bastırın.
8. Seviye klipslerini yerleştirin ve kamaları sıkıştırın.
9. İlk karoyu kaldırın ve yapıştırıcının yüzeyi ne kadar kapladığına bakın.
10. Derz aralarındaki fazla yapıştırıcıyı sertleşmeden temizleyin.
11. Yapıştırıcı sertleşince klipsleri kırın ve derzleri doldurun.
12. Çevre ve dilatasyon derzlerini silikonla doldurun.

Zemin beklenenden bozuk çıkarsa ya da ilk karolar klipslere rağmen aynı düzleme oturmuyorsa işe ara verin. Bozulmuş bir XL döşemeyi düzeltmek, işi baştan bir ustaya yaptırmaktan çok daha zahmetlidir.

Bitmiş yüzeye gün ışığında, bir de yere konmuş ve yüzeyi yandan aydınlatan bir el feneri ya da lambayla bakın. Yandan gelen ışık kenar farklarını ve dalgalanmayı tavan lambasından çok daha iyi gösterir. Teslimde şunları kontrol edin:

• Uzun mastar altında yüzey düzlüğü, gözle görülür tümsek ve çukur olmadan
• Komşu karolar arasında parmakla ya da ayakla hissedilmeyen kenar farkları
• Bir sapla ya da anahtarla vurulduğunda karo yüzeylerinde boş ses olmaması
• Derzlerin eşit genişlikte ve düz çizgide gitmesi
• Konuşulan plana uygun yerleşim ve üretici önerisine uyan kaydırma oranı
• Boru, kutu ve kapı kasası çevresinde kenarı kırılmamış kesimler
• Köşelerde, çevrede ve küvet ya da duş teknesi birleşiminde esnek silikon derzler
• Duşta suyun kanala aktığı, hiçbir yerde göllenmeyen eğim
• Yapıştırıcı ve derz dolgusu kalıntısı olmayan temiz yüzey
• Olası onarım için aynı partiden artan karoların size bırakılması
• Yüzeye ne zaman tam yük binebileceği ve yerden ısıtmanın ne zaman açılabileceği bilgisi