Su jeti ile 120×120 Jolly kesim

Sıradan bir dış köşede kaplama ya metal veya plastik bir köşe profiliyle bitirilir ya da bir plaka diğerinin kenarını örter. Profil pratiktir ama görünür. Üst üste bindirmede ise kenarda plakanın arkası, yani gövdesi açıkta kalır. Jolly kenar bu iki sorunu birden çözer. İki plaka pahlanıp birbirine yaslanır ve köşede ince, neredeyse görünmeyen bir derz oluşur. Mermer veya taş desenli plakalarda desen köşeden kesintisiz devam edebilir. Büyük formatların bu kadar sevilmesinin bir nedeni de budur.

Peki neden su jeti? Düz bir pah, eğilebilen diskli köprü testereyle de kesilebilir. Aşındırıcı katkılı su jetinin ise birkaç avantajı vardır. Aşındırıcı genellikle ince garnet kumudur. Su jeti plakaya disk gibi baskı ve titreşim uygulamaz, bu yüzden ince ve kırılgan plakalara daha nazik davranır. Ocak, priz veya lavabo boşluğu gibi şekilli kesimleri, kavisleri ve pahı tek seferde yapabilir. Kesimi de çizime göre bilgisayar yönetir. Böylece elle yapılan kesimde hatanın biriktiği uzun kenarlarda bile ölçüler tutar.

Dezavantajı, makinenin sabit olmasıdır. Plakaların atölyeye ve geri güvenle taşınması gerekir ve bütün süreç doğru ölçüye bağlıdır. Su jeti kesim yüzeyinde hafif pürüzlü bir iz bırakır. Açılı kesimde kenar biraz düzensiz de çıkabilir. Bu yüzden kenar genellikle sonradan zımparalanır.

Ölçü alma ve çizim

Her şey köşenin geleceği yerin doğru ölçülmesiyle başlar. Fayansçı veya teknisyen uzunlukları, yükseklikleri ve özellikle gerçek açıları ölçer. Sahada sık görülen bir durum şudur: Duvarın veya adanın köşesi tam 90 derece değildir. O zaman Jolly pahın açısı buna göre ayarlanır, yoksa köşede derz açılır. Ölçülerden bir çizim hazırlanır. Çizimde her plaka için hangi kenarın pahlanacağı, boşlukların nerede olacağı ve desenin nasıl ilerleyeceği işaretlenir. Belirgin desenli plakalar çoğu zaman önceden yere serilip numaralanır, böylece köşede doğru parçalar buluşur.

Plakaların teslim alınması ve taşınması

120×120 cm plakalar dik olarak sehpada ya da çerçeveli bir palette taşınır. Desteksiz şekilde düz yatırılarak asla taşınmaz. Yüklemede vakumlu taşıma çerçevesi ya da en azından bir çift vantuz kullanılır ve iki kişi çalışır. Atölyeye teslimden önce her plakada çatlak, kırık köşe veya sır hatası olup olmadığına bakılır. Bu kontrolde sizin de bulunmanız ya da fotoğraf istemeniz iyi olur.

Kesimin kendisi

Plaka, ızgaralı kesim masasına tüm yüzeyiyle oturacak ve esnemeyecek şekilde yerleştirilir. Genellikle önce düz ve şekilli kesimler, sonra pah yapılır. Jolly kenarda pah yüzeye kadar bıçak gibi sivri çıkarılmaz. Ön yüzde yaklaşık 1 ila 2 mm genişliğinde dar bir yüzey bırakılır. Bu yüzey sırrın kırılmasını önler ve yapıştırmada ince derze yer açar. Açılı kesim dik kesimden yavaştır, çünkü su jeti daha kalın malzemeden geçer.

Kenarın temizlenmesi

Kesimden sonra plaka aşındırıcıdan arındırılmak için yıkanır. Kenar elmas zımpara pedleriyle işlenir. Böylece su jetinin bıraktığı pürüz ve küçük düzensizlikler alınır, ön yüzdeki dar yüzey de keskin kalmasın diye hafifçe yumuşatılır. Parlak plakalarda kenar parlatılabilir. Mat plakalarda ise kenar, yüzeyle aynı matlıkta olacak şekilde zımparalanır. Ardından plakalar çizime göre yeniden numaralanır ve kenar korumalarıyla paketlenir.

Şantiyeye dönüş

Kesilen plakalar şantiyeye geri gelir. Pahlı kenar orijinal kenardan çok daha hassastır. Bu yüzden plakalar, kenar hiçbir yerde zemine veya kapı kasasına dayanmayacak şekilde taşınır. Yapıştırma ve köşenin birleştirilmesi plakaları döşeyen fayansçının işidir.

Süre ve kuruma

Makinede kesimin kendisi plaka başına birkaç dakikadan birkaç on dakikaya kadar sürer. Bu süre kenar uzunluğuna, kalınlığa ve boşluk sayısına bağlıdır. Toplam süreyi ise çoğunlukla çevredeki işler belirler. Ölçü ve çizim genellikle bir saha ziyareti ve hazırlık süresi ister. Atölyelerin çoğu zaman sırası vardır. Çizimin tesliminden plakaların geri gelmesine kadar birkaç iş günü geçmesi olağandır, büyük işlerde daha fazla da sürebilir. Bu boşluğu iş programına mutlaka koyun, yoksa fayansçı şantiyede malzemesiz bekler.

Yapıştırmadan sonra yapıştırıcının üreticinin teknik föyüne göre sertleşmesi gerekir. Yaygın esnek yapıştırıcılarda derz dolgusundan önce genellikle yaklaşık 24 saat beklenir. Epoksi köşe birleşimleri üreticinin belirttiği sürede sertleşir. Bu sürede köşeye hiçbir şey dayanmamalı, ada veya niş yüklenmemelidir.

Bu işte en pahalı hata, plakayı yanlış ölçüye göre kesmektir. 120×120 formatında hatalı bir plaka artık parçalardan biriyle kolayca değiştirilemez. Bu yüzden kural basittir: Kesim ancak zemin ve duvar hazır olduğunda yapılır.

• Alt yüzey son hâlinde olmalı: alçı sıvası yapılmış, düzeltilmiş, köşe profilleri takılmış, duşta su yalıtımı tamamlanmış, elektrik kanalları açılmış.
• Kaplanacak köşeler düz ve şakulünde olmalı. Köşe eğriyse onu ölçüden önce düzeltmek, sonradan yapıştırıcıyla telafi etmekten çok daha kolaydır.
• Yapıştırıcı katmanının kalınlığı bilinmeli. Büyük plakalar çift taraflı sürme yöntemiyle yapıştırılır. Yapıştırıcının kalınlığı plakayı öne iter ve köşenin konumunu değiştirir.
• Ada ve mobilyalarda gövde sağlam şekilde sabitlenmiş ve bitmiş olmalı. Hâlâ oynayan bir mutfak gövdesi, Jolly köşeyi birkaç hafta içinde bozar.
• Boşlukların kesin yerleri bilinmeli: prizler, anahtarlar, bataryalar, giderler ve cihazlar, teknik föylerine göre.
• Desenin köşeden nerede devam etmesini istediğinize ve nerede önemsemediğinize önceden karar verin.

Apartmanda oturuyorsanız plakaların taşınmasını da düşünün. 120×120 bir plaka çoğu standart apartman asansörüne sığmaz ve merdivenden taşınır. Ortak alanların bir süre kullanılması ve taşıma saati hakkında apartman yönetimine ve komşulara önceden bilgi vermek akıllıca olur.

Fiyat listesinde ayrı bir kalem olarak su jeti ile 60×60 Jolly kesim de bulunur. Kesim prensibi aynıdır, ancak plakanın boyutu etrafındaki neredeyse her şeyi değiştirir.

• Ağırlık ve taşıma: 120×120 plaka, 60×60 plakanın dört katı alana sahiptir. Yaklaşık 9 ila 10 mm kalınlıkta aşağı yukarı 30 kg gelir. Üstelik uzun ve esnektir. Vantuz veya çerçeveyle iki kişi taşır. 60×60 plakayı tek kişi taşıyabilir.
• Kırılma riski: Büyük plaka yanlış kaldırıldığında, düz taşındığında ya da kesimde masaya tüm yüzeyiyle oturmadığında kırılır. 60×60 plakada bu risk belirgin şekilde düşüktür.
• Parça başına kenar uzunluğu: Bir 120×120 plakanın kenarı 1,2 m'dir. Aynı metretül için daha az parça ve masada daha az bağlama gerekir. Ancak kesim daha uzundur ve açıdaki hata kendini daha çok gösterir.
• Açı hassasiyeti: 60 cm'de neredeyse fark edilmeyen bir pah sapması, 120 cm'de köşenin ucuna doğru açılan bir derz olarak ortaya çıkar.
• Kullanım alanı: 120×120 formatı, köşede mümkün olduğunca az derz istediğinizde seçilir: ada cepheleri, yüksek nişler ve kolonlar gibi. 60×60 küçük pervazlar, denizlikler ve alçak süpürgelikli zeminler için daha pratiktir.
• Hata durumunda yedek: Bozulan bir 60×60 plaka yedekten kolayca değiştirilir. 120×120'de yedek genellikle azdır. Farklı bir üretim partisinden alınan plaka da farklı tonda çıkabilir.
• Nakliye: Büyük plakalar sehpa, çerçeve ve daha büyük araç ister. Küçükler kutu içinde taşınır.

Hangi formatı pahlatacağınızda kararsızsanız belirleyici olan, döşediğiniz plakadır. Her zaman köşede kullanılacak plaka kesilmelidir. Yüzeyde 120×120 kullanıyorsanız köşe de ondan olmalı, aksi hâlde bütün duvarın görüntüsü bozulur.

İşin zorluğu, dolayısıyla toplam maliyet, planlama aşamasında etkileyebileceğiniz birkaç şeye bağlıdır.

Kolaylaştıranlar

• Plakanın sadece boydan boya pahlandığı, boşluksuz düz kenarlar
• Numaralanmış plakalarla, sonradan tamamlanması gerekmeyen net bir çizim
• Taşırken daha az esneyen kalın ve sağlam plakalar
• Gövde rengi sorunu olmayan, tüm gövdesi renkli plakalar
• Aynı anda yapılan çok sayıda aynı kesim, çünkü makine hazırlığı paylaşılır

Zorlaştıranlar

• Yaklaşık 6 mm kalınlığındaki ince plakalar: 120×120 formatında çok esnektir ve pahta az malzeme kalır
• 90 dereceden farklı açılar ve aynı plakada pahın kavis veya boşlukla birleşmesi
• Köşeden tam devam etmesi gereken desen, çünkü belirli plakaların seçilmesini gerektirir
• Kırılan sırrın ve kenardaki farklı parlaklığın hemen göründüğü yüksek parlak yüzeyler
• Şantiyeye zor erişim: dar merdiven, asansör olmaması, uzak park yeri
• Çizim atölyeye teslim edildikten sonra yapılan ölçü değişiklikleri

Ayrıca dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Sırlı plakaların gövdesi yüzeyden farklı renkteyse Jolly köşede ince bir gövde şeridi görünür. Kırmızımsı gövdeli açık renk mermer desende bu fark edilir. Çok sayıda Jolly köşe planlıyorsanız satıcıya tüm gövdesi renkli plakaları sorun ya da tüm siparişten önce bir numune parçayı pahlatın.

Su jeti kesimi, ölçü ile kaplama arasındaki ara adımdır. Birkaç meslekle doğrudan bağlantılıdır ve sorunların çoğu tam da bu geçişlerde çıkar.

• Duvar ustası veya alçıpanci köşeleri ve düzlemleri hazırlar. Onların hassasiyeti Jolly köşenin sıkı olup olmayacağını doğrudan belirler.
• Elektrikçi ve tesisatçı buatları ve çıkışları son konumlarına takmış olmalı. Plaka kesildikten sonra bir prizi kaydırmak, yeni plaka olmadan mümkün değildir. Elektrik tesisatı işlerini yalnızca yetkili bir elektrikçi yapmalıdır.
• Mutfak firması ada gövdelerini getirir. Ondan kesin ölçüleri istemek ve kaplamanın altında taşıyıcı bir panel olup olmayacağını öğrenmek gerekir.
• Fayansçı plakaları yapıştırır. Köşede genellikle TS EN 12004'e göre daha yüksek sınıflı esnek bir yapıştırıcı kullanılır. Birleşim yeri duruma göre esnek derz dolgusu ya da plaka renginde epoksi yapıştırıcıyla doldurulur. Köşenin neyle birleştirileceğine kesimden önce karar verilmelidir, çünkü bu karar kenardaki dar yüzeyin genişliğini etkiler.
• Mermerci veya su jeti atölyesi sözlü tarif yerine çizim ister. Çizimi kimin hazırladığı ve ölçülerden kimin sorumlu olduğu açıkça konuşulmalıdır.

Sahada en iyi sonuç, ölçüyü plakaları yapıştıracak fayansçı aldığında alınır. Kendi yapıştırıcı kalınlığını ve köşeyi nasıl birleştirdiğini bilir. Hatanın atölyeden mi yoksa ölçüden mi kaynaklandığı konusunda da anlaşmazlık çıkmaz.

• Dar yüzeysiz sivri kenar. Yüzeye kadar çekilen pah atölyede kusursuz görünür. Ancak yapıştırmada ya da ilk darbede sır kırılır. Köşede küçük kopmalar kalır ve bunlar plaka değişmeden onarılamaz.
• Alt yüzey bitmeden ölçü almak. Duvar düzeltildikten sonra köşe birkaç milimetre kayar ve plakalar oturmaz. Sonuç açık bir derz ya da bir plakanın diğerinden taşmasıdır.
• Gözden kaçan açı. 92 derecelik bir köşede tam 45 derece pahlanmış kenarlar, altta dar üstte geniş ya da tam tersi bir derz verir. 120 cm yüksekliğindeki plakada bu açıkça görülür.
• Yanlış taşıma. Bir kenarından tutularak düz taşınan plaka çoğu zaman hemen değil, sonradan çatlar. Kılcal çatlak yapıştırmadan sonra ortaya çıkar. Büyük formatlarda şikâyetlerin en yaygın nedenlerinden biri budur.
• Hareketli zeminde sert birleşim. Alçıpan veya mobilya üzerindeki köşe esnekliği olmayan sert bir malzemeyle birleştirilirse zamanla derzde kılcal çatlak oluşur ya da kenar ayrılır.
• Zımparalanmamış kenar. Su jetinden kalan pürüzlü kenar kiri ve derz dolgusunu emer. Köşe zamanla grileşmiş görünür.
• Basılan kenarda Jolly. Basamak kenarında veya üzerine basılan bir yüzeyde pahlı köşe zamanla darbe alıp kırılır. Merdivenlerde hazır basamak elemanları ya da yuvarlatılmış kenarlar daha uygundur.
• Karışık partiler. Bozulan parçanın yerine sonradan alınan plaka farklı tonda olabilir. Fark da en çok iki plakanın buluştuğu köşede göze çarpar.

Su jeti kesimini ve büyük plakaların yapıştırılmasını ustaya bırakın. Ancak işin bazı kısımlarında siz de çok şey yapabilirsiniz ve hasar riskini belirgin şekilde azaltabilirsiniz. Aşağıdaki adımlar kesim öncesinde ve sonrasında sizin tarafınızdan güvenle yapılabilir.

1. Kutuları açmadan önce etiketlerdeki parti numaralarını not etmek ve fotoğraflamak.
2. Yedek plakaları aynı partiden ayırıp işaretlemek ve kesime göndermemek.
3. Plakaları düz bir zeminde, duvara hafif eğimle dik olarak, altına ahşap takoz koyarak bekletmek.
4. Köşelerin geleceği yerde duvarın şakulünü uzun bir su terazisiyle kontrol etmek ve eğrilik varsa ustaya bildirmek.
5. Priz, batarya ve cihaz yerlerini çizimle karşılaştırıp farklılıkları kesimden önce iletmek.
6. Taşıma güzergâhını ölçmek: merdiven genişliği, sahanlık dönüşleri, kapı aralıkları.
7. Geri gelen plakaları paketten tek tek iki kişiyle çıkarmak, pahlı kenarı hiçbir yere dayamamak.
8. Kenarları ışığa tutarak incelemek ve kopma görülen plakayı yapıştırmadan önce fotoğraflamak.

Kontrolü iki kez yapın: kesilen plakaları teslim alırken ve yapıştırıldıktan sonra.

Plakaları teslim alırken

Kenara ışığa karşı bakın. Kenar tüm uzunluğu boyunca düz olmalı, ön yüzde kopma olmamalı ve dar yüzey her yerde aynı genişlikte olmalıdır. Parmağınızı üzerinde gezdirin: Kenar ne keskin ne de pürüzlü olmalı. Numaraları çizimle karşılaştırın ve boşlukların yerlerini metreyle kontrol edin. Kesimin çevresindeki yüzeyde ızgaradan kalma çizik veya aşındırıcı izi olup olmadığına da bakın.

Yapıştırıldıktan sonra

Köşede tüm yükseklik veya uzunluk boyunca ince ve eşit bir derz olmalıdır. Uzun bir su terazisini her iki yüzeye de dayayın. Plakalar aynı düzlemde olmalı, köşe ne içeri kaçmalı ne dışarı taşmalıdır. Köşeye yakın plakalara hafifçe vurun. Boş bir ses, yapıştırıcının olmadığı ve kırılma riski bulunan yerleri gösterir. Desenli plakalarda desenin konuşulduğu gibi devam edip etmediğine bakın.

• Tüm plakalar numaralı ve çizime uygun
• Pahlı kenar tüm uzunluğu boyunca düz ve sırda kopma yok
• Ön yüzde dar bir yüzey bırakılmış, kenar keskin değil
• Kenar zımparalanmış ve parlaklığı veya matlığı yüzeyle aynı
• Boşluklar buat, batarya ve cihazların ölçülen yerlerine oturuyor
• Plakalarda çatlak, kırık köşe veya makine çiziği yok
• Yapıştırılan köşede tüm uzunluk boyunca eşit derz var
• Köşedeki iki yüzey aynı düzlemde
• Köşe yakınında vurunca boş ses gelmiyor
• Desen köşeden konuşulduğu gibi geçiyor
• Köşe birleşimi, kararlaştırılan malzemeyle ve plaka renginde doldurulmuş
• Teslim edilen artık ve yedek plakalar aynı partiden ve işaretli