Betonklinkers opnemen

De oorzaak zit zelden in de stenen zelf, maar bijna altijd in de ondergrond. Ligt de verharding bol, blijven er plassen staan of wiebelen de klinkers, dan is het zandbed vaak slecht aangetrild, ontbreekt een goede afwatering of zijn de boordstenen gaan wijken. Alleen nieuwe stenen leggen lost dat niet op.

Andere veelvoorkomende redenen:

• verzakte plekken in de rijsporen van de auto of boven een oude sleuf
• een nieuwe aansluiting voor water, riolering of stroom, of een drainage
• een andere vorm van de verharding, bijvoorbeeld een bredere parkeerplaats
• oude klinkers vervangen door een ander type steen

Kabels en leidingen in de grond

Onder een klinkerverharding kunnen gas-, water- en elektriciteitsleidingen liggen, vaak minder diep dan je verwacht. Wil je na het opnemen dieper graven, vraag dan eerst op waar kabels en leidingen liggen, in Vlaanderen via het KLIP (Kabel- en Leidingeninformatieportaal), in Brussel en Wallonië via KLIM-CICC. Raak je een gasleiding, verlaat dan direct de plek, gebruik geen open vuur en geen lichtschakelaars en bel 112 of de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Herstel aan gas- en elektriciteitsleidingen laat je altijd over aan de netbeheerder of een erkend vakman.

Er zijn twee manieren van werken. Het helpt om vooraf te weten welke je wilt.

Voorzichtig opnemen voor hergebruik

De stenen gaan er met de hand uit, één voor één, met een koevoet of een stenenklem. Dat kost meer tijd, maar de meeste klinkers blijven heel. Deze aanpak is zinvol als de stenen nog mooi en stevig zijn en je ze op dezelfde plek wilt terugleggen of gebruiken voor een klein pad elders in de tuin.

Snel verwijderen en afvoeren

Zijn de stenen gescheurd, verkleurd of ga je ze toch vervangen, dan heeft voorzichtig werken weinig zin. Bij grotere oppervlakken gebruikt een klinkerlegger vaak een minigraver of kraan die de stenen samen met het zand opschept en direct in een container laadt. Dat gaat snel, maar de stenen breken daarbij.

Boordstenen

Boordstenen houden de hele verharding bij elkaar. Ze staan daarom vaak in een strook beton en worden aan de zijkant met beton gesteund. Ze eruit halen is eigenlijk afbraakwerk: het beton moet kapot, daarna kun je de boordsteen losmaken en eruit trekken. Een boordsteen is zwaar, til hem dus nooit alleen.

Twee terrassen van dezelfde grootte kunnen heel verschillend uitpakken in werk, en dus ook in kosten. Het hangt vooral af van:

• hoe de stenen liggen: op een zandbed komen ze er makkelijk uit, in beton of mortel moet je kappen
• de voegen: begroeid met mos en wortels of dichtgeslibd met vuil houden ze de stenen steviger vast
• dikte en vorm: dikke klinkers voor een oprit en stenen met een ingewikkelde vorm komen lastiger los
• de bereikbaarheid: een smal pad langs het huis betekent alles met de kruiwagen in plaats van met een machine
• of ook boordstenen, traptreden of afvoergoten eruit moeten
• wat er met het materiaal gebeurt: sorteren, op paletten stapelen en afvoeren is apart werk

Kapotte stenen, zand en beton zijn bouw- en sloopafval. Ze gaan in een puincontainer, naar een puinbreker voor recyclage of in kleine hoeveelheden naar het containerpark, volgens de regels van je gemeente. Puin dumpen in de natuur of langs een gracht mag niet.

Een klein pad of terras op een zandbed kun je prima zelf opnemen. Je hebt een koevoet of twee stevige schroevendraaiers nodig, een rubberen hamer, een stenenklem, stevige werkhandschoenen, werkschoenen en een veiligheidsbril. Graaf niet dieper dan het zandbed zolang je niet weet waar kabels en leidingen liggen.

1. De verharding van bovenaf fotograferen, zodat het legpatroon is vastgelegd.
2. Onkruid en vuil uit de voegen halen en dichtgeslibde voegen eventueel nat maken.
3. Aan de rand beginnen, het liefst waar al een boordsteen ontbreekt of een steen kapot is.
4. De eerste steen losmaken door er met de rubberen hamer op te kloppen en hem van twee kanten tegelijk omhoog te wrikken, of hem opofferen en in stukken eruit halen.
5. De volgende stenen van buiten naar binnen eruit halen met de klem of koevoet, zonder harde klappen.
6. Elke steen meteen ontdoen van zand en sorteren in heel, beschadigd en gebroken.
7. Hele stenen op een vlakke plek of palet op hun kant zetten, dicht tegen elkaar en met de onderkant dezelfde kant op.
8. De opgeslagen stenen afdekken, zodat ze schoon blijven en er geen modder tussen spoelt.
9. Na het opnemen het oude zand wegscheppen en de fundering eronder bekijken.

Werk bij zware stenen en boordstenen met twee personen en til vanuit je knieën, niet met een gebogen rug.

In de praktijk loopt een klus die eruitziet als een zaterdagnamiddagje werk vaak uit op een berg gebroken stenen en schade in de omgeving.

• Te veel kracht: de stenen breken aan de randen en je verliest juist de stenen die bruikbaar waren
• Wrikken tegen de buursteen of de gevel: je beschadigt wat had moeten blijven
• Stenen kriskras op een hoop gooien: ze krassen en breken
• Graven zonder te weten waar leidingen liggen: je kunt een kabel of buis raken
• De stenen terugleggen op dezelfde slechte ondergrond: de verharding zakt opnieuw
• Afschot en afwatering vergeten: water blijft bij het huis staan of trekt in de fundering
• Het afval onderschatten: de plek staat vol puin en het werk loopt vertraging op

Voor de volgende stap is het goed om te weten dat een tuinpad en een oprit waar een auto over rijdt een andere opbouw nodig hebben, zowel in de dikte van de fundering als in de dikte van de stenen. Verandert het gebruik van de verharding, pas dan ook de diepte van de uitgraving en de opbouw aan.

Loop bij oplevering door een klinkerlegger, of bij je eigen controle, deze punten na:

• De stenen zijn opgenomen op de afgesproken plek en de omliggende verharding is onbeschadigd
• Gevel, plint, omheining en de boordstenen die moesten blijven zijn heel
• Bruikbare stenen zijn schoongemaakt, gesorteerd en op een vlakke plek opgeslagen
• Het is duidelijk hoeveel stenen er ontbreken en bijgekocht moeten worden
• Het puin is afgevoerd of staat klaar in een container
• Blootgelegde kabels en leidingen zijn onbeschadigd en gemarkeerd
• De ondergrond is bekeken en er is afgesproken of die hersteld of vervangen wordt
• Je kunt er veilig lopen en putten zijn afgezet