Uitvullaag onder klinkers

De uitvullaag draagt niets. Het gewicht van mensen en auto's gaat naar de fundering eronder, meestal steenslag, menggranulaat of gebroken puin. De uitvullaag heeft maar één taak: een nauwkeurig en gelijkmatig bed vormen. Bij het aftrillen drukken de stenen zich daar een klein beetje in en komen ze vast te liggen.

Daaruit volgt iets belangrijks: met de uitvullaag vul je geen grote kuilen of bulten in de fundering op. Stel dat de laag op de ene plek een centimeter dik is en een meter verderop tien centimeter. De dikke plek zakt dan na verloop van tijd meer in, en daar verzakken de klinkers. Hoogte en afschot stel je daarom al in de fundering in. De uitvullaag maakt het alleen af, in een gelijke dikte over het hele vlak. Op slappe klei- en veengrond, zoals in de polders van West-Vlaanderen of langs de Schelde, is een goed verdichte fundering extra belangrijk. Zo voorkom je dat de bodem later ongelijk inklinkt.

In Belgische tuinen en op terrassen wordt veel straatzand gebruikt. Voor zwaarder belaste vlakken en waar water goed weg moet, kiezen vakmensen vaak brekerzand of fijn split, meestal ongeveer 2 tot 4 mm. Hoekige korrels haken in elkaar, laten water goed door en blijven onder de stenen op hun plek.

• Split 2 tot 4 mm: geschikt voor paden, terrassen en opritten, voert water goed af
• Brekerzand: fijn gebroken materiaal dat goed laat aftrekken en stevig ligt
• Straatzand: prettig om mee te werken, vooral voor licht belaste vlakken zoals tuinpaden en terrassen
• Fijn, rond zand zoals ophoog- of metselzand: de korrels rollen over elkaar, daarom niet aan te raden onder een oprit
• Zand met klei of teelaarde: ongeschikt, houdt water vast en kan bij vorst de klinkers omhoog drukken

Noemt de fabrikant van je klinkers in de technische fiche een bepaalde korrelgrootte en beddikte? Volg die dan. Bij garantie op de stenen wordt daar vaak naar gekeken.

Begin pas als de fundering verdicht is, het juiste afschot heeft en de boordstenen of kantopsluiting vastzitten. Voor de afvoer van regenwater ligt het afschot bij klinkers meestal rond 1 tot 2 procent, altijd van het huis af.

Op de fundering komen geleiders: rechte latten of stalen buizen. Die zet je op hoogte, zodat de bovenkant ervan de bovenkant van de uitvullaag aangeeft. Daartussen stort je het zand of split. Met een lange rechte lat, de rijlat, trek je het vlak af. Vakmensen noemen dat afrijen. Haal daarna de geleiders weg, vul de sleuven en strijk ze glad met een spaan.

Op het afgetrokken bed loop je niet meer. Je legt de stenen vanaf het al gelegde deel en werkt naar voren. De uitvullaag wordt vooraf niet apart verdicht. Dat gebeurt pas samen met de klinkers: na het leggen en invegen van de voegen gaat er een trilplaat met rubber mat overheen. De stenen zakken daarbij een paar millimeter. Daar moet je al rekening mee houden bij het instellen van de hoogte.

Na het aftrillen is de uitvullaag meestal ongeveer 3 tot 5 cm dik. Een dunnere laag vangt kleine oneffenheden niet op, een dikkere drukt ongelijk in.

Het eenvoudigst is een rechthoekig vlak met één afschot, een goed verdichte fundering en genoeg ruimte voor een kruiwagen. Dan is de laag snel en in één keer afgetrokken.

Meer tijd kosten:

• Vlakken met meerdere afschotrichtingen, goten en straatkolken
• Bochten, traptreden en de randen bij putdeksels en gevels
• Een ongelijke fundering die eerst hersteld moet worden
• Slechte bereikbaarheid, bijvoorbeeld als alles door een smalle doorgang naar de achtertuin van een rijwoning moet worden gekruid
• Regenachtig weer, waardoor het afgetrokken bed doorweekt raakt en opnieuw moet

Juist deze omstandigheden bepalen meestal ook hoeveel werk een klinkerlegger aanrekent.

• Een ongelijke fundering wegwerken met een dikkere uitvullaag: na een jaar ontstaan daar kuilen
• Over het afgetrokken bed lopen: voetstappen blijven als putjes onder de stenen achter
• Te veel tegelijk aftrekken: de hele oprit ligt klaar, dan komt er een bui of loopt er 's nachts een kat overheen en is het bed beschadigd
• Verkeerd materiaal: zand met klei of een rond korreltje dat onder een autoband wegschuift
• Hoogte verkeerd ingesteld: het inzakken bij het aftrillen is vergeten en het vlak ligt lager dan de boordstenen of de dorpel
• Aftrillen zonder rubber mat: dat beschadigt het oppervlak en de randen van de stenen

Bij een terras of tuinpad kun je de uitvullaag goed zelf maken, als de fundering klaar en verdicht is. Je hebt twee stalen buizen of rechte latten nodig, een lange rijlat, een waterpas, een metselkoord en een hark.

1. Vlakheid en afschot van de verdichte fundering controleren met koord en rijlat, grotere afwijkingen eerst in de fundering herstellen.
2. De geleiders evenwijdig neerleggen, op een afstand die iets kleiner is dan de lengte van de rijlat.
3. De hoogte van de geleiders zo instellen dat het vlak na het leggen van de klinkers en het aftrillen op de geplande hoogte en het juiste afschot uitkomt.
4. Licht vochtig zand of split tussen de geleiders storten en met de hark verdelen.
5. Het materiaal met de rijlat over de geleiders aftrekken met een zagende beweging, het overschot doorschuiven.
6. De geleiders voorzichtig weghalen, de sleuven vullen en gladstrijken met een spaan.
7. Alleen zoveel oppervlak voorbereiden als je die dag kunt beleggen.
8. De stenen vanaf het gelegde deel leggen en niet op het bed stappen.

Na het leggen zie je de uitvullaag niet meer. Controleer hem dus vóór het leggen, en daarna aan de hand van hoe de klinkers zich gedragen:

• De uitvullaag is overal even dik en zonder schoenafdrukken
• Het materiaal is schoon, zonder klei, wortels of grote stenen
• Een rijlat van twee meter op het bed, en later op de klinkers, laat geen duidelijke kieren zien
• Regenwater loopt in de geplande richting weg en er blijven geen plassen staan
• De stenen wiebelen of kraken niet als je erop stapt
• De klinkers sluiten netjes aan op boordstenen, dorpel en putdeksels
• De voegen zijn na het aftrillen tot de rand gevuld