Boordstenen plaatsen

Een boordsteen lijkt een simpel blok beton. Hoe lang hij goed blijft, hangt vooral af van wat je straks niet meer ziet: de fundering, het betonbed en de steun aan de achterkant. Een klinkerlegger of wegenbouwer werkt meestal zo:

1. Lijn en hoogte uitzetten. Het tracé wordt met piketten en een draad gemarkeerd. Hoogte en afschot worden met een waterpasinstrument of laser afgestemd op de toekomstige verharding.
2. Sleuf graven. De sleuf moet diep en breed genoeg zijn voor de funderingslaag, het betonbed, de boordsteen zelf en de betonrug erachter.
3. Fundering verdichten. De bodem van de sleuf wordt verdicht, daarna komt er een laag puin of steenslag op die opnieuw goed wordt aangetrild met een trilplaat.
4. Betonbed aanbrengen. Op de fundering komt aardvochtig beton. Dat is stevig genoeg om te vormen, zodat de boordsteen er niet in wegzakt.
5. Boordstenen zetten. De boordstenen gaan in het verse bed en worden met een rubberen hamer op de draad geklopt. Hoogte en afschot worden steeds opnieuw gecontroleerd.
6. Betonrug maken. Aan de achterkant, en bij wegen vaak ook aan de voorkant, wordt beton tegen de boordsteen aangebracht. Zo kantelt hij niet als er een wiel tegenaan rijdt.
7. Voegen en afwerken. Tussen de boordstenen blijft een smalle voeg, die afhankelijk van het ontwerp met mortel wordt gevuld. Daarna wordt de omgeving aangevuld en verdicht, en is de ondergrond klaar voor asfalt of klinkers.

Boordstenen worden altijd vóór de klinkers of het asfalt geplaatst. Ze vormen de vaste rand waar de verharding tegenaan ligt. Achteraf toevoegen heeft daarom weinig zin.

Met een boordsteen bedoelt men in België meestal een betonnen element van ongeveer een meter lang en rond de 25 centimeter hoog, in verschillende diktes. Hij is zwaar en sterk genoeg voor vrachtverkeer. Daarnaast zijn er andere varianten:

• Verlaagde boordstenen of inritboordstenen met een schuin profiel, zodat een auto rustig een inrit of voetpad op kan rijden
• Overgangsboordstenen, die een hoge en een verlaagde boordsteen zonder trapje met elkaar verbinden
• Bochtstukken voor bochten en ronde hoeken, zodat de rand niet uit korte rechte stukjes bestaat
• Kantstroken en tuinboorden, die lager en dunner zijn en alleen geschikt zijn voor paden en tuinen, niet langs een rijbaan

De belasting bepaalt de keuze, niet het uiterlijk. Rijdt er af en toe een bestelwagen met bouwmaterialen of een vuilniswagen over, dan houdt een tuinboord het niet lang vol. Goede betonnen boordstenen worden gemaakt volgens NBN EN 1340 en horen vorstbestendig en bestand tegen strooizout te zijn.

Waarom staat een boordsteen na een paar winters scheef, terwijl hij eerst kaarsrecht stond? Bijna altijd ligt het aan de fundering of aan water, niet aan het beton van de boordsteen zelf.

De funderingslaag moet dik genoeg zijn en goed verdicht, anders zakt hij langzaam in. In delen van België is de grond zacht, zoals de klei in de polders langs de kust en de Schelde of natte grond in beekvalleien, en daar is een stevige fundering extra belangrijk. Het betonbed is bij wegen meestal zo'n 10 tot 15 centimeter dik, en de boordsteen staat ruwweg voor een derde van zijn hoogte in beton en betonrug. Boven de verharding blijft dan een opstand over die in een gewone straat vaak rond de 10 tot 15 centimeter ligt. Bij inritten en oversteekplaatsen wordt de boordsteen verlaagd.

Vroeger werd vaak een droog mengsel gestort dat na het zetten alleen nat werd gespoten. Dat is minder betrouwbaar, omdat het beton dan niet overal gelijkmatig uithardt. Goed aangemaakt aardvochtig beton geeft een steviger resultaat.

Water moet ergens heen kunnen. De rand van de verharding loopt af naar de straatkolken of naar het groen, en de boordsteen mag geen dijkje vormen waarachter een plas blijft staan. Water dat in de fundering trekt en in de winter bevriest, kan een boordsteen zelfs uit een goed bed drukken.

Hoeveel werk het plaatsen is, en dus hoe duur het wordt, kan flink verschillen. Het gaat makkelijker bij:

• Vlak en goed bereikbaar terrein, waar een minigraver en een vrachtwagen met materiaal kunnen komen
• Lange rechte stukken zonder bochten en hoogteverschillen
• Draagkrachtige zandgrond

Het wordt lastiger door:

• Het uitbreken en afvoeren van oude boordstenen en beton
• Klei, leem of natte grond, waardoor dieper ontgraven en meer funderingsmateriaal nodig is
• Veel bochten, gezaagde stukken en aansluitingen op bestaand asfalt
• Zware boordstenen met de hand moeten verplaatsen omdat er geen machine bij kan
• Werken naast verkeer, waarbij afzetting en signalisatie nodig zijn

Boordstenen zelf plaatsen is af te raden. Eén boordsteen weegt al snel enkele tientallen kilo's, beknelt makkelijk je vingers en is zwaar voor je rug. Zonder waterpasinstrument en trilplaat is een rechte en stevige lijn ook bijna niet te halen.

Zoek vóór het graven uit waar kabels en leidingen liggen, vooral gas, elektriciteit, water en glasvezel. In Vlaanderen kun je de ligging opvragen via het KLIP-portaal. Bij een oprit liggen de aansluitingen van je eigen huis vaak dichter onder de grond dan je denkt. Graafwerk vlak bij kabels en gasleidingen hoort bij een ervaren aannemer. Raak je toch een gasleiding, ga dan direct weg, gebruik geen schakelaars, houd anderen op afstand en bel de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Bij direct gevaar bel je 112.

Beton storten doe je het liefst van voorjaar tot najaar. Onder ongeveer 5 °C hardt beton langzaam uit en kan vorst het beschadigen. Bij hitte boven ongeveer 30 °C droogt het juist te snel en moet het nat gehouden of afgedekt worden. Op een bevroren of modderige ondergrond worden geen boordstenen gezet.

• Slecht verdichte fundering. De boordstenen zakken na een tijd ongelijk weg en de lijn gaat golven.
• Geen of een te dunne betonrug. De boordsteen kantelt langzaam naar buiten als er wielen tegenaan rijden.
• Verkeerd afschot. Water blijft langs de rand staan, loopt onder de klinkers en tast in de winter de fundering aan.
• Boordsteen te ondiep gezet. Hij voelt stevig, maar verschuift bij de eerste zware belasting.
• Tuinboord langs een rijbaan. Een dunne boord scheurt of breekt af.
• Te vroeg belasten. Rijdt er een auto over voordat het beton voldoende is uitgehard, dan raakt het bed beschadigd.

Loop bij de oplevering de hele lijn af, bekijk hem van een afstand en van dichtbij, en neem deze punten door:

• De lijn is recht of loopt vloeiend rond, zonder knikken of uitschieters
• Aangrenzende boordstenen hebben geen hoogteverschil en de voegen zijn gelijkmatig
• Geen enkele boordsteen beweegt als je er stevig met je voet tegen duwt
• Achter de boordstenen zit zichtbaar een betonrug, niet alleen grond
• De opstand boven de verharding klopt met de afspraak en bij inritten is de boordsteen verlaagd
• Na een regenbui of na sproeien met de tuinslang loopt het water weg en blijft het niet langs de rand staan
• De boordstenen zijn niet gescheurd, afgebrokkeld of besmeurd met beton
• De aannemer heeft je verteld vanaf wanneer je er met de auto overheen kunt