Απομάκρυνση πλεοναζόντων χωμάτων με φόρτωση

Η εργασία συνήθως έχει τρία σκέλη. Το πρώτο είναι η φόρτωση: εκσκαφέας, φορτωτής με λάστιχα ή μικρός φορτωτής τύπου bobcat παίρνει το χώμα από τον σωρό ή κατευθείαν από το σκάμμα και το ρίχνει στην καρότσα του ανατρεπόμενου. Το δεύτερο είναι η ίδια η μεταφορά. Το τρίτο είναι το άδειασμα στον χώρο υποδοχής, δηλαδή σε μονάδα ανακύκλωσης υλικών εκσκαφής, σε χώρο αποκατάστασης παλιού λατομείου ή σε οικόπεδο που δέχεται χώμα για διαμόρφωση.

Τι συνήθως δεν περιλαμβάνεται, καλό είναι να το ξεκαθαρίσετε από πριν:

• η ίδια η εκσκαφή τιμολογείται χωριστά, η απομάκρυνση ξεκινά από τον έτοιμο σωρό ή από τη φόρτωση απευθείας από το σκάμμα,
• το τέλος υποδοχής στη μονάδα ή στον χώρο απόθεσης χρεώνεται συχνά ξεχωριστά, με βάση το ζυγολόγιο,
• ο καθαρισμός του δρόμου και των τροχών των οχημάτων είναι ξεχωριστή εργασία, αν χρειάζεται κάτι παραπάνω από ένα απλό σκούπισμα,
• η διαλογή του χώματος από μπάζα, ρίζες ή σκουπίδια γίνεται επιπλέον, όταν το χώμα δεν είναι καθαρό.

Ο τιμοκατάλογος μετρά σε κυβικά μέτρα. Γι' αυτό αξίζει να ρωτήσετε κατά την παραγγελία αν μιλάμε για κυβικά συμπαγούς εδάφους, δηλαδή τον όγκο του σκάμματος, ή για κυβικά χαλαρού χώματος πάνω στο φορτηγό. Η διαφορά είναι μεγαλύτερη απ' όσο πιστεύουν οι περισσότεροι.

Συμπαγές και χαλαρό χώμα

Το έδαφος στη φυσική του κατάσταση είναι πατημένο και συμπιεσμένο από τα χρόνια. Όταν ο εκσκαφέας το σηκώσει, χαλαρώνει και ο όγκος του μεγαλώνει. Αυτή η αύξηση εκφράζεται με τον συντελεστή διόγκωσης. Στα αμμώδη εδάφη είναι περίπου 1,1 έως 1,2, στα χωματώδη γύρω στο 1,2 έως 1,3 και στα αργιλώδη και πετρώδη ακόμη μεγαλύτερος. Στην πράξη, από ένα σκάμμα 10 κυβικών μπορεί να βγουν 12 έως 14 κυβικά υλικού στις καρότσες.

Γιατί έχει σημασία; Αν ο προϋπολογισμός μετρά συμπαγές έδαφος και ο μεταφορέας χρεώνει με βάση τα φορτωμένα αυτοκίνητα, τα νούμερα δεν θα ταιριάζουν και θα προκύψει διαφωνία. Το απλούστερο είναι να συμφωνήσετε από πριν πώς θα μετρηθεί ο όγκος και να το έχετε γραμμένο στην προσφορά.

Πώς μετριέται ο όγκος

Χρησιμοποιούνται τρεις τρόποι και ο καθένας έχει τις αδυναμίες του:

• υπολογισμός από τις διαστάσεις του σκάμματος: είναι ακριβής, αν το σκάμμα μετρηθεί πριν από την επίχωση, και δίνει όγκο συμπαγούς εδάφους,
• αριθμός δρομολογίων επί χωρητικότητα καρότσας: είναι γρήγορος, αλλά εξαρτάται από το πόσο γεμάτη φορτώνεται η καρότσα και δίνει χαλαρό όγκο,
• ζύγιση στον χώρο υποδοχής: δίνει τόνους, που μετατρέπονται σε κυβικά μέσω του φαινόμενου βάρους, το οποίο αλλάζει με το είδος και την υγρασία του χώματος.

Το βρεγμένο αργιλώδες χώμα είναι βαρύ. Το φορτηγό φτάνει συχνά στο όριο βάρους πριν γεμίσει η καρότσα σε όγκο. Γι' αυτό σε βροχερό καιρό χρειάζονται μερικές φορές περισσότερα δρομολόγια για το ίδιο σκάμμα.

Πόσο να κρατήσετε στο οικόπεδο

Πριν φύγει το πρώτο φορτηγό, υπολογίστε πόσο χώμα θα χρειαστείτε πίσω. Οι επιχώσεις γύρω από θεμέλια, σωληνώσεις και βόθρους, η εξομάλυνση του εδάφους, τα υπερυψωμένα παρτέρια ή οι κλίσεις γύρω από το σπίτι τρώνε εκπληκτικά πολύ υλικό. Συχνά ο ιδιοκτήτης τα στέλνει όλα και μετά από μισό χρόνο αγοράζει χώμα πίσω. Από την άλλη, δεν κάνει κάθε χώμα για επίχωση. Η άργιλος συμπυκνώνεται δύσκολα και το φυτικό χώμα δεν έχει θέση σε επιχώσεις κάτω από πλακόστρωτα ή διαδρόμους.

1. Αυτοψία και συμφωνία. Ο μεταφορέας ή ο εργοδηγός βλέπει την πρόσβαση, την ποσότητα, το είδος του χώματος και το σημείο φόρτωσης. Συμφωνείτε πού θα πάει το χώμα, ποια μηχανήματα θα έρθουν και πώς θα μετρηθεί ο όγκος.
2. Προετοιμασία του σημείου φόρτωσης. Ο εκσκαφέας πρέπει να πατά σε σταθερό έδαφος και το φορτηγό να έχει χώρο να σταματήσει και να γυρίσει. Σε μαλακό έδαφος στρώνεται μερικές φορές πρόχειρα μια επιφάνεια με χαλίκι ή αμμοχάλικο.
3. Φόρτωση. Ο χειριστής παίρνει το χώμα από τον σωρό ή από το σκάμμα και το απλώνει ομοιόμορφα στην καρότσα. Ένας έμπειρος χειριστής φορτώνει έτσι ώστε να μην υπερφορτώνεται ένας άξονας και να μην πέφτει χώμα από τα πλαϊνά.
4. Κάλυψη και αναχώρηση. Με ξερό χώμα που σκονίζει, η καρότσα σκεπάζεται με μουσαμά. Πριν βγει στον δρόμο, καθαρίζονται οι τροχοί, ώστε το φορτηγό να μη σέρνει λάσπες στην άσφαλτο.
5. Μεταφορά και άδειασμα. Στον χώρο υποδοχής το φορτηγό ζυγίζεται, ο οδηγός παίρνει ζυγολόγιο ή βεβαίωση παραλαβής και αδειάζει όπου του υποδείξουν.
6. Επανάληψη δρομολογίων και τελικός καθαρισμός. Μετά το τελευταίο φορτηγό μαζεύονται τα υπολείμματα στο σημείο φόρτωσης και ο δρόμος μπροστά από το οικόπεδο σκουπίζεται ή πλένεται.

Πόσο διαρκεί

Η φόρτωση ενός ανατρεπόμενου διαρκεί συνήθως από λίγα έως περίπου δεκαπέντε λεπτά. Τον συνολικό χρόνο όμως τον καθορίζουν κυρίως η απόσταση μέχρι τον χώρο υποδοχής και ο αριθμός των φορτηγών. Αν ο χώρος είναι κοντά και δουλεύουν δύο ή τρία φορτηγά, ο εκσκαφέας φορτώνει σχεδόν συνεχώς. Αν είναι μακριά και δουλεύει ένα φορτηγό, ο εκσκαφέας περιμένει μεγάλο μέρος της ημέρας. Ένα μικρό σκάμμα για σωληνώσεις αδειάζει σε λίγες ώρες, η εκσκαφή για τη θεμελίωση μιας μονοκατοικίας θέλει από μία έως αρκετές ημέρες.

Δύο εργοτάξια με τα ίδια κυβικά μπορεί να διαφέρουν πολύ σε δυσκολία. Καθοριστικά είναι κυρίως τα εξής:

Πρόσβαση και χώρος ελιγμών

• φαρδιά είσοδος και σταθερό έδαφος επιτρέπουν μεγάλο τριαξονικό ανατρεπόμενο, που παίρνει περισσότερο υλικό σε κάθε δρομολόγιο,
• στενό δρομάκι, χαμηλά καλώδια ή κλαδιά αναγκάζουν σε μικρότερο φορτηγό και επομένως σε περισσότερα δρομολόγια,
• φόρτωση από πίσω αυλή ή μέσα από κήπο μπορεί να απαιτεί έναν μικρό φορτωτή που πρώτα κουβαλά το χώμα μέχρι το φορτηγό, δηλαδή ένα βήμα παραπάνω,
• απαγόρευση διέλευσης βαρέων οχημάτων σε κάποιο σημείο της διαδρομής, συχνή σε παραδοσιακούς οικισμούς και κέντρα πόλεων, σημαίνει παράκαμψη και μεγαλύτερη απόσταση.

Είδος και κατάσταση του χώματος

• ξερό αμμώδες ή χωματώδες έδαφος φορτώνεται εύκολα και αδειάζει καθαρά από την καρότσα,
• βρεγμένη άργιλος κολλάει στον κουβά και στην καρότσα, είναι βαριά και το φορτηγό φτάνει γρηγορότερα στο όριο βάρους,
• πετρώδες έδαφος και μεγάλες πέτρες, συνηθισμένα σε πολλές ορεινές και νησιωτικές περιοχές, φθείρουν την καρότσα και ορισμένοι χώροι υποδοχής τα δέχονται με άλλους όρους,
• χώμα ανακατεμένο με μπάζα, μπετόν, πλαστικά ή ρίζες δεν είναι πια καθαρό χώμα και η διάθεσή του γίνεται πιο περίπλοκη.

Πού βρίσκεται το χώμα

Ο γρηγορότερος τρόπος είναι η φόρτωση κατευθείαν από το σκάμμα, όταν ο εκσκαφέας σκάβει και ρίχνει αμέσως στην καρότσα. Αν όμως το χώμα είναι σκόρπιο σε πολλούς σωρούς σε όλο το οικόπεδο, το μηχάνημα πρέπει να μετακινείται. Ένας σωρός που κάθεται μήνες έχει πατήσει, έχει βγάλει χόρτα και με τη βροχή γίνεται λάσπη. Το χώμα που προορίζεται για απομάκρυνση πρέπει από την αρχή να μαζεύεται σε ένα σημείο, κοντά στην είσοδο του οικοπέδου.

Χώμα εκσκαφής και χώροι υποδοχής

Στην Ελλάδα το χώμα που φεύγει από ένα εργοτάξιο αντιμετωπίζεται γενικά ως μέρος των αποβλήτων εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων. Το καθαρό χώμα και οι πέτρες χωρίς επικίνδυνες ουσίες πηγαίνουν συνήθως σε μονάδες ανακύκλωσης τέτοιων υλικών ή σε χώρους όπου χρησιμοποιούνται για αποκατάσταση, για παράδειγμα σε παλιά λατομεία. Καλό είναι να είναι γραμμένο στη συμφωνία ποιος έχει την ευθύνη για τη σωστή διάθεση, εσείς ή ο εργολάβος.

Στην πράξη, ζητήστε από τον μεταφορέα αποδεικτικό για το πού πήγε το χώμα: ζυγολόγια, βεβαίωση παραλαβής ή άλλο έγγραφο από τον χώρο υποδοχής. Τα χαρτιά αυτά δείχνουν ότι το υλικό δεν πετάχτηκε κάπου στην άκρη του δρόμου και σας προστατεύουν αν αργότερα προκύψει ερώτηση.

Απόθεση στο χωράφι ενός γνωστού

Συχνά κάποιος στο χωριό ή στη γειτονιά προσφέρεται να πάρει το χώμα για να ισιώσει το κτήμα του. Μπορεί να είναι λογική λύση, αρκεί το χώμα να είναι καθαρό, να ξέρετε ακριβώς πού θα αδειάσει και ο ιδιοκτήτης να το θέλει πραγματικά. Το άδειασμα σε δάσος, σε ρέμα, σε ακτή ή σε ελεύθερο χώρο χωρίς τη συναίνεση του ιδιοκτήτη είναι παράνομη απόρριψη, με όλες τις συνέπειες, όποιος κι αν το έκανε.

Φυτικό και μολυσμένο χώμα

Το φυτικό χώμα, δηλαδή το πάνω γόνιμο στρώμα, έχει αξία. Πριν φύγει μαζί με το υπόλοιπο υλικό, σκεφτείτε αν θα το χρειαστείτε για κήπο, γκαζόν ή παρτέρια. Αξίζει να αφαιρείται χωριστά στην αρχή της εκσκαφής και να μένει σε δικό του σωρό.

Το αντίθετο ισχύει για χώμα που μυρίζει πετρέλαιο, έχει περίεργο χρώμα ή περιέχει στάχτη, υπολείμματα πισσόχαρτου ή κομμάτια από παλιούς αμιαντοτσιμεντοσωλήνες, τους γνωστούς «ελλενίτ». Μην το ανακατεύετε με το καθαρό, σταματήστε τη δουλειά και μιλήστε με τον εργολάβο. Μπορεί να χρειαστεί ανάλυση και διάθεση σε άλλον χώρο. Τον αμίαντο τον αφαιρεί μόνο εξειδικευμένο συνεργείο.

Φόρτωση από τον δρόμο και σε πολυκατοικία

Αν το φορτηγό ή το κοντέινερ πρέπει να σταθεί στο πεζοδρόμιο ή στον δρόμο, οργανώστε τη φόρτωση σε ώρες χαμηλής κίνησης και ενημερώστε τους γείτονες, ώστε να μην κλείσουν γκαράζ και εισόδους. Σε πολυκατοικία, όπου μπορεί να γίνεται σκάμμα για σύνδεση αποχέτευσης ή για υπόγειο, συμφωνήστε με τον διαχειριστή το σημείο στάθμευσης και την ώρα της φόρτωσης.

Η απομάκρυνση χώματος δεν είναι ξεχωριστή υπόθεση, είναι κρίκος σε μια αλυσίδα. Ο καλός συντονισμός γλιτώνει δρομολόγια και νεύρα.

• με την εκσκαφή: η φόρτωση απευθείας από το σκάμμα είναι η πιο αποδοτική, γι' αυτό τα φορτηγά κλείνονται για την ημέρα της εκσκαφής, όχι για αργότερα,
• με τις επιχώσεις: πριν από την απομάκρυνση πρέπει να είναι γνωστό πόσο και ποιο χώμα θα ξαναμπεί, αλλιώς φεύγει και αυτό που αργότερα θα λείπει,
• με την προμήθεια υλικών: τα ίδια φορτηγά μπορούν να φέρουν αμμοχάλικο ή ανακυκλωμένο αδρανές για τις υποβάσεις, οπότε λιγοστεύουν τα άδεια δρομολόγια,
• με τα δίκτυα: όταν η φόρτωση γίνεται κοντά σε σημειωμένα δίκτυα, ο χειριστής πρέπει να ξέρει πού περνούν, και ο κουβάς δεν σκάβει στο έδαφος εκεί όπου υπάρχουν καλώδια ή αγωγοί φυσικού αερίου,
• με τον κηπουρό: φυτικό χώμα και υπέδαφος αποθηκεύονται χωριστά από την αρχή, ώστε το φυτικό να αξιοποιηθεί αργότερα.

Αν κατά τη φόρτωση το μηχάνημα χτυπήσει αγωγό φυσικού αερίου και μυρίσει αέριο, απομακρυνθείτε αμέσως, μην ανάβετε φωτιά ούτε πατάτε ηλεκτρικούς διακόπτες και καλέστε τη γραμμή βλαβών του διαχειριστή δικτύου αερίου της περιοχής σας ή το 112. Αν χτυπηθεί ηλεκτρικό καλώδιο, μην πλησιάζετε και ειδοποιήστε τον ΔΕΔΔΗΕ. Την επισκευή την κάνει μόνο αρμόδιος τεχνικός ή ηλεκτρολόγος του δικτύου.

• Δεν συμφωνήθηκε τρόπος μέτρησης. Στο τιμολόγιο εμφανίζονται περισσότερα κυβικά απ' όσα σκάφτηκαν και κανείς δεν ξέρει ποιος έχει δίκιο. Η λύση είναι να γράφει η προσφορά αν μετράται συμπαγής ή χαλαρός όγκος.
• Όλα φεύγουν με τη μία. Μετά από λίγους μήνες χρειάζεται χώμα για επίχωση, που αγοράζεται και ξαναφέρνεται. Αποτέλεσμα: διπλή μεταφορά.
• Χώμα ανακατεμένο με σκουπίδια. Ο χώρος υποδοχής δεν το δέχεται ως καθαρό χώμα, το φορτηγό γυρίζει πίσω ή πάει αλλού και όλα καθυστερούν.
• Σωρός σε λάθος σημείο. Χώμα στην άκρη του σκάμματος φορτώνει το πρανές και μπορεί να προκαλέσει κατάρρευση. Σωρός πίσω από το σπίτι σημαίνει επιπλέον μετακίνηση.
• Χωρίς αποδεικτικά. Αν ρωτηθείτε αργότερα, δεν έχετε τίποτα να δείξετε για το πού κατέληξε το χώμα.
• Κατεστραμμένη είσοδος και γκαζόν. Το βαρύ φορτηγό σε μαλακό έδαφος ανοίγει αυλάκια, σπάει κράσπεδα ή κυβόλιθους. Βοηθά μια πρόχειρη στρώση χαλικιού ή μεταλλικές πλάκες.
• Λάσπες στον δρόμο. Ο δήμος ή οι γείτονες παραπονιούνται, και για τη ρύπανση του δρόμου ευθύνεται όποιος την προκάλεσε.
• Φόρτωση μέσα σε παρατεταμένη βροχή. Το χώμα βαραίνει, τα φορτηγά κολλάνε, το οικόπεδο γίνεται λάσπη. Όπου γίνεται, αξίζει να περιμένετε να στεγνώσει λίγο.

Αν έχετε στο οικόπεδο μόνο λίγα κυβικά, για παράδειγμα από μια μικρή λιμνούλα ή από το σκάψιμο ενός παρτεριού, μπορείτε να τα φορτώσετε μόνοι σας σε κοντέινερ ή σε μεγάλο σάκο τύπου big bag. Τη μεταφορά την αναλαμβάνει η εταιρεία που φέρνει το κοντέινερ ή τον σάκο. Δουλεύετε μόνο σε επίπεδο έδαφος, όχι μέσα σε βαθύ σκάμμα και όχι κοντά σε δίκτυα.

1. Ρωτήστε την εταιρεία ποια υλικά δέχεται στο κοντέινερ και ποιο είναι το μέγιστο βάρος φορτίου.
2. Ετοιμάστε θέση για το κοντέινερ σε σταθερή και επίπεδη επιφάνεια, όσο πιο κοντά γίνεται στον σωρό.
3. Αφαιρέστε από το χώμα τις μεγάλες πέτρες, τις ρίζες, τα μπάζα και κάθε άλλο σκουπίδι.
4. Ξεχωρίστε το φυτικό χώμα και φυλάξτε το στην άκρη για τον κήπο.
5. Φορτώστε με φτυάρι ή καρότσι πάνω από σταθερή ράμπα, όχι σηκώνοντας το φτυάρι πάνω από το κεφάλι.
6. Απλώστε το χώμα ομοιόμορφα σε όλο το κοντέινερ και μην ξεπερνάτε το χείλος του.
7. Με βρεγμένο αργιλώδες χώμα γεμίστε λιγότερο, ώστε να μην υπερφορτωθεί.
8. Μετά τη φόρτωση σκουπίστε γύρω από το κοντέινερ και τον δρόμο.
9. Ζητήστε κατά την παραλαβή αποδεικτικό για το πού θα πάει το χώμα.

Στη φόρτωση με το χέρι μοιράστε τη δουλειά σε περισσότερες ημέρες, φοράτε γάντια και γερά παπούτσια. Ένα κυβικό χώμα ζυγίζει περίπου ενάμιση έως δύο τόνους και κουράζει πολύ γρηγορότερα απ' όσο φαίνεται, ειδικά με τη ζέστη του καλοκαιριού.

Όταν τελειώσει η απομάκρυνση, περπατήστε το οικόπεδο και κοιτάξτε τα χαρτιά. Πριν υπογράψετε την επιμέτρηση, ελέγξτε:

• αν έφυγε η συμφωνημένη ποσότητα και έμεινε στο οικόπεδο το χώμα για τις επιχώσεις,
• αν ο τρόπος υπολογισμού των κυβικών συμφωνεί με την προσφορά,
• αν έχετε ζυγολόγια ή βεβαιώσεις παραλαβής από τον χώρο υποδοχής,
• αν ο αριθμός των δρομολογίων ταιριάζει με τον αριθμό των αποδεικτικών,
• αν το φυτικό χώμα μπήκε χωριστά, όπως είχε συμφωνηθεί,
• αν είναι άθικτα τα κράσπεδα, τα πλακάκια, η περίφραξη, η είσοδος και το γκαζόν,
• αν ο δρόμος μπροστά από το οικόπεδο είναι καθαρός,
• αν στο σημείο φόρτωσης δεν έμειναν υπολείμματα χώματος και σκουπίδια,
• αν δεν έχουν πάθει ζημιά τα σημειωμένα δίκτυα και η σήμανσή τους.