Kort antwoord
Voor een nieuwe waterleiding in een badkamer heb je meerlagenbuis of koper, persfittingen en muurplaten, beugels en isolatie, PVC afvoerbuis, hoekstopkranen en bij een hangtoilet een inbouwreservoir nodig. Meerlagenbuis 16 x 2 mm kost in Nederlandse bouwmarkten 1,66 tot 2,76 € per meter, afhankelijk van de rollengte, en een persknie of pers T-stuk 16 mm 7,00 tot 9,99 €. Bij meerlagenbuis zit het geld niet in de buis maar in de fittingen: een persknie kost vier tot vijf keer zoveel als een meter buis. PVC afvoerbuis 40 mm kost 2,50 tot 3,00 € per meter, een bocht 0,79 tot 0,99 €. Een hoekstopkraan kost 4,98 tot 17,79 € en een Geberit Duofix inbouwreservoir 137 tot 223 € zonder bedieningsplaat. Het grootste deel van de kosten van een badkamerinstallatie is arbeid, sleuven frezen en het inbouwwerk, niet de buis zelf.
Wat koop je voor de waterleiding van een badkamer
| Materiaal | Waarvoor | Gewone prijs |
|---|---|---|
| Meerlagenbuis 16 x 2 mm | koud en warm water naar de tappunten | 1,66 - 2,76 €/m |
| Persknie en pers T-stuk 16 mm | afbuigen en aftakken | 7,00 - 9,99 €/st |
| Pers muurplaat 16 mm x 1/2" | aansluitpunt voor kraan, toilet, wasmachine | 6,65 - 8,49 €/st |
| Buisclips 16 mm | buis vastzetten in de sleuf of op de muur | 0,68 - 1,00 €/st |
| Buisisolatie 9 mm | warm water, condens op koud water | 0,89 €/m |
| PVC afvoerbuis, bochten en T-stukken 40 mm | wastafel, douche, bad, wasmachine | 0,79 - 3,00 € |
| Hoekstopkraan 1/2" x 3/8" | afsluiter onder de wastafel en voor het toilet | 4,98 - 17,79 €/st |
| Wasmachinekraan met keerklep en sifon | wasmachine aansluiten | 23 - 52 € samen |
| Inbouwreservoir | hangtoilet | 137 - 223 € |
Gewone prijzen bij Gamma, Praxis en Hornbach, november 2026.
Meerlagenbuis voor waterleiding
Met de hand te buigen, pers-, knel- of pushfittingen
Eén buis per tappunt vanaf de verdeler
Solderen, knellen of persen
Meerlagenbuis bestaat uit een binnen- en buitenlaag van kunststof met daartussen een laag aluminium. Het aluminium houdt de buis na het buigen in vorm, beperkt de uitzetting en maakt de buis zuurstofdicht. In Nederland vind je hem in elke bouwmarkt, van het huismerk Sanivesk bij Gamma en Praxis tot Henco, Bonfix en Uponor bij Hornbach. De gangbare maat in de woning is 16 x 2 mm. Dat is de buitendiameter, de binnendiameter is dus ongeveer 12 mm. Op Klusidee schrijft een specialist dat 16 x 2 genoeg is voor een regendouche, al kiezen sommige klussers voor die toepassing een maat groter.
Maten en eigenschappen
| Eigenschap | Meerlagenbuis 16 x 2 mm | Bron |
|---|---|---|
| Lineaire uitzetting | 0,025 tot 0,030 mm/m·K | Wavin |
| Maximale werkdruk | normaal 10 bar | Wavin |
| Buigradius met de hand | 5 × ø, ongeveer 80 mm | Wavin |
| Buigradius met buigveer | 4 × ø, ongeveer 64 mm | Wavin |
| Beugelafstand op de muur | 1,00 m | Wavin |
Meerlagenbuis zet ongeveer half zo veel uit als PVC: Wavin geeft 0,025 tot 0,030 mm per meter per graad, voor PVC afvoer 0,06 mm. Bij 10 m warmwaterleiding en 50 °C temperatuurverschil is dat ongeveer 12 tot 15 mm, bij de korte leidingen van een badkamer speelt het nauwelijks.
In de muur: isolatie of mantelbuis
Volgens Wavin moet meerlagenbuis die in het pleisterwerk verdwijnt van isolatie worden voorzien. Waar geen thermische isolatie nodig is, adviseert Wavin een mantelbuis. Isolatie in de sleuf is niet alleen tegen warmteverlies, ze geeft de buis ruimte en voorkomt condens op de koudwaterleiding. Een buisisolatie van 1 m met 9 mm PE kost bij Gamma 0,89 €. Op Klusidee raadt een klusser bovendien aan warm en koud niet strak tegen elkaar te leggen, maar wat ruimte te laten.
Persen, knellen of push
Gamma beschrijft drie manieren om meerlagenbuis te verbinden:
- Persfitting: de pershuls wordt met een perstang met TH-profiel op de buis geperst. De persing controleer je in het kijkvenster en aan de twee persranden.
- Knelfitting: met een steeksleutel aandraaien, bij 16 mm één volle omwenteling.
- Pushfitting: zonder gereedschap op de gekalibreerde buis drukken, een grijpring houdt hem vast.
Kalibreer en ontbraam de buis altijd voor de fitting erop gaat, anders beschadig je de O-ring en lekt de verbinding. De kalibreertool maakt de buis van binnen weer rond en schilt de buitenkant iets conisch. De persbek moet bij het profiel van de fitting passen: Sanivesk persfittingen hebben een TH-profiel. Knel- en schroefkoppelingen horen op bereikbare plekken, niet ingemetseld in de muur. Een perstang is duur in aanschaf, maar volgens Klusidee kun je persgereedschap huren, een gebruiker noemt ongeveer 25 € huur.
Meerlagenbuis of koper
| Materiaal | Verbinden | Voordelen | Let op |
|---|---|---|---|
| Meerlagenbuis | persen, knellen, push | buigbaar met de hand, rollen zonder koppelingen, weinig uitzetting | dure fittingen, perstang, kleinere binnendiameter |
| Koper 15 mm | solderen, knellen, persen | vertrouwd, dun, fittingen overal verkrijgbaar | prijs per meter, solderen vraagt ervaring |
Koperen buis 15 mm kost bij Gamma 37,99 € voor 3 meter, ongeveer 12,66 € per meter, dus vele malen meer dan meerlagenbuis. Op Klusidee loopt de discussie meerlagenbuis of koper al jaren. Een installateur met tientallen jaren ervaring wantrouwt meerlagenbuis voor warm water, andere leden zien er bij gewone woningen niets mis mee en noemen de makkelijke verwerking. Bij waterleiding bepalen de kwaliteit van de verbindingen en de persproef meer dan het materiaal zelf.
| Situatie | Beter geschikt | Waarom |
|---|---|---|
| Nieuwe badkamer, leidingen in de muur | meerlagenbuis met persfittingen | buigt mee, weinig koppelingen in de muur |
| Leidingen via een verdeler, elk tappunt apart | meerlagenbuis in mantelbuis | buis uit één stuk van verdeler tot muurplaat, later te vervangen |
| Aansluiten op een bestaande koperen leiding | koper of een knelovergang naar meerlagen | geen vreemde overgangen in de muur |
| Zelf doen zonder perstang | meerlagenbuis met pushfittingen of koper met knelfittingen | geen duur gereedschap nodig |
| Lange warmwaterleidingen | meerlagenbuis met isolatie | kleine uitzetting, minder warmteverlies |
Meng niet zonder reden twee systemen in één leiding, trek de meerlagenbuis liever in één stuk door tot de muurplaat.
- Muur met sleuf
- Meerlagenbuis
- Buisisolatie: ruimte voor uitzetting
- Pleisterwerk

PVC afvoer: diameters en afschot
De binnenriolering in een Nederlandse woning is meestal van grijze PVC buis die je lijmt met hard-PVC-lijm. Er bestaan ook systemen met rubber afdichtingsringen en alternatieven van PP of PPC. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, artikel 4.205) verwijst voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater naar NEN 3215. De diameter is de buitendiameter van de buis.
| Toestel | Afvoer volgens Gamma |
|---|---|
| wastafel | 40 mm, 32 mm kan maar wordt afgeraden |
| douche, bad, keuken, wasmachine | 40 mm |
| toilet | 110 mm |
In het Wavin handboek binnenriolering staan voor sommige toestellen grotere maten, bijvoorbeeld 75 mm voor een PVC badkuipaansluiting en 90 of 110 mm voor het closet. Liggende afvoerleidingen leg je met ongeveer 1 cm afschot per meter, Wavin noemt minimaal 1:200 en maximaal 1:50. Bij te weinig afschot zet het vuil zich af, bij te veel loopt het water weg en blijven vaste delen liggen. Volgens Wavin mag een toestelleiding inclusief muur- en vloerbuis maximaal 3,5 m lang zijn en het staande deel maximaal 1,5 m, om leegzuigen van het sifon te voorkomen. Een 40 mm buis ondersteun je volgens Gamma elke 80 cm, een 110 mm buis elke 125 cm.
Lijmen
Schuur de uiteinden en de binnenkant van mof of bocht licht op, gebruik PVC-reiniger en niet te veel lijm, en houd de delen een paar seconden stil. Wavin raadt lijmen onder 5 °C zonder extra maatregelen af. Het hele afvoersysteem moet belucht zijn, anders trekt wegstromend water de sifons leeg en komt er rioollucht in huis.
- Buislengte: 1 meter
- Afschot ongeveer 1 cm per meter; Wavin: 0,5 tot 2 cm
- Stroomrichting
Hoekstopkranen, wasmachinekraan en sifon
Hoekstopkraan
De hoekstopkraan zit tussen de leiding in de muur en de flexibele slang van de kraan of het reservoir. Gangbaar is 1/2" uit de muur en 3/8" of 10 mm knel naar de slang. Hornbach verkoopt de Schell Comfort 1/2" x 3/8" voor 4,98 €, Gamma de Sanivesk met rozet voor 11,69 € en de Schell met rozet voor 17,79 €. Onder een wastafel met mengkraan horen er twee, voor het toilet een.
Wasmachinekraan met keerklep en beluchter
Een wasmachinekraan heeft een slangwartel voor de toevoerslang. Gamma legt uit dat beluchter en keerklep beide een extra beveiliging van je drinkwater zijn: de keerklep voorkomt dat water terugstroomt, de beluchter dat bij een leeglopende hoofdleiding vuil water wordt teruggezogen. Kies voor de wasmachine een kraan met keerklep, het drinkwater in huis moet volgens het Bbl voldoen aan NEN 1006. Een Sanivesk wasmachinekraan met keerklep kost bij Gamma 16,99 €, bij Praxis 32,70 €.
Afvoer wasmachine
In Nederland gaat de afvoerslang van de wasmachine meestal in een zwanenhals of sifon die in een PVC afvoer van 40 mm is gelijmd. Gamma noemt de zwanenhals het waterslot dat rioollucht tegenhoudt. Een Sanivesk P+S sifon 40 mm kost 6,29 €, een complete wasmachine afvoerset 40 mm bij Hornbach 19,75 €. Op Klusidee vindt een meerderheid 32 mm te klein voor een wasmachine en raadt 40 of liever 50 mm aan, omdat zeepresten zich aan de wand zetten. Controleer de aansluithoogte in de handleiding van de wasmachine.
Inbouwreservoir voor een hangtoilet
Een hangtoilet hangt aan een stalen frame met inbouwreservoir, dat in een voorzetwand van gipsplaat of in een ommetseling verdwijnt. In de Nederlandse bouwmarkten vind je vooral Geberit Duofix, op Klusidee komen ook Wisa en Grohe ter sprake.
| Model | Afmeting | Reservoir | Prijs | Winkel |
|---|---|---|---|---|
| Geberit Duofix Basic UP100 | 112 x 50 x 12 cm | 6 l, Delta panelen | 137,00 € | Hornbach |
| Geberit Duofix UP320 | 112 x 50 x 12 cm | 6 l, Sigma panelen | 207,00 € | Hornbach |
| Geberit Duofix UP100 | 112 x 50 x 12 cm | Delta panelen | 223,00 € | Gamma |
Het Basic frame heeft volgens Hornbach traploos uitschuifbare vloerpoten van 0 tot 20 cm, de UP320 van 0 tot 25 cm. Het verschil tussen UP100 en UP320 zit vooral in de keuze van bedieningspanelen: Delta of Sigma. Bedieningsplaat, toiletpot en zitting zitten niet bij het reservoir, reken ze apart. Een Geberit Delta 25 bedieningspaneel kost bij Gamma 38,99 €. Houd bij een gipsplaten voorzetwand de revisieopening achter de bedieningsplaat vrij, daardoor vervang je later vlotter en vulventiel.

Fabrikanten en merken in Nederlandse winkels
Buis, fittingen en inbouwdelen verkopen Nederlandse bouwmarkten en installatiewinkels van een handvol fabrikanten. Gebruik buis en fittingen van één systeem, dan kloppen persprofiel, insteekdiepte en kalibratie.
| Fabrikant | Wat je vindt | Let op |
|---|---|---|
| Sanivesk (Gamma, Praxis) | meerlagenbuis 16 en 20 mm, pers-, knel- en pushfittingen, kranen | persfittingen met TH-profiel |
| Henco, Bonfix, Uponor (Hornbach) | meerlagenbuis op rol, persfittingen | Bonfix T-stuk geschikt voor TH, H, U en B profiel |
| Martens | PVC afvoerbuis, bochten en T-stukken, KOMO | lijmverbinding of manchet |
| Geberit | inbouwreservoirs Duofix UP100 en UP320, Delta en Sigma panelen | bedieningsplaat moet bij het reservoirtype passen |
| Schell, Sanivesk, VSH | hoekstopkranen en wasmachinekranen | wasmachinekraan met keerklep |
Op Klusidee is de vraag of je altijd een Geberit of Grohe moet kopen al jaren terug te vinden. Het belangrijkste argument daar: van gerenommeerde merken zijn onderdelen na te bestellen, bij sommige merken is niet eens te achterhalen wie de fabrikant is. Achter tegels telt vooral dat je over tien jaar nog een vulventiel of afvoerklep kunt krijgen.
Materiaalverbruik volgens de NUMIQ-receptuur
De NUMIQ-calculator rekent het materiaal bij het werk volgens deze recepturen:
| Werk | Materiaal per eenheid | Materiaal samen |
|---|---|---|
| Aansluitpunt koud en warm water (st) | 6 m buis, 4 bochten, 2 T-stukken, 2 muurplaten, 6 clips, 3 m isolatie | ongeveer 78 € met meerlagenbuis en persfittingen |
| Afvoerpunt (st) | 2 m PVC 40 mm, 2 bochten, T-stuk | ongeveer 8 € |
| Wasmachinekraan en afvoer (st) | kraan met keerklep en sifon | ongeveer 23 € |
| Circulatieleiding (m) | 1,05 m buis, isolatie, clip, bochten | ongeveer 3,30 € plus bochten |
| Hoekstopkranen (st) | hoekstopkraan | ongeveer 5 € |
| Inbouwreservoir (st) | reservoir en klein materiaal | ongeveer 140 - 225 € |
| Sleuven dichtzetten na het leidingwerk (m) | 1,5 kg gipspleister | niet berekend |
Een badkamer met wastafel, douche, toilet en wasmachine heeft meestal 4 aansluitpunten voor water en 4 afvoerpunten. Met de receptuur kom je met persfittingen uit op ongeveer 340 € aan leidingmateriaal, plus inbouwreservoir, kranen en sifon. Omdat meerlagenbuis met de hand te buigen is, heb je in de praktijk vaak minder bochten nodig dan de receptuur rekent.
Ervaringen uit de praktijk
- Meerlagenbuis of koper: op Klusidee waarschuwt een installateur voor oudere generaties meerlagenbuis bij warm water, andere leden hebben er nooit problemen mee gezien en noemen het schuifhulssysteem met handtang goed te doen. De vraagsteller koos uiteindelijk voor koper.
- Verdeler of aftakken: in de praktijk zie je twee manieren. Een doorlopende leiding met T-stukken naar elk tappunt, of een verdeler waarbij elk tappunt een eigen buis in een mantelbuis krijgt. De verdeler past het best bij meerlagenbuis van de rol.
- Persproef voor het dichtmaken: installateurs wijzen er steeds op dat de leiding onder druk gecontroleerd moet zijn voor de sleuf dicht gaat. Wavin noemt in zijn handboek 10 bar als gangbare maximale werkdruk.
- Wasmachine op 32 mm: op Klusidee wilde iemand een wasmachine op een bestaande 32 mm buis van 10 m met drie haakse bochten zetten. Het advies: te klein, liever 40 of 50 mm en twee bochten van 45° in plaats van haakse.
- Afschot afvoer: in een andere Klusidee-discussie vroeg een cv-fabrikant 3 cm per meter voor de condensafvoer. Een lid wees op NEN 3215 en zei dat 0,5 tot 1 cm per meter meestal genoeg is en dat te veel afschot vuil laat liggen.
- Wasmachine achter het sifon van de wastafel: een veelgehoorde ervaring is dat een wasmachine die achter het sifon van de wastafel is aangesloten bij elke pompbeurt het sifon laat borrelen. Een eigen afvoer met een eigen sifon lost dat op.
- Inbouwsifon: bij een inbouwsifon voor de wasmachine liep na de eerste wasbeurt water weg omdat de dop van de revisieopening los zat. Een beschermdeel kun je inkorten, maar zaag het precies, anders sluit de afdichting niet.
- Hoogte afvoer wasmachine: vaak wordt 60 tot 90 cm boven de vloer genoemd. Bij een gebruiker werkte de wasmachine ook met een afvoer op 41 cm, na het plaatsen van een sifon met rubber verloopstuk.
- Lekkende slang achter de voorzetwand: bij een inbouwreservoir ging de flexibele slang naar het reservoir lekken nadat de wand al dicht was, en moest de gipsplaat eruit. Persproef en een proefspoeling horen voor het dichtmaken van de voorzetwand.
- Manchet van het hangtoilet: bij een lekkende manchet hielp het om het gat in de tegels groter te maken, zodat de manchet recht kon aansluiten.
- Ruimte rond het toilet: naast de pot wordt aan elke kant minstens 20 cm vrije ruimte aangeraden, een apart toilet zou minstens 90 × 110 cm moeten zijn.
Materiaal kiezen per situatie
| Situatie | Waterleiding | Afvoer | Let op |
|---|---|---|---|
| Badkamer renoveren in een bestaande woning | meerlagenbuis 16 x 2 mm of aansluiten op bestaand koper | PVC 40 mm, toilet 110 mm | hoofdkraan en watermeter bereikbaar houden |
| Nieuwbouw of verbouwing met verdeler | meerlagenbuis in mantelbuis | PVC per toestel, verzamelleiding groter | koppelingen alleen bij verdeler en muurplaten |
| Keuken | meerlagenbuis of koper, hoekstopkranen voor kraan en vaatwasser | 40 mm | aftakking voor de vaatwasser onder het aanrecht |
| Wasmachine en droger | wasmachinekraan met keerklep | 40 of 50 mm met eigen sifon, niet achter het sifon van de wastafel | voor een condensdroger een eigen afvoer of het reservoir |
| Hangtoilet | muurplaat voor het reservoir in het frame | 90 of 110 mm, set bij het frame | persproef en proefspoeling voor het dichtmaken |
Veelgemaakte fouten
- Buis zonder isolatie of mantelbuis vast in de sleuf. Condens op koud water en scheuren in het pleisterwerk.
- Niet gekalibreerde of niet ontbraamde buis. Beschadigde O-ring en een lekkende fitting.
- Verkeerde persbek. Een persing die er goed uitziet, maar onder druk lekt.
- Te weinig afschot op de afvoer. Vuil zet zich af en de leiding loopt dicht.
- Wasmachine achter het sifon van de wastafel of zonder waterslot. Geborrel en stank.
- Geen hoekstopkraan. Bij het vervangen van een kraan moet het water in het hele huis dicht.
- Inbouwreservoir zonder bereikbare revisieopening. Een reparatie betekent slopen.
- Geen persproef voor het tegelen.
- Fittingen van verschillende systemen door elkaar. Ander persprofiel en andere insteekdiepte.
Veelgestelde vragen
Wat kost meerlagenbuis?
Meerlagenbuis 16 x 2 mm kost in Nederlandse bouwmarkten 1,66 tot 2,76 € per meter, hoe langer de rol hoe lager de meterprijs. Een persknie of pers T-stuk 16 mm kost 7,00 tot 9,99 €.
Welke maat waterleiding gebruik je in de badkamer?
Meestal meerlagenbuis 16 x 2 mm of koper 15 mm naar de tappunten. De binnendiameter van 16 x 2 is ongeveer 12 mm, voor een regendouche kiezen sommigen een maat groter.
Is meerlagenbuis beter dan koper?
Meerlagenbuis is goedkoper per meter, met de hand te buigen en zet weinig uit, maar de fittingen zijn duur en persen vraagt een perstang. Koper is vertrouwd en de fittingen zijn overal te krijgen, maar de buis kost veel meer en solderen vraagt ervaring. Beide zijn gangbaar, de kwaliteit van de verbindingen en de persproef tellen het zwaarst.
Mag je meerlagenbuis in de muur wegwerken?
Ja. Wavin schrijft voor dat buis in het pleisterwerk wordt geïsoleerd, of in een mantelbuis wordt gelegd waar geen isolatie nodig is. Knel- en schroefkoppelingen horen niet in de muur.
Welke diameter afvoer voor de wasmachine?
Gamma noemt 40 mm voor alle toestellen behalve het toilet. Op Klusidee wordt 32 mm te klein gevonden en 40 of 50 mm aangeraden. De slang gaat in een zwanenhals of sifon.
Hoeveel afschot moet een afvoer hebben?
Gamma noemt 1 cm per meter. Wavin noemt minimaal 1:200 en maximaal 1:50, dus 0,5 tot 2 cm per meter.
Wat kost een Geberit Duofix?
Een Geberit Duofix inbouwreservoir kost in Nederlandse bouwmarkten 137 € (Basic UP100, Hornbach) tot 223 € (UP100, Gamma). Bedieningsplaat, toiletpot en zitting koop je apart.
Heb je een wasmachinekraan met keerklep nodig?
Gamma noemt keerklep en beluchter een extra beveiliging van het drinkwater, omdat ze terugstromen en terugzuigen voorkomen. Een wasmachinekraan met keerklep kost 16,99 tot 32,70 €.
Hoeveel materiaal heb je nodig voor een badkamer?
Bij 4 aansluitpunten voor water en 4 afvoerpunten kom je met meerlagenbuis en persfittingen op ongeveer 340 € leidingmateriaal. Daarbij komen inbouwreservoir, kranen en sifon, samen vanaf ongeveer 175 €.
Gerelateerde werkzaamheden
Bronnen
Technische documentatie en fabrikanten
- IPLO: installaties voor water, regels bij nieuwbouw (Bbl, NEN 1006 en NEN 3215)
- Wavin: technisch handboek Tigris meerlagenbuis
- Wavin: handboek binnenriolering afvalwater
- Gamma: klusadvies afvoer aanleggen
- Gamma: klusadvies koppelingen installeren
- Gamma: Sanivesk meerlagenbuis 16 mm, rol 25 m
- Gamma: Sanivesk pers knie 16 x 16 mm
- Gamma: Sanivesk pers muurplaat 16 mm x 1/2"
- Hornbach: Bonfix alu-pers buis 16 mm, rol 50 m
- Hornbach: Bonfix alu-pers T-stuk 16 mm
- Hornbach: Henco meerlagenbuis 16 x 2 mm, rol 25 m
- Gamma: roodkoper buis 15 mm
- Gamma: Martens PVC buis grijs 40 mm
- Hornbach: Martens PVC buis dikwandig 40 mm
- Gamma: wasmachinekraan met beluchter en keerklep
- Hornbach: Schell hoekstopkraan Comfort 1/2" x 3/8"
- Hornbach: wasmachine afvoerset 40 mm
- Hornbach: Geberit Duofix Basic UP100
- Hornbach: Geberit Duofix UP320
- Gamma: Geberit Duofix UP100
Discussies uit de praktijk
- Klusidee: meerlagenbuis of koper? (2021)
- Klusidee: meerlagenbuis warm en koud in de muur verwerken (2020)
- Klusidee: 32 mm afvoer genoeg voor wasmachine (2007)
- Klusidee: hoe het beste aansluiten, cv en wasmachine afvoer (2014)
- Klusidee: altijd een Geberit of een Grohe inbouwreservoir kopen? (2011)
Prijzen: gewone prijzen in Nederlandse bouwmarkten (Gamma, Praxis, Hornbach), november 2026.