Afvoerleiding aansluiten op een gietijzeren standleiding

Kunststof kun je niet zomaar vast op gietijzer zetten. Na tientallen jaren is gietijzer ruw en vaak oneffen, en de maten passen nooit precies op pvc-buis. Daarom zorgt altijd een flexibel overgangsstuk voor de afdichting. Een loodgieter werkt meestal in deze volgorde:

1. Hij bekijkt de standleiding, meet de diameter, beoordeelt de staat van het gietijzer en kijkt of hij goed bij de plek van de aansluiting kan.
2. Hij spreekt een moment af met de beheerder of de Vereniging van Eigenaars (VvE), zodat de bovenburen tijdens het werk geen water door de afvoer laten lopen.
3. Hij zet het bovenste deel van de standleiding vast met beugels, zodat het zware gietijzer na het zagen niet zakt of verschuift.
4. Hij zaagt de buis door of zaagt er een stuk uit en werkt de randen zorgvuldig glad af.
5. Hij plaatst een overgangsmanchet, of zet een nieuw kunststof T-stuk tussen de twee gietijzeren uiteinden.
6. Hij sluit de nieuwe leiding aan met het juiste afschot, zet die vast en test of alles dicht is terwijl er echt water doorheen loopt.

Waarom die volgorde zo belangrijk is? Zonder eerst te kijken weet de loodgieter niet welk overgangsstuk hij moet meenemen. Een rafelige zaagsnede laat de manchet niet rondom goed aansluiten. En wie de test overslaat, ontdekt een lek pas als de tegels er al op zitten.

Welk onderdeel er gebruikt wordt, hangt af van wat er opgelost moet worden: een ander materiaal, een andere diameter of een nieuwe aansluiting midden in de standleiding.

• rubberen overgangsmanchet (gietijzer naar kunststof) past zich aan het oneffen gietijzer aan en dicht de verbinding af als de diameters ongeveer overeenkomen, in appartementen is dit de gangbare oplossing,
• verloopstuk gebruik je als een kleinere afvoer van een wastafel of wasmachine op een grotere buis komt, vaak in combinatie met een manchet,
• nieuw kunststof T-stuk in de standleiding is handig als er een nieuw apparaat bij komt en het gietijzer nog in goede staat is, er wordt een kort stuk uitgezaagd en vervangen door een hulpstuk met overgangsmanchetten aan beide kanten,
• zadelstuk maakt een aansluiting mogelijk zonder een stuk uit te zagen, dit past eerder bij kleinere diameters en een gave, rechte buis.

Denk ook aan de extra's. Een ontstoppingsstuk met een inspectieluikje in de betegeling zorgt ervoor dat je de standleiding later kunt controleren of schoonmaken zonder te slopen. Bij een wasmachine of vaatwasser helpt een aansluiting met sifon of terugslagklep: die houdt de geur uit de standleiding weg bij het apparaat.

Dezelfde klus kan in de praktijk een kort routinewerkje zijn, maar ook een flinke ingreep. Hoeveel werk het wordt, hangt meestal af van:

• bereikbaarheid, een vrijliggende standleiding in een schacht met luik is eenvoudiger dan een buis die is ingemetseld of achter tegelwerk zit,
• staat van het gietijzer, bij het zagen blijkt soms dat de buis van binnen vernauwd is door aanslag of is doorgeroest,
• aantal aansluitingen, één apparaat is iets anders dan een complete badkamer met wc, bad en wastafel,
• diameter, een toilet op de hoofdstandleiding aansluiten vraagt meer dan een dunne wastafelafvoer,
• planning, een vooraf afgesproken klus verloopt rustiger dan een spoedreparatie bij een lekkage.

Bij één apparaat en goede bereikbaarheid is het vaak een kwestie van één bezoek van een paar uur. Hoeveel werk het precies wordt, kan de loodgieter pas betrouwbaar zeggen als hij de situatie heeft bekeken.

In een appartementengebouw hoort de standleiding bij de gemeenschappelijke delen, niet bij jouw appartement. Neem daarom vóór je eraan begint contact op met de beheerder of de VvE. Zij kunnen een moment afspreken, de buren op de hoogte brengen en hebben soms eigen voorkeuren voor materiaal of een vaste loodgieter. Dat voorkomt ook dat een bovenbuurman net gaat douchen terwijl de buis open ligt.

Een belangrijke opmerking over het materiaal: in woningen en flats van vóór ongeveer 1994 is de standleiding soms niet van gietijzer, maar van asbestcement. Zo'n buis is grijs, lichter en klinkt anders als je erop tikt. Zaag of boor nooit in zo'n buis. Werk aan asbest hoort alleen thuis bij een gecertificeerd asbestverwijderingsbedrijf.

De meeste problemen hebben één oorzaak: tijd willen besparen op de verkeerde plek. In de praktijk zie je vaak dat:

• de verbinding wordt dichtgemaakt met kit of tape in plaats van een echt overgangsstuk, na een tijd gaat die lekken en stinken,
• de zaagranden ruw blijven en de manchet niet rondom goed aansluit,
• de horizontale leiding te weinig afschot heeft, de afvoer gaat dan borrelen, loopt traag weg en slibt dicht, meestal wordt een afschot van ongeveer 1 tot 2 centimeter per meter aangehouden,
• de leiding onnodig veel bochten heeft of te lang is, wat de kans op verstoppingen vergroot, vooral bij een wc,
• de nieuwe leiding wordt aangesloten op doorgeroest gietijzer dat even later naast de nieuwe verbinding scheurt,
• de standleiding boven de zaagsnede niet wordt vastgezet, waardoor oude verbindingen op een hogere verdieping losraken.

Is het gietijzer in slechte staat, dan is het vaak verstandiger om een heel stuk te vervangen, of met de VvE te overleggen over het vernieuwen van de standleiding in het hele gebouw, dan steeds terug te moeten komen voor die ene verbinding.

Loop deze punten samen met de loodgieter na voordat de leiding achter tegels of een voorzetwand verdwijnt:

• de verbinding tussen gietijzer en kunststof blijft droog, ook als er lang water doorheen loopt,
• bij het doorspoelen van de wc en het leeg laten lopen van een vol bad of een volle wastafel druppelt of lekt er niets,
• het water loopt soepel weg, zonder borrelen en zonder dat het water in andere toestellen omhoogkomt,
• rond de verbinding ruik je geen rioollucht,
• de nieuwe leiding zit vast met beugels en beweegt niet,
• horizontale stukken lopen zichtbaar af richting de standleiding,
• de verbinding blijft bereikbaar via een ontstoppingsstuk of inspectieluik,
• de buren weten dat ze de afvoer weer gewoon kunnen gebruiken.