Sleuven frezen voor waterleiding in beton

Goed werk begint voordat de machine aangaat. De loodgieter bepaalt eerst waar de aansluitpunten komen: voor de kranen, het toilet, de wasmachine en de spoelbak in de keuken. Daarna kiest hij een zo kort mogelijke route met zo weinig mogelijk bochten en koppelingen.

1. Water afsluiten en de leidingen in het betreffende deel van de woning aftappen, als er bij bestaande leidingen wordt gewerkt.
2. Verborgen leidingen opsporen met een detector en vergelijken met tekeningen die er zijn, vooral voor elektra, gas en verwarming.
3. De routes op de muur aftekenen met potlood, waterpas of laser, alleen verticaal en horizontaal.
4. Vloer en meubels afdekken met folie, deuren afplakken en de stofafzuiging klaarzetten.
5. Met de muurfrees twee evenwijdige zaagsneden maken op de gewenste diepte.
6. De strook beton ertussen eruit hakken met een lichte breekhamer of beitel.
7. De sleuf schoonmaken, diepte en breedte controleren en losse stukjes verwijderen.

Daarna legt de loodgieter de leiding in een isolatie- of mantelbuis, zet hem vast en doet een persproef voordat hij iets dichtmaakt. Pas als de leiding de druk vasthoudt, gaat de sleuf dicht met cementmortel of een geschikte reparatiemortel.

Bij beton is een muurfrees met twee diamantschijven tegenwoordig gebruikelijk. Die zaagt nauwkeurig, de diepte stel je vooraf in en met een aangesloten stofzuiger komt er veel minder stof vrij. De muur krijgt geen onnodige klappen, dus het pleisterwerk en het beton eromheen blijven stevig.

Met de hand hakken met hamer en beitel, of alleen met een breekhamer zonder voorzagen, is zinvol waar de frees niet past: in hoeken, achter standleidingen en naast kozijnen. Het gaat langzaam, de sleuf wordt breder en onregelmatiger, en er breekt vaak een groter stuk materiaal los dat je daarna weer moet aanvullen.

Waarom maakt dat uit? Een smalle, rechte sleuf zet je snel dicht, kost weinig mortel en geeft geen bulten onder de tegels. Een kapotgehakte muur moet je juist over een groter oppervlak herstellen.

In veel Nederlandse flats en portiekwoningen, en ook in nieuwbouw, zijn de woningscheidende muren en vloeren van gewapend beton. Veel van die muren zijn dragend, en de wapening ligt vaak maar een paar centimeter onder het oppervlak. Een te diepe sleuf raakt die wapening al snel. Doorgezaagde wapening verzwakt een muur die ook de woningen boven je draagt.

• Frees in dragende muren alleen nadat een constructeur heeft meegekeken. Wees extra voorzichtig met horizontale sleuven: die verzwakken een dragende muur meer dan verticale.
• In betonnen plafonds en verdiepingsvloeren frees je geen sleuven voor waterleiding.
• Twijfel je of een muur dragend is, ga er dan van uit dat hij dat is tot het tegendeel vaststaat.

Kun je een dragende muur niet omzeilen, dan is een voorzetwand van gipsplaat of een installatiesysteem een gangbare oplossing. De leidingen lopen daarin zonder dat je hoeft te frezen. In de badkamer is dat vaak sowieso handig, omdat er ook een inbouwreservoir voor een hangtoilet in past.

Hoeveel werk het is, en dus wat het kost, hangt af van een paar dingen die je vooraf zelf kunt bekijken:

• Soort muur: gewoon beton zaagt makkelijker dan hard gewapend beton met veel wapening
• Lengte en aantal sleuven: elk aansluitpunt en elke aftakking betekent weer zagen en hakken
• Diepte: een dikkere leiding met isolatie vraagt om een diepere en bredere sleuf
• Bereikbaarheid: een kleine badkamer, hoeken, werken rond een standleiding of een ingerichte woning remmen het werk af
• Lege ruimte: zonder meubels en oud tegelwerk gaat het sneller en schoner
• Onbekende leidingen: zonder tekeningen kost het opsporen van elektra en andere leidingen meer tijd

In de praktijk zie je vaak dat sleuven schuin lopen om de route korter te maken. Een paar jaar later boort iemand een plankje op en raakt precies de leiding. Verticale en horizontale routes kun je ook zonder tekening goed inschatten.

Een andere fout is een te ondiepe sleuf. De leiding steekt dan uit, het stucwerk erboven scheurt en de koude leiding kan gaan condenseren. Een te diepe sleuf verzwakt de muur juist onnodig en raakt in beton de wapening. Meestal wordt een diepte van ongeveer 3 tot 5 cm en een breedte van zo'n 4 tot 6 cm aangehouden, maar dat hangt altijd af van de diameter van de leiding met isolatie en van het materiaal van de muur.

Ook vaak mis: de leiding dichtmaken zonder persproef en zonder foto's. Een lekkende koppeling onder de tegels betekent een afgewerkte muur weer openbreken. Leg de warmwaterleiding in een mantelbuis, zodat hij bij temperatuurverschillen een beetje kan bewegen en het stucwerk niet scheurt.

Tot slot de veiligheid. Betonstof is schadelijk voor je longen. Gebruik een stofmasker van klasse FFP2 of FFP3, een veiligheidsbril, gehoorbescherming en afzuiging. Raak je tijdens het werk een gasleiding, stop dan direct. Gebruik geen elektrische apparaten of open vuur, zet ramen open, verlaat de woning en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom 0800 9009, of 112 bij direct gevaar. Raak je een elektriciteitskabel, zet dan de groep uit en laat een erkend elektricien komen.

Voordat de sleuven worden dichtgezet, loop je het werk het best samen met de vakman na:

• De sleuven lopen alleen verticaal en horizontaal, volgens de afgesproken route
• Diepte en breedte passen bij de leiding met isolatie, en de buis steekt nergens boven het muuroppervlak uit
• De randen van de sleuven zijn recht en het pleisterwerk eromheen zit niet los
• Er is geen elektra-, gas- of verwarmingsleiding beschadigd
• In dragende muren is het advies van de constructeur gevolgd
• De leiding zit vast, ligt in mantelbuis en is met succes afgeperst
• Er zijn foto's van de routes, met zichtbare afstanden tot hoeken en vloer
• De sleuven zijn stevig en vlak dichtgezet, klaar voor stucwerk of tegels