Betonklinkers leggen van 8 tot 10 cm dik

De dikte bepaalt hoeveel de bestrating aankan. Een dikkere steen verdeelt het gewicht van een wiel beter over de ondergrond. Hij kantelt minder bij remmen en sturen en blijft langer vlak liggen.

• 4 cm: tuinpaden en terrassen, dus lopen en hooguit een kruiwagen of grasmaaier
• 6 cm: erf en paden rond het huis, af en toe een personenauto bij een goede fundering
• 8 cm: oprit, pad naar de garage en dagelijks parkeren van personenauto's
• 10 cm: plekken waar ook bestelbussen of servicewagens rijden, bedrijfserven en laad- en losplaatsen

In de praktijk ziet men vaak dat iemand ook op de oprit dunne stenen legt, omdat de auto er "maar af en toe" staat. Na een paar seizoenen ontstaan dan sporen onder de wielen en losliggende stenen. Plan je een gecombineerde bestrating? Dan kun je dunnere stenen op het pad en dikkere op de oprit leggen. Bepaal wel vooraf hoe je beide delen op dezelfde hoogte laat aansluiten.

1. Het oppervlak uitzetten met piketten en een stratenmakerskoord en de hoogtes en het afschot bepalen. Water moet van het huis af lopen, meestal met een afschot van ongeveer 1 tot 2 %.
2. De teelaarde verwijderen en uitgraven. Voor een tuinpad is dat meestal zo'n 20 tot 30 cm, voor een oprit ongeveer 30 tot 60 cm, afhankelijk van de grond en de belasting.
3. De bodem van de uitgraving verdichten en op klei, veen of andere slappe grond een laag worteldoek of geotextiel leggen.
4. De funderingslaag van gebroken granulaat in lagen aanbrengen en elke laag apart aftrillen met een trilplaat.
5. De opsluitbanden in een bed van beton zetten, met een betonnen rug aan de achterkant.
6. Het straatzand uitspreiden en met een rei afreien op een dikte van meestal 3 tot 5 cm. Dit zandbed tril je voor het leggen niet af.
7. De klinkers in het gekozen verband leggen, de randen op maat zagen en de lijnen controleren.
8. Voegzand inborstelen, de bestrating aftrillen met een trilplaat met rubberen mat en de voegen opnieuw aanvullen.

Voor bestrating waar auto's overheen rijden kies je een verband waarin de stenen goed in elkaar grijpen, zoals visgraat- of keperverband. Rechte rijen in de rijrichting schuiven onder de wielen sneller uit elkaar.

Waarom zakt bestrating na een paar jaar weg? Bijna altijd door de fundering, niet door de stenen zelf. Een dikkere steen maakt een slechte ondergrond niet goed. In grote delen van Nederland komt dat extra hard aan: op klei- en veengrond klinkt de bodem vanzelf al in.

Onder een oprit bestaat de opbouw meestal uit deze lagen:

• Funderingslaag van grover gebroken granulaat, zoals menggranulaat of puingranulaat, bij opritten meestal ongeveer 25 tot 40 cm en bij tuinpaden minder
• Uitvullaag van een fijnere fractie die de bovenkant van de fundering dichtmaakt
• Zandbed van straatzand of brekerszand waarop de klinkers direct komen te liggen

Verdicht de opbouw in lagen en niet de hele dikte in één keer. Een trilplaat werkt maar tot een bepaalde diepte door. Is een laag te dik, dan blijft hij onderin zacht en zakt later alsnog in. Voor klinkers van 8 tot 10 cm gebruik je ook een zwaardere trilplaat dan voor een tuinpad. Een goed verdichte fundering veert niet onder je voet en houdt geen sporen na een rondje met de trilplaat.

Het eenvoudigst is een rechthoekig oppervlak op vlakke, stevige grond, waar een vrachtwagen met granulaat en een minigraver goed bij kunnen. Meer werk, en dus duurder, wordt het bij:

• Een grillig oppervlak met bogen, treden en veel zaagwerk
• Dikkere klinkers, die zwaarder zijn en trager en met een krachtigere zaag gezaagd worden
• Klei, veen of natte grond, waar je dieper moet graven en aan de afwatering moet denken
• Slechte bereikbaarheid, als het materiaal met de hand of kruiwagen moet worden aangevoerd
• Het verwijderen van oud beton of asfalt en het afvoeren van grond
• Een aansluiting op de garage, een dorpel of een bestaand pad op precies de juiste hoogte
• Lijngoten, kolken en andere afwatering

Zoek voor het graven uit waar kabels en leidingen liggen, vooral gas, stroom en water. Een KLIC-melding bij het Kadaster laat zien wat er in de grond zit. Raak je toch een gasleiding? Ga direct op veilige afstand staan en bel 112.

• Een te dunne fundering of gewoon zand en grond in plaats van granulaat
• De hele funderingsdikte in één keer aftrillen
• Ontbrekende of te ondiep gezette opsluitbanden, waardoor de randen gaan schuiven
• Verkeerd afschot, zodat water blijft staan of naar het huis loopt
• Een te dik of al afgetrild zandbed, waardoor de stenen niet goed op hun plek komen
• Kleine stukjes aan de randen die onder een wiel afbreken
• Dunne stenen op een plek waar dagelijks een auto staat

Een klein tuinpad of terras van dunnere stenen kun je als handige klusser zelf leggen. Een trilplaat en een steenzaag kun je huren. Een oprit van 8 tot 10 cm laat je beter over aan een stratenmaker, omdat het uitgraven, verdichten van dikke lagen en het werken op exacte hoogte materieel en ervaring vragen.

1. De ligging van kabels en leidingen nagaan en het oppervlak met een koord uitzetten.
2. De teelaarde afgraven en uitgraven tot de juiste diepte, met afschot van het huis af.
3. De bodem van de uitgraving verdichten.
4. Het granulaat in lagen aanbrengen en elke laag aftrillen.
5. De opsluitbanden in beton zetten en laten uitharden.
6. Het zandbed uitspreiden en afreien over geleidebuizen, zonder erop te lopen.
7. De stenen vanaf een vaste rand leggen en steeds lijnen en vlakheid controleren.
8. De randen zagen met een watergekoelde zaag en daarbij een stofmasker en veiligheidsbril dragen.
9. Voegzand inborstelen, aftrillen met een rubberen mat onder de trilplaat en de voegen aanvullen.

• Onder een rechte lat zie je geen kuilen of golven
• Na een regenbui loopt het water weg en blijven er geen plassen staan
• Het afschot loopt van het huis, de garage en de treden af
• De opsluitbanden staan vast, recht en in één lijn
• De stenen bewegen of klepperen niet als je eroverheen loopt
• De voegen zijn vol, gelijkmatig en zonder grote openingen
• De randstukken zijn niet te klein en niet afgebroken
• De aansluiting op garage, pad en dorpels is zonder opstapje
• Er zitten geen scheuren of afgebroken hoeken in de stenen