Betonstraatstenen op maat zagen, 4 tot 6 cm dik

Eerst worden alle hele stenen gelegd, tot aan de rand van de bestrating. De strook langs de opsluitband of muur blijft nog open. Pas daarna worden de passtukken gezaagd, want elke rand heeft net een andere maat en op het oog schatten werkt hier niet.

1. Aftekenen: de steen wordt op zijn plek gelegd en de zaaglijn wordt direct langs de band of muur afgetekend. Bij bochten gebruikt de stratenmaker een mal of een gespannen draad.
2. Vastzetten: de steen ligt op een stevige ondergrond, zodat hij tijdens het zagen niet verschuift. Bij dikke stenen is dat nog belangrijker, want ze zijn zwaar en een kleine beweging geeft al snel een scheve snede.
3. Zagen: de schijf wordt rustig over de lijn geleid, zonder te drukken. Nat zagen heeft de voorkeur: het water koelt de schijf en bindt het stof.
4. Passen en afwerken: de steen wordt gepast en scherpe braampjes worden weggeslepen.
5. Inleggen: het passtuk gaat in het zandbed, wordt gelijkgelegd met de stenen ernaast en tot slot wordt de hele bestrating afgetrild en ingeveegd.

In de praktijk werkt het goed om het legpatroon zo te plannen dat er langs de rand geen smalle strookjes ontstaan. Een randsteen is meestal minstens de helft van de oorspronkelijke breedte. Kleine driehoekjes en reepjes klemmen slecht vast, breken onder belasting af en komen na verloop van tijd los.

Voor betonstraatstenen worden vier soorten gereedschap gebruikt. Elk past bij een iets andere situatie.

• Haakse slijper met diamantschijf voor beton: snel inzetbaar, ook voor zaagsneden op de bestrating zelf en voor bochten. Je hebt wel een vaste hand nodig. De randen splinteren sneller af en droog zagen geeft veel stof.
• Steenzaagmachine met waterkoeling: geeft een rechte, strakke snede en is handig bij veel rechte sneden. Het water houdt het stof grotendeels tegen.
• Doorslijper op benzine met grote schijf: vooral voor dikke stenen en opsluitbanden, waar een kleinere slijper niet diep genoeg komt.
• Stenenknipper: zaagt niet, maar breekt de steen. Snel en stofvrij, maar de breukrand is niet glad. Geschikt waar een band, grind of gras de rand afdekt, niet voor zichtbare details.

Kies de schijf op het materiaal. Voor beton gebruik je een betonschijf of een universele bouwschijf, voor natuursteen een schijf voor hard materiaal. Een verkeerde of versleten schijf wordt heet, loopt uit de lijn en trekt stukjes uit de rand.

De dikte hangt samen met wat er over de bestrating gaat. Stenen van 4 cm liggen meestal op paden en terrassen waar alleen gelopen wordt. Stenen van 6 cm zie je veel rond woningen en volgens de fabrikant kunnen ze soms een personenauto hebben. Voor opritten en parkeerplaatsen wordt meestal 8 cm gebruikt, en 10 cm waar zwaarder verkeer komt. Wat een steen precies kan hebben, staat altijd bij de fabrikant.

Bij het zagen merk je het verschil vooral hierin:

• Zaagdiepte: een steen van 4 tot 6 cm zaag je met een grotere haakse slijper in één keer door. Bij 8 tot 10 cm moet vaak van twee kanten worden gezaagd, of is een doorslijper of steenzaag met grotere schijf nodig.
• Tijd en slijtage: een dikke steen zagen duurt langer, de schijf wordt warmer en slijt sneller.
• Kans op breuk: bij zagen van twee kanten moeten de sneden precies op elkaar aansluiten. Anders blijft er een randje staan of breekt de steen schuin af.
• Gewicht: dikke stenen zijn zwaar, lastiger vast te zetten en minder makkelijk te passen.

Op een oprit valt een slecht gezaagde rand ook sneller op. Een rijdende auto drukt op de buitenste stenen en een klein of slecht klemmend stukje komt dan snel los.

Hoeveel werk het zagen is, hangt niet alleen af van de oppervlakte, maar vooral van het aantal details. Een rechthoekig terras tussen rechte banden hoeft maar aan twee kanten gezaagd te worden. Bestrating rond een huis met hoeken, putten, regenpijpen en een ronde border kan vele malen meer randsneden hebben.

Het werk wordt vooral lastiger door:

• bochten en schuine aansluitingen, waar elke steen een andere vorm krijgt,
• uitsparingen rond putten, deksels, paaltjes en regenpijpen,
• dikke of erg harde stenen, bijvoorbeeld met een toplaag van steenslag,
• stenen met een coating of gekleurde toplaag, waar elk afgesplinterd hoekje direct opvalt,
• weinig ruimte om te zagen, of buren die geen stofoverlast willen.

Het werk gaat juist vlotter met rechte, goed gezette opsluitbanden, een doordacht legpatroon zonder smalle reepjes en een plek om nat te zagen naast de bestrating.

Een veelgemaakte fout is droog zagen boven de gelegde stenen. Betonstof vormt met water of dauw een waas op het oppervlak die je moeilijk weg krijgt. Ook het slib van nat zagen moet je afspoelen voordat het opdroogt. Een andere fout is een passtuk neerleggen zonder het gelijk te leggen met de rest. Er ontstaat dan een randje waar je over struikelt en dat bij het aftrillen kan afbreken.

Rechte sneden in een terras of pad van 4 tot 6 cm dikke stenen kun je zelf maken als je ervaring hebt met een haakse slijper. Bij dikke stenen en ingewikkelde bochten laat je het werk veiliger over aan een stratenmaker met een steenzaag. Betonstof bevat kwarts, dat schadelijk is voor je longen. Sla de beschermingsmiddelen dus niet over.

1. Veiligheidsbril, stofmasker FFP2 of FFP3, gehoorbescherming, handschoenen en stevige schoenen aantrekken.
2. Controleren of de beschermkap op de slijper zit, of er een diamantschijf voor beton op zit en of de schijf onbeschadigd is.
3. De steen op zijn plek leggen en de zaaglijn over de hele lengte aftekenen met potlood of stift.
4. De steen op een stevige ondergrond naast de bestrating leggen en vastzetten tegen verschuiven.
5. Rustig in een paar halen zagen, zonder te drukken, en de schijf zijn eigen tempo laten houden.
6. Waar mogelijk de zaagplek natmaken om stof en oververhitting te beperken.
7. Als de slijper niet diep genoeg komt, de steen omdraaien en van de andere kant precies op dezelfde lijn afzagen.
8. De steen passen en eventuele oneffenheden voorzichtig wegslijpen.
9. De steen in het zandbed leggen, met een rubberen hamer gelijkkloppen en het stof van het oppervlak spoelen.

Loop bij de oplevering de hele rand van de bestrating langs en let op deze punten:

• de sneden zijn recht of volgen de bocht vloeiend, zonder hoekjes,
• de zichtbare randen zijn niet afgesplinterd of gescheurd,
• de randstenen zijn niet te klein en zitten stevig tussen de buren en de band,
• de voeg langs de band of muur is gelijkmatig en gevuld met zand,
• de passtukken liggen vlak met de rest en vormen geen randje,
• rond putten en deksels zitten geen grote kieren die alleen met zand zijn opgevuld,
• er zitten geen opgedroogde resten van stof of zaagslib op de stenen,
• zaagresten en afval zijn van de bestrating en de omgeving opgeruimd.